Archive for ઓગસ્ટ, 2008

દાંડીકુચ ૧૨-૩-૩૦

ઓગસ્ટ 30, 2008

દાંડીકુચ ૧૨-૩-૩૦
સને ૧૯૩૦ના માર્ચની ૧૧મીની રાત્રે જ લોકો વાળુ-પાણી કરીને આશ્રમમાં આવી ગયાં હતાં. ગાંધીજીને ક્યારે પકડી જાય તેનો કંઈ ભરોસો નહીં. ચાંદની રાતમાં લોકો રસ્તા પર ધુળમાં બેઠાં હતાં. બાળકો અને બહેનો પણ ટોળામાં હતાં. મધરાત થઈ તો પણ લોકો ખસતાં નથી. સવારના ત્રણ વાગ્યા. ઠંડીનો ચમકારો થયો. લોકોએ તાપણાં સળગાવ્યાં. ચાર વાગે બધાં પ્રાર્થના માટે તૈયાર થઈને બેઠાં. ગાંધીજીની પડખે બે મુત્સદ્દી બેઠા હતા- પ્રભાશંકર પટ્ટણી અને અબ્બાસ તૈયબજી. લોકો માતા નથી. પંડીત ખરેએ ગીત ઉપાડ્યું :
શુર સંગ્રામ કો દેખ ભાગે નહીં
દેખ ભાગે સોઈ શુર નહીં
પ્રાર્થના પછી લોકો આઘાપાછા થયા. સૈનીકો તૈયારીમાં પડ્યા. લોકોને, નેતાઓને, છાપાવાળાઓને, કેમેરાવાળાઓને એમ કે હમણાં પકડશે…હમણાં પકડશે… પણ મહા બળીયા સાથે બાથ ભીડનાર સેનાપતીને એવી કોઈ ચીંતા જ નથી! એ તો પોતાના ખંડમાં જઈને પાછા ઘસઘસાટ ઉંઘી ગયા!
૧૯૩૦ની ૧૨મી માર્ચનું મંગળ પ્રભાત. બરાબર ૬-૦૦નો ટાઈમ થયો. પંડીતજીએ પ્રસંગને અનુરુપ પ્રીતમજીનું ભજન ગાયું :
હરીનો મારગ છે શુરાનો
નહીં કાયરનું કામ જોને
સત્યાગ્રહીઓ બબ્બેની હારમાં ગોઠવાઈ ગયા. તેમને ખબર હતી કે આ આખરી ફેંસલો છે. કેસરીયાં કરવાનાં છે. આશ્રમ ફરી જોવા મળે ન મળે! કુટુંબીઓએ છુપાવેલાં અશ્રુ સાથે, પણ હસતે મોઢે, ચાંલ્લા કરી વીદાય આપી. આવજો… ગાંધીજીને કસ્તુરબાએ કુમકુમનો ચાંલ્લો કર્યો, સુતરની આંટી પહેરાવી, હાથમાં લાકડી આપી. પછી નમસ્કાર કર્યા. બરાબર ૬ ને ૨૦ મીનીટે પોતાની ટુકડી સાથે આશ્રમની બહાર પગ મુક્યો.
પ્રાર્થના સભામાં જ તેમના મુખમાંથી ભાવી ભાખતા ઉદ્ગારો નીકળ્યા હતા : “મારો જન્મ બ્રીટીશ સામ્રાજ્યનો નાશ કરવા માટે જ થયો છે.” પછી સંકલ્પ જાહેર કર્યો હતો: “હું કાગડા-કુતરાને મોતે મરીશ, રખડી-રઝળીને મરીશ, પણ સ્વરાજ્ય લીધા વીના આ આશ્રમમાં પગ મૂકવાનો નથી.”
અદ્ભૂત હતો એ પ્રસંગ!
દુર્લભ હતું એ દર્શન!
હીન્દુસ્તાનના ઈતીહાસમાં સુવર્ણ અક્ષરે લખાશે એ દીવસ! સમગ્ર વીશ્વની નજર એ યુગપુરુષ ગાંધી તરફ મંડાયેલી હતી. હરદ્વાર એ હીન્દુ સંસ્કૃતીના જીવન અને મરણને સાંકળી લેતું આધ્યાત્મીક સંગમસ્થાન છે. ગંગામાં સ્નાન કરનાર પાપમુક્ત થઈ પુણ્યના પગથીયાનું આરોહણ કરે છે. દાંડીને હરદ્વારની ઉપમા આપી ગાંધીજી બોલી ઉઠ્યા હતા: “દાંડી તો મારું હરદ્વાર છે.” દાંડી માટે એવો ભાવ એમના મનમાં હતો. એ દાંડીમાં સ્વરાજ્યની ઈમારતનો પાયો ચણાવાનો હતો. એ દાંડી હીન્દની સ્વતંત્રતાનું પ્રવેશદ્વાર Gate way of Freedom બનવાનું હતું.
૧૯૩૦ની છઠ્ઠી એપ્રીલનો એ દીવસ હતો. બ્રીટીશ સરકાર આંખો પહોળી કરી મલકાય રહી હતી. સવારે ૬ વાગે ગાંધીજીએ લંગોટીભેર સમુદ્રસ્નાન કરી, ૬-૩૦ વાગે વાસી શેઠના બંગલા પાસે સુરક્ષીત રાખેલા ખાડામાંથી ચપટી નમક ઉપાડી કાયદાનો ભંગ કર્યો. હજારો લોકોના ગગનભેદી નાદ ગાજી ઉઠ્યા: “નમક કા કાનુન તોડ દીયા.” મીઠાની ચપટી ભરી એ યજ્ઞપુરુષે અગમવાણી ઉચ્ચારી: “બ્રીટીશ સામ્રાજ્યની ઈમારતના પાયામાં આથી હું લુણો લગાડું છું.” આ શબ્દો બોલતી વખતે ગાંધીજીનો આત્મા કેટલી ઉત્કૃષ્ટ કક્ષાએ હશે તેની તો કલ્પના જ કરવી રહી. પછી એ વીશ્વવંદ્ય વીભુતીએ વીદેશી પત્રકારોને લખીને આપ્યું : “I want world sympathy in this battle of right against might.” “સત્તાબળ સામે ન્યાયની આ લડતમાં હું વીશ્વની સહાનુભુતી ઈચ્છું છું.” છઠ્ઠી એપ્રીલની એ ભવીષ્યવાણી ૧૭ વરસ પછી ૧૯૪૭ના ઑગષ્ટની ૧૫મી તારીખે સાચી પડી.
સરકારી માણસોએ તો કુદરતી રીતે પાકેલું મીઠું માટીમાં ભેળવી દીધું હતું. પણ સુલતાનપુરના છીબુભાઈ કેશવભાઈએ અગમચેતી વાપરી એક ખાડામાં થોડું મીઠું હતું ત્યાં કાંટીયાં નાખી દીધાં હતાં. એ રીતે છીબુભાઈએ આપેલો ફાળો અનન્ય છે. કાંઠા વીભાગની પ્રજા એ ભુલી શકે નહીં. તે પછી ગાંધીજી આટ, ઓંજલ, સુલતાનપુર પણ ગયા હતા. આટની ખાંજણમાંથી મીઠું ઉપાડ્યું હતું. પોલીસે આચાર્ય મણીભાઈ અને મનુભાઈ ડૉક્ટર (સ્વામીજી)ની ધરપકડ કરી હતી. દાંડીમાં પીવાના પાણીની અગવડ હતી. બીજાં ગામોમાંથી બળદગાડાં મારફતે પાણી લવાતું હતું. ટપાલની વ્યવસ્થા પણ ન હતી. અવરજવરની તકલીફ પડતી. એટલે ગાંધીજીએ ૧૬મીએ દાંડી છોડ્યું, અને કરાડીની ઝુંપડીમાં પોતાનો નીવાસ રાખ્યો. ૧૬મી એપ્રીલથી ૪થી મે સુધી ગાંધીજી કરાડીની ઝુંપડીમાં રહ્યા.

પુજાની શરૂઆત

ઓગસ્ટ 30, 2008

પૂજાની શરૂઆત
દૂર્વા વડે યજમાન પર, આસન પર અને આજુબાજુ પાણી છાંટવું.
ॐ अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थांगतोऽपि वा,
यः स्मरेत्पुंडरीकाक्षं स बाह्याभ्यंतर शुचिः.
(પવિત્ર હોય કે અપવિત્ર હોય, કોઈ પણ પરિસ્થિતિમાં મુકાયા હો, પરંતુ જેને ભગવાનનું સ્મરણ થઈ જાય છે, તેનું અંતર-બાહ્ય બધું જ શુદ્ધ અને પવિત્ર હોય છે.)
આચમન- ડાબા હાથ વડે ચમચી પકડી જમણા હાથમાં પાણી લેવું. મંત્ર બોલાયા પછી દરેક વખતે પાણી પી જવું.
ॐ केशवाय नमः, ॐ नारायणाय नमः, ॐ माधवाय नमः.
ફરીથી પાણી લઈ હાથ ધોવા.-
ॐ गोविंदाय नमः
ચાંલ્લા-
स्वस्तिस्तु पाविनि साक्षात् पूण्यकल्याण वृद्धिदा,
विनायक प्रिया नित्या तां च स्वस्तिं ब्रुवन्तु नः.
નાડાછડી- (અશુભ પ્રસંગે નહિ)
येन बद्धो बलिराजा दानवेन्द्रो महाबल,
तेन त्वामऽपि बद्धनामि रक्षे मा चल मा चल.
यावद् भागीरथी गंगा यावद् देवो महेश्वर,
यावद् वेदा प्रवर्तंते तावत्त्वं विजयी भव.
નમસ્કાર-
ॐ श्रीमन्न महागणाधिपतये नमः, ॐ गुरवे नमः, परमेष्ठी गुरवे नमः, परात्पर गुरवे नमः, ईष्टदेवताभ्यो नमः, कुलदेवताभ्यो नमः, ग्राम देवताभ्यो नमः, वास्तु देवताभ्यो नमः, वाणीहिरण्यगर्भाभ्यां नमः, लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः, उमामहेश्वराभ्यां नमः, शचीपुरंदराभ्यां नमः, मातापिताचरण कमलेभ्यो नमः, नवग्रह देवताभ्यो नमः, षोडशमातृकेभ्यो नमः, सर्वेभ्यो देवताभ्यो नमः, सर्वेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो नमः,
ॐ एतत् कर्म प्रधान देवताभ्यो नमः.
દિગ્બંધન- ડાબા હાથમાં ચોખા લઈ જમણો હાથ ઢાંકી રાખવો.
ॐ अपसर्पन्तु ते भूता ये भूता भूमि संस्थिता,
ये भूता विघ्न कर्तारस् ते नश्यन्तु शिवाज्ञया.
अपक्रामन्तु भूतानि पिशाचा सर्वतो दिशम्,
सर्वेषाम विरोधेन शांतिकर्म}
हवनकर्म}
वास्तुशांति} करोम्यहम्.
गृहशांति}
गणेशपूजा}
चौलकर्म}
यदत्र संस्थितं भूतं स्थानमाश्रित्य सर्वतः
स्थानं त्यक्त्वा तु तत्सर्वं यत्रस्थं तत्र गच्छतु.
भूतानि राक्षसा वाऽपि येऽत्र तिष्ठन्ति केचन,
ते सर्वप्य गच्छन्तु देवपूजां करोम्यहम्.
-પોતાની ફરતે ચોખા ચારે દિશામાં વર્તુળાકારે વેરવા.(પૂર્વ દિશાથી શરૂ કરી ઘડિયાળની દિશામાં)
–દિવો, અગરબત્તી સળગાવવાં.
પ્રાણાયામ- સાત પ્રાણાયામ કરવા. પ્રાણાયામ ન કરી શકો તો મંત્ર બોલી ભગવાનને ફૂલ ચડાવવું.
(१) ॐ भुः (२) ॐ भूवः (३) ॐ स्वः (४) ॐ महः (५) ॐ जनः (६) ॐ तपः (७) ॐ सत्यम्.
અંગસ્પર્શ- ડાબા હાથમાં પાણી લેવું. જમણા હાથની વચલી બે આંગળીઓ એ પાણીમાં બોળી નીચે મુજબ શરીરનાં જુદાં જુદાં અંગોને સ્પર્શ કરવો.
ॐ वांगमे आस्ये अस्तु (હોઠ)
ॐ नसोर्मेप्राणाः अस्तु (નાક)
ॐ अक्ष्णोर्मे चक्षुः अस्तु ( આંખ)
ॐ कर्णयोर्मे श्रोतं अस्तु (કાન)
ॐ बाह्वोर्मे बलम् अस्तु (ખભા)
ॐ ऊर्वोर्मे ओजः अस्तु (ઘૂંટણ)
ॐ अरिष्टानि मे अंगानि तनुस्तन्वा
मे सह सन्तु (વધેલું પાણી આખા શરીરે છાંટી દેવું.)

દાંડીકુચના ૮૧ સૈનીકો

ઓગસ્ટ 29, 2008

દાંડીકુચના એક્યાસી સૈનીકો
1. મહાત્મા ગાંધીજી ગુજરાત વય ૬૧
2. પ્યારેલાલજી પંજાબ વય ૩૦
3. છગનલાલ નથ્થુભાઈ જોષી ગુજરાત વય ૩૫
4. પંડીત નારાયણ મોરેશ્વર ખરે મહારાષ્ટ્ર વય ૪૨
5. ગણપતરાવ ગોડસે મહારાષ્ટ્ર વય ૨૫
6. પૃથ્વીરાજ લક્ષ્મીદાસ આસર કચ્છ વય ૧૯
7. મહાવીર ગીરી નેપાલ વય ૨૦
8. બાળ દત્તાત્રેય કાલેલકર મહારાષ્ટ્ર વય ૧૮
9. જયંતી નથ્થુભાઈ પારેખ ગુજરાત વય ૧૮
10. રસીક દેસાઈ ગુજરાત વય ૧૭
11. વીઠ્ઠલ લીલાધર ઠક્કર(પહેલા શહીદ) ગુજરાત વય ૧૬
12. હરખજી રામજીભાઈ હરીજન ગુજરાત વય ૧૮
13. તનસુખ પ્રાણશંકર ભટ્ટ ગુજરાત વય ૨૦
14. કાંતીલાલ હરીલાલ ગાંધી ગુજરાત વય ૨૦
15. છોટુભાઈ ખુશાલભાઈ પટેલ ગુજરાત વય ૨૦
16. વાલજીભાઈ ગોવિંજી દેસાઈ ગુજરાત વય ૩૫
17. પન્નાલાલ બાલાભાઈ ઝવેરી ગુજરાત વય ૨૫
18. અબ્બાસ ગુજરાત વય ૨૦
19. પુજાભાઈ શાહ ગુજરાત વય ૨૫
20. માધવજીભાઈ ઠક્કર કચ્છ વય ૪૦
21. નારણજીભાઈ કચ્છ વય ૨૨
22. મગનભાઈ વોરા કચ્છ વય ૨૫
23. ડુંગરશીભાઈ કચ્છ વય ૨૭
24. સોમાલાલ પ્રાગજીભાઈ પટેલ ગુજરાત વય ૨૫
25. હસમુખરાય જોખાકર ગુજરાત વય ૨૫
26. દાઉદભાઈ (મુસ્લીમ) મુંબઈ વય ૨૫
27. રામજીભાઈ વણકર ગુજરાત વય ૪૫
28. દીનકરરાય પંડ્યા ગુજરાત વય ૩૦
29. દ્વારકાનાથ મહારાષ્ટ્ર વય ૩૦
30. ગજાનન ખરે મહારાષ્ટ્ર વય ૨૫
31. જેઠાલાલ રુપારેલ કચ્છ વય ૨૫
32. ગોવીંદ હરકરે મહારાષ્ટ્ર વય ૨૫
33. પાંડુરંગ મહારાષ્ટ્ર વય ૨૨
34. વીનાયક આપ્ટેજી(શારદાબેન) મહારાષ્ટ્ર વય ૩૩
35. રામધીરરાય સંયુક્તપ્રાંત વય ૩૦
36. સુલતાનસીંહ રાજપુતાના વય ૨૫
37. ભાનુશંકર દવે ગુજરાત વય ૨૨
38. મુનશીલાલ સંયુક્તપ્રાંત વય ૨૫
39. રાઘવજી કેરલ વય ૨૫
40. રાવજીભાઈ નાથાભાઈ પટેલ ગુજરાત વય ૩૦
41. શીવાભાઈ ગોકળભાઈ પટેલ ગુજરાત વય ૨૭
42. શંકરભાઈ ભીખાભાઈ પટેલ ગુજરાત વય ૩૫
43. જશભાઈ ઈશ્વરભાઈ પટેલ ગુજરાત વય ૨૦
44. સુમંગલ પ્રકાશજી સંયુક્તપ્રાંત વય ૨૫
45. ટાઈટસજી કેરલ વય ૨૫
46. કૃષ્ણ નાયર કેરલ વય ૨૫
47. તપન નાયર કેરલ વય ૨૫
48. હરીદાસ વરજીવનદાસ ગાંધી ગુજરાત વય ૨૫
49. ચીમનલાલ નરસીલાલ શાહ ગુજરાત વય ૨૪
50. શંકરન કેરલ વય ૨૫
51. સુબ્રહ્મણ્યમ આંધ્ર પ્રદેશ વય ૨૫
52. રમણીકલાલ મગનલાલ મોદી ગુજરાત વય ૩૮
53. મદનમોહન ચતુર્વેદી રજપુતાના વય ૨૭
54. હરીલાલ માહીમતુરા મુંબઈ વય ૨૭
55. મોતીબાસદાસ ઉત્કલ વય ૨૦
56. હરીદાસ મજમુદાર ગુજરાત વય ૨૫
57. આનંદ હીંગોરાની સીંધ વય ૨૪
58. મહાદેવ માર્તંડ કર્ણાટક વય ૧૮
59. જયંતીપ્રસાદ સંયુક્તપ્રાંત વય ૩૦
60. હરીપ્રસાદ સંયુક્તપ્રાંત વય ૨૦
61. ગીરીધરધારી ચૌધરી બીહાર વય ૨૦
62. કેશવ ચીત્રે મહારાષ્ટ્ર વય ૨૫
63. અંબાલાલ શંકરભાઈ પટેલ ગુજરાત વય ૨૫
64. વીષ્ણુ પંત મહારાષ્ટ્ર વય ૨૫
65. પ્રેમરાજજી પંજાબ વય ૩૫
66. દુર્ગેેશચંદ્ર દાસ બંગાળ વય ૪૪
67. માધવલાલ શાહ ગુજરાત વય ૨૭
68. જ્યોતી રામજી સંયુક્તપ્રાંત વય ૨૫
69. સુરજભાન પંજાબ વય ૩૪
70. ભૈરવદત્ત સંયુક્તપ્રાંત વય ૨૫
71. લાલાજી ગુજરાત વય ૨૫
72. રત્નજી ગુજરાત વય ૧૮
73. વીષ્ણુ શર્મા મહારાષ્ટ્ર વય ૩૦
74. ચીંતામણી શાસ્ત્રી મહારાષ્ટ્ર વય ૪૦
75. નારાયણ દત્ત રાજપૂતાના વય ૨૪
76. મણીલાલ મોહનદાસ ગાંધી ગુજરાત વય ૩૮
77. સુરેન્દ્રજી(છેવટ સુધી રહેલા) સંયુક્તપ્રાંત વય ૩૦
78. હરીભાઈ મોહની મહારાષ્ટ્ર વય ૩૨
79. પુરાતન જન્મશંકર બૂચ ગુજરાત વય ૨૫
80. સરદાર ખડબહાદુર ગીરી નેપાળ વય ૩૨
81. શંકર દત્તાત્રેય કાલેલકર મહારાષ્ટ્ર વય ૨૦

શાંતિ હવન-સામગ્રી

ઓગસ્ટ 28, 2008

હીન્દુ ધર્મમાં લગભગ બધી જ વીધીઓની શરુઆત પવીત્રીકરણથી કરવામાં આવે છે. પુરાણા કાળમાં લોકો પાસે કેલેન્ડરો ન હતાં, આથી પુજા કરાવનારા પ્રથમ વાર, તીથી, સંવત વગેરેની માહીતી આપતા. આજે ખરેખર એ બધાંની કશી જરૂર નથી. વળી મોટા ભાગે આજે બધા જ લોકો અંગ્રેજી તારીખનો ઉપયોગ કરે છે, આથી વીક્રમ સંવત, તીથી વગેરેનું ખાસ મહત્વ પણ રહ્યું નથી. વળી જાતે પુજા કરીએ ત્યારે એની જરુર પણ રહેતી નથી. તો પુજા શરુ કરતાં પહેલાં બધી જરુરી સામગ્રી તૈયાર રાખવી.
શરુઆતમાં સામાન્ય શાંતીહવનની માહીતી આપી છે. આ શાંતીહવન જે હેતુસર કરવાનો હોય તે મુજબ સામગ્રીની જરુર પડશે. જેમ કે મરણ પ્રસંગે ગતાત્માની શાંતી માટે કરવામાં આવતા સામાન્ય હવનમાં કળશપુજા કરવાની હોતી નથી, આથી માત્ર એક જ નાળીયેરની જરુર રહેશે.
હવન પુજા સામગ્રી
નાળીયેર ૧ કે ૨, સોપારી નંગ ૧૦, ચોખા-૫૦૦ ગ્રામ
ઘઉં, તલ, જવ, છીણેલું કોપરું બધું મળી ૧૦૦ ગ્રામ
સુખડના નાના ટુકડા વ્યક્તી દીઠ ૪ પ્રમાણે
અગરબત્તી અને એનું સ્ટેન્ડ, કંકુ અને એની વાડકી
દીવો, રૂ, દીવાસળી, ઘી, છૂટાં ફૂલ- ૪૦થી ૫૦
હવનપડી(હવન સામગ્રી), એને માટે એક મોટો વાડકો- Bowl, કપુર ૩ થી ૪ મોટા ટુકડા
લાલ કાપડનો ટુકડો- અડધો મીટર
થાળી-૨, વાડકી અને ચમચી- વ્યક્તી દીઠ ૨-૨, એક મોટો ચમચો લાંબા હાથાનો
ઘી-આહુતી માટે ૫૦૦ ગ્રામ
આરતી, હવનકુંડ, લાકડાં, પ્રસાદ
શુભ કાર્યના હવન માટે આ ઉપરાંત
તાંબાનો કળશ, ગણપતીની મૂર્તી, ભગવાનની મૂર્તી, નાનું તરભાણુ
નાડાછડી, દુર્વા(દરોઈનું ઘાસ), પંચપલ્લવ(પાંચ જાતનાં નાના પાંદડાં ૧-૧), પંચધાન્ય( પાંચ જાતનું અનાજ-એક ચપટી )
સફેદ કાપડનો ટુકડો – અડધો મીટર
ચંદન, અબીલ, ગુલાલ, સીંદુર, ગુલાબજળ
દૂધ, દહીં, મધ, સાકર, ગોળ
નાગરવેલ(ખાવા)નાં પાન- એકબે, એલચી, લવીંગ
ઘઉં-૨૦૦ ગ્રામ(ષોડશ માતૃકાના સ્થાપન માટે)
ગણપતીની મુર્તી અને તરભાણુ, ભગવાનની મૂર્તી
બે પાટલા કે નાનાં બાજઠ
પુજાની સામગ્રી પૈકી જે મળી શકે તેમ હોય તેનો ઉપયોગ કરવો. જો કોઈ વસ્તુ ન મળી શકતી હોય તો તેની અવેજીમાં ચાલી શકે તેવી વસ્તુ વાપરી શકાય. વળી કેટલીક વખત સોનું, મોતી, માણેક જેવી વસ્તુનો પણ ઉપયોગ કરવાનું જણાવવામાં આવ્યું હોય છે. આવી વસ્તુની અવેજીમાં ચોખા વાપરી શકાય. આ વસ્તુઓ જણાવવા પાછળનો આશય ખરેખર એટલો જ હોય છે કે, આપણી પાસે ગમે તેટલી કીમતી વસ્તુ હોય તે પણ આપણી નથી, મૃત્યુ આવશે અને બધું છીનવાઈ જશે. આ હકીકત યાદ રહે એટલા માટે જ એનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવેલો હોય છે, નહીં કે પુજા કરાવનારના લોભને સંતોષવા.

વીચારકણીકા

ઓગસ્ટ 28, 2008

સુખ-દુખ

મને લાગે છે કે કોઈ કોઈને સુખી કે દુખી કરી ન શકે. આપણા પોતાના મનની દશા જ આપણને આનંદીત કે દુખી કરે છે. જો તમારે આનંદીત થવું હોય તો તમે થઈ શકો અને દુખી થવું હોય તો તેમ પણ કરી શકો. પરંતુ આપણને સુખી કે દુખી થવા માટે બહાનાંની જરુર હોય છે. જો કોઈ કારણ, બહાનું ન હોય તો એ ઘેલછામાં ખપે છે, ગાંડપણ માલમ પડે છે. આથી આપણે બહાનાં શોધીએ છીએ, અને તે મળી પણ રહે જ છે. પણ આ સમજવું જરા મુશ્કેલ છે, કેમ કે આપણે બધી બાબતો બીજાને માથે નાખવાને ટેવાયેલા છીએ.

ગાંધીજીનું સ્વદેશાગમન

ઓગસ્ટ 28, 2008

. ગાંધીજીનું સ્વદેશાગમન

ગાંધીજીએ દક્ષીણ આફ્રીકામાં અંગ્રેજ સરકાર જેવા મગરમચ્છ સામે નવી રીત અજમાવી દુનીયામાં કોઈએ અજમાવી હોય એવી. શસ્ત્રની સામે શસ્ત્ર નહીં, તેમાં તો જે બળીયો હોય તે ફાવે. વેરની સામે વેર નહીંઅવેર. દુશ્મનને પણ ચાહવો. તેનો હૃદયપલટો કરવો. જુલમ સહન કરવો. તેમ કરતાં કુરબાન થઈ જવું પડે તો કુરબાન થઈ જવું, પણ જુલમગારને તાબે થવું. આત્મશક્તીને જગાડતો મંત્ર એમણે શીખવ્યો. સત્ય, અહીંસા, સત્યાગ્રહ એમનાં શસ્ત્રો હતાં. જેના વડે એમણે ત્યાંની ગોરી સરકારને નમાવી હતી. કોઈ માનવા તૈયાર હતું. પણ ઈતીહાસ હતો ૧૮૯૪ થી ૧૯૧૫ સુધીનો. મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી ઈતીહાસ રચનારા હતા, સર્જક હતા.

અમેરીકન લશ્કરી અમલદાર જનરલ ડગ્લાસ મૅક આર્થરે સાચું લખ્યું હતુ: સભ્યાતાની ઉત્ક્રાંતીમાં જો એણે ટકવું હશે, તો સૌ કોઈને છેવટે ગાંધીની જેમ નીષ્કર્ષ પર આવ્યા વીના છુટકો નથી કે મતભેદના પ્રશ્નોને ઉકેલવા શસ્ત્રો વાપરવાની રીત મુળે માત્ર ખોટી નથી, પણ રીતની અંદર આત્મહત્યાનાં બીજ રહેલાં છે. સશસ્ત્ર યુદ્ધની નાકામયાબી ખુદ લશ્કરી વડાએ કબુલ કરી છે.

મહાત્મા ગાંધી ૧૯૧૫માં વીજયી બનીને સ્વદેશ પાછા ફર્યા. ઠેરઠેર લોકોએ એમનું સ્વાગત કર્યું. એમને પોંખ્યા. રાષ્ટ્રીય આગેવાનોએ એમને સ્વતંત્રતાની લડતમાં ભાગ લેવા આગ્રહ કર્યો. પણ એમના રાજકીય ગુરુ ગોખલેએ એવું સુચન કર્યું કે સ્વરાજ્યની લડતમાં ભાગ લેવા પહેલાં એક વરસ હીન્દુસ્તાનનો પ્રવાસ કરો. તે પ્રમાણે ગાંધીજી એક વરસ આખા દેશમાં ફર્યા. દેશનાં દર્શન કર્યાં.

કાશી વીદ્યાપીઠમાં

૧૯૧૬માં ગાંધીજી કાશી વીદ્યાપીઠની સ્થાપનાના સંમેલનમાં ગયા. કાશી વીશ્વવીદ્યાલયની સભાના મંચ પર આખા દેશમાંથી આવેલા રાજામહારાજાઓ બીરાજેલા હતા. ખુદ વાઈસરૉય પોતે પણ હાજર હતા. એની બેસન્ટ અધ્યક્ષ હતાં. મંચ પર બીરાજેલા રાજામહારાજાઓના શરીર પર કીમતી આભુષણો ઝગારા મારી રહ્યાં હતાં. એના ચળકાટથી આંખો અંજાઈ જતી હતી, એવા વાતાવરણમાં દેશી સાળ પર વણાયેલી ખાદીનું જાડું અંગરખું પહેરીને અને માથે કાઠીયાવાડી પાઘડી બાંધીને ગાંધીજીએ પ્રવેશ કર્યો. લોકોએ એમના તરફ જોયું, પણ બધાં ખામોશ હતાં. લોકોને ખબર હતી કે ગામડીયા જેવા દેખાતા માણસે દક્ષીણ આફ્રીકાની ગોરી સરકારને ફેં ફેં કરાવી દીધી હતી. … અને પછી ગાંધીજીએ મૌન તોડ્યું. જેણે દેશનો નકશો બદલી નાખ્યો. ઈતીહાસ બદલી નાખ્યો. એમણે પોતાની મૌનયાત્રાનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું: આખા દેશમાં ફર્યા પછી દેશના લોકોની અસહ્ય ગરીબી જોઈને હું આશ્ચર્યચકીત થઈ ગયો છું. મને સતત એવું લાગ્યા કર્યું છે કે દેશ તો ઘણો સુખીસમૃદ્ધ હતો. લોકો એને સોનાની ચીડીયા કહેતા હતા. ધનવૈભવ ક્યાં ગયો? મંચ પર રત્નો અને આભુષણોનો ઝગમગાટ જોઈને મને ખ્યાલ આવી ગયો કે દેશની લક્ષ્મી ક્યાં ગઈ છે? જો મારું ચાલે તો જે સંપત્તી છે તે હું દેશનાં લાખો કરોડો ગરીબ લોકોમાં વહેંચી દઉં!.. હું પણ ક્રાંતીકારી છું….

અધ્યક્ષ સ્થાને બેઠેલાં એની બેસન્ટે ગાંધીજીને વાત પર બોલતા અટકાવ્યા. પણ ગાંધીજીએ નીચે બેઠેલા શ્રોતાજનોને પૂછ્યું: મારું ભાષણ પુરું કરી દઉં?” અધ્યક્ષશ્રી જવાબ આપે તે પહેલાં લોકો બોલી ઉઠ્યાં: ના. ના અમારે ગાંધીજીને સાંભળવા છે. અને ગાંધીજીએ જે કંઈ કહ્યું તેણે દેશના ઈતીહાસને નવી દૃષ્ટી આપી. ૧૯૧૬ એટલે પ્રથમ વીશ્વયુદ્ધના જમાનામાં આવું બોલવાનો શું અર્થ થાય તે કહેવાની જરુર નથી. પણ તે દિવસે ગાંધીની વાણીમાં નવો સંકલ્પ ઘોષીત થયો હતો, જેણે દેશની સીકલ બદલી નાખી.

ચંપારણ સત્યાગ્રહ

૧૯૧૭ની શરુઆતમાં લખનૌમાં મહાસભાનું સંમેલન હતું. ગાંધીજી સંમેલનમાં ગયા. ત્યાં રાજકુમાર શુક્લ નામના એક ખેડુતે ગાંધીજીને ચંપારણ (બીહાર) આવવા વીનંતી કરી. ગાંધીજીએ વીનંતી સ્વીકારી ચંપારણની મુલાકાત લીધી. ચંપારણમાં ગળીની ખેતી થતી હતી. એેના માલીકો અંગ્રેજો હતા. ખેડૂતો જમીનના /૨૦ ભાગમાં ગળીનું વાવેતર કરી મુળ માલીકોને આપવા કાયદેથી બંધાયેલા હતા. પ્રથાને તીન કઠીયાતરીકે ઓળખવામાં આવતી હતી. રીતે ખેડુતો પર થતા અન્યાયથી ગાંધીજીનું હૃદય આક્રંદ કરી ઉઠ્યું. તેમણે ચંપારણના ખેડુતોનો પ્રશ્ન હાથમાં લીધો. એટલે તેમની ઉપર ફોજદારી કાયદાની કલમ ૧૪૪ પ્રમાણે કેસ કરવામાં આવ્યો. કેસની સુનાવણી વખતે મેજીસ્ટ્રેટ અને સરકારી વકીલ ગભરાતા હતા. કેસ મુલતવી રાખવા સરકારી વકીલે જણાવ્યું. ત્યારે ગાંધીજીએ કહ્યું, કેસ મુલતવી રાખવાની જરૂર નથી. ગુનો મને કબુલ છે. મેં સરકારી આદેશની અવગણના કરી છે. તેમ કરવાનો મને પુરેપુરો અધીકાર છે. ચંપારણના ખેડુતોના કેસની મારે પુરેપુરી તપાસ કરવી છે. કેવળ ખેડુતોની નહીં, પરંતુ નીલવરોની પણ મુલાકાત લઈ, સંપુર્ણ તપાસ કરવા ઈચ્છું છું. એમ કરતાં જેલ જવું પડે તો તે માટે પણ મારી પુરી તૈયારી છે. ખેડુતોને સહાય કરવાની બાબતમાં અને કેસની તપાસ કરવાની બાબતમાં વકીલ બ્રજકીશોરબાબુ અને રાજેન્દ્રબાબુનો પુરો સહકાર મળ્યો હતો. બંને બીહારના પ્રતીષ્ઠીત વકીલો હતા. આચાર્ય કૃપલાનીએ પણ મદદે આવવા વચન આપ્યું હતું. રીતે ચંપારણના સત્યાગ્રહનો તખ્તો ગોઠવાયો હતો. ગાંધીજીએ આગેવાની લીધી. ચંપારણની લડતથી હિન્દુસ્તાનને સત્યાગ્રહ અને સવીનય કાનુનભંગનો નવો પદાર્થપાઠ મળ્યો.

ભારતમાં આવ્યા પછી ગાંધીજીએ ગુજરાતના ખેડા જીલ્લામાં તથા બીહારના ચંપારણ જીલ્લામાં ખેડુતો પર સરકારે સારો પાક ઉતર્યો હોવા છતાં કમરતોડ મહેસુલ વધાર્યું હતું, તેના વીરોધમાં ખેડુતો પાસે સત્યાગ્રહ કરાવ્યો હતો. જેને લીધે મહેસુલ વધારો પાછો ખેંચવાની સરકારને ફરજ પડી હતી.

ગાંધીજીને મળેલી પહેલી સફળતા.

બેરીસ્ટર ગાંધી દક્ષીણ આફ્રીકાથી આવ્યા પછી બીજે વર્ષે ચંપારણના ગરીબ ખેડુતોનો પ્રશ્ન લડવા ગયા ત્યારે ત્યાં કેવી રીતે રહેતા હતા તે વીષે એમની સાથે ગયેલાં મણીબેન પરીખે એક સરસ પ્રસંગ લખ્યો છે, તે જોઈએ:

અમે મોતીહારી ગયાં ત્યારે ત્યાં ખુબ ઠંડી હતી. અમારી પાસે ઓઢવા પાથરવાનું કંઈ સાધન હતું. એક શેતરંજી અને એક ઓશીકું હતું. તે નરહરીભાઈને આપ્યું. બીહારથી એક રૂપિયાનો એક ધાબળો લીધો. કપડાનું ઓશીકું કરીએ. ખુબ ઠંડી. એટલે હું અને દુર્ગાબેન સાથે સુઈ જઈએ. તો યે હુંફ મળે. મહાદેવભાઈ અને નરહરીભાઈ બહાર પાટ પર ભેગી પથારી કરીને સુઈ જાય. બાપુ પાસે પણ એક ધાબળો. તે અડધો નીચે પાથરે અને અડધો ઓઢે. મહાદેવભાઈ ને નરહરીભાઈ સુવા જાય ત્યારે બાપુ કહે કે, “મહાદેવ, બધાં છાપાં છે તે મારી ઉપર નાખો. બાનું પણ આમ ચાલે. અમે બધાંને ઠંડીનો સરસ અનુભવ થાય.

લોકનાડ પારખવા માટે ગાંધીજીએ શું શું કર્યું? શું શું વેઠ્યું? કડકડતી ઠંડીમાં અડધો ધાબડો ઓઢવો ને અડધો પાથરવો ને છાપાં ઓઢી સુઈ રહેવું રીતે પ્રજાની ગરીબાઈના જાતઅનુભવ દ્વારા ગાંધીજીએ ભારતના જાહેર જીવનમાં પ્રવેશ કર્યો.

કાશી વીદ્યાપીઠમાં

ઓગસ્ટ 27, 2008

કાશી વીદ્યાપીઠમાં

૧૯૧૬માં ગાંધીજી કાશી વીદ્યાપીઠની સ્થાપનાના સંમેલનમાં ગયા. કાશી વીશ્વવીદ્યાલયની સભાના મંચ પર આખા દેશમાંથી આવેલા રાજામહારાજાઓ બીરાજેલા હતા. ખુદ વાઈસરૉય પોતે પણ હાજર હતા. એની બેસન્ટ અધ્યક્ષ હતાં. મંચ પર બીરાજેલા રાજામહારાજાઓનાં શરીર પર કીમતી આભુષણો ઝગારા મારી રહ્યાં હતાં. એના ચળકાટથી આંખો અંજાઈ જતી હતી. એવા વાતાવરણમાં દેશી સાળ પર વણાયેલી ખાદીનું જાડું અંગરખું પહેરીને અને માથે કાઠીયાવાડી પાઘડી બાંધીને ગાંધીજીએ પ્રવેશ કર્યો. લોકોએ એમના તરફ જોયું, પણ બધાં ખામોશ હતાં. લોકોને ખબર હતી કે ગામડીયા જેવા દેખાતા માણસે દક્ષીણ આફ્રીકાની ગોરી સરકારને ફેં ફેં કરાવી દીધી હતી. … અને પછી ગાંધીજીએ મૌન તોડ્યું. જેણે દેશનો નકશો બદલી નાખ્યો. ઈતીહાસ બદલી નાખ્યો. એમણે પોતાની મૌનયાત્રાનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું: આખા દેશમાં ફર્યા પછી દેશના લોકોની અસહ્ય ગરીબી જોઈને હું આશ્ચર્યચકીત થઈ ગયો છું. મને સતત એવું લાગ્યા કર્યું છે કે દેશ તો ઘણો સુખીસમૃદ્ધ હતો. લોકો એને સોનાની ચીડીયા કહેતા હતા. ધનવૈભવ ક્યાં ગયો? મંચ પર રત્નો અને આભુષણોનો ઝગમગાટ જોઈને મને ખ્યાલ આવી ગયો કે દેશની લક્ષ્મી ક્યાં ગઈ છે? જો મારું ચાલે તો જે સંપત્તી છે તે હું દેશનાં લાખો કરોડો ગરીબ લોકોમાં વહેંચી દઉં!.. હું પણ ક્રાંતીકારી છું….

અધ્યક્ષ સ્થાને બેઠેલાં એની બેસન્ટે ગાંધીજીને વાત પર બોલતા અટકાવ્યા. પણ ગાંધીજીએ નીચે બેઠેલા શ્રોતાજનોને પૂછ્યું: મારું ભાષણ પુરું કરી દઉં?” અધ્યક્ષશ્રી જવાબ આપે તે પહેલાં લોકો બોલી ઉઠ્યાં: ના. ના અમારે ગાંધીજીને સાંભળવા છે. અને ગાંધીજીએ જે કંઈ કહ્યું તેણે દેશના ઈતીહાસને નવી દૃષ્ટી આપી. ૧૯૧૬ એટલે પ્રથમ વીશ્વયુદ્ધના જમાનામાં આવું બોલવાનો શું અર્થ થાય તે કહેવાની જરુર નથી. પણ તે દિવસે ગાંધીની વાણીમાં નવો સંકલ્પ ઘોષીત થયો હતો, જેણે દેશની સીકલ બદલી નાખી.

ગાંધીજીનું સ્વદેશાગમન

ઓગસ્ટ 27, 2008

. ગાંધીજીનું સ્વદેશાગમન

ગાંધીજીએ દક્ષીણ આફ્રીકામાં અંગ્રેજ સરકાર જેવા મગરમચ્છ સામે નવી રીત અજમાવી દુનીયામાં કોઈએ અજમાવી હોય એવી. શસ્ત્રની સામે શસ્ત્ર નહીં, તેમાં તો જે બળીયો હોય તે ફાવે. વેરની સામે વેર નહીંઅવેર. દુશ્મનને પણ ચાહવો. તેનો હૃદયપલટો કરવો. જુલમ સહન કરવો. તેમ કરતાં કુરબાન થઈ જવું પડે તો કુરબાન થઈ જવું, પણ જુલમગારને તાબે થવું. આત્મશક્તીને જગાડતો મંત્ર એમણે શીખવ્યો. સત્ય, અહીંસા, સત્યાગ્રહ એમનાં શસ્ત્રો હતાં. જેના વડે એમણે ત્યાંની ગોરી સરકારને નમાવી હતી. કોઈ માનવા તૈયાર હતું. પણ ઈતીહાસ હતો ૧૮૯૪ થી ૧૯૧૫ સુધીનો. મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી ઈતીહાસ રચનારા હતા, સર્જક હતા.

અમેરીકન લશ્કરી અમલદાર જનરલ ડગ્લાસ મૅક આર્થરે સાચું લખ્યું હતુ: સભ્યાતાની ઉત્ક્રાંતીમાં જો એણે ટકવું હશે, તો સૌ કોઈને છેવટે ગાંધીની જેમ નીષ્કર્ષ પર આવ્યા વીના છુટકો નથી કે મતભેદના પ્રશ્નોને ઉકેલવા શસ્ત્રો વાપરવાની રીત મુળે માત્ર ખોટી નથી, પણ રીતની અંદર આત્મહત્યાનાં બીજ રહેલાં છે. સશસ્ત્ર યુદ્ધની નાકામયાબી ખુદ લશ્કરી વડાએ કબુલ કરી છે.

મહાત્મા ગાંધી ૧૯૧૫માં વીજયી બનીને સ્વદેશ પાછા ફર્યા. ઠેરઠેર લોકોએ એમનું સ્વાગત કર્યું. રાષ્ટ્રીય આગેવાનોએ એમને સ્વતંત્રતાની લડતમાં ભાગ લેવા આગ્રહ કર્યો. પણ એમના રાજકીય ગુરુ ગોખલેએ એવું સુચન કર્યું કે સ્વરાજ્યની લડતમાં ભાગ લેવા પહેલાં એક વરસ હીન્દુસ્તાનનો પ્રવાસ કરો. તે પ્રમાણે ગાંધીજી એક વરસ આખા દેશમાં ફર્યા.

નાના સીતા

ઓગસ્ટ 25, 2008

નાના સીતા

(નાના સીતા તા. ૨૩૧૨૬૯ના રોજ અવસાન પામ્યા હતા. તેમને વીષે શ્રી દીલખુશભાઈ દીવાનજીએ તા. ૧૧૭૦ના ભુમીપુત્રમાં શ્રદ્ધાંજલી લેખ લખ્યો હતો, તે અહીં પ્રસ્તુત છે.)

નાના સીતા નવસારી જીલ્લાના મટવાડ ગામના રહીશ. શ્રી લલ્લુ્ભાઈ મકનજીના પીતરાઈ ભાઈ. (લલ્લુભાઈ વીષે પાછળથી આવશે. તેઓ પણ ગુજરાતીના સન્માન્ય સાહીત્યકાર હતા.) એમના વડીલો દક્ષીણ આફ્રીકામાં વ્યાપારધંધા અર્થે વર્ષો પહેલાં ગયેલા. ૧૯૨૧માં હીંદ આવેલા ત્યારે ગાંધીજીની અસહકારની લડતમાં નાના સીતાએ ભાગ લીધો હતો. સત્ય, અહીંસા અને પ્રેમ વીષેના બાપુના આગ્રહો યુવાનના અંતરને સ્પર્શી ગયા. બાપુના ભક્ત અને અનુયાયી થતા ગયા અને છેવટ સુધી રહ્યા.

દક્ષીણ આફ્રીકાની જુલમી થતી જતી રંગભેદની નીતી સામે સતત સત્યાગ્રહની લડત આપનાર નાના સીતાનું ૨૩૧૨૬૯ ના રોજ ૭૫ વર્ષની ઉંમરે અવસાન થયું. નાના સીતા અણનમ સત્યાગ્રહી હતા. ગ્રુપ એરીયાના કાળા કાયદા સામે એમણે સતત સત્યાગ્રહો કર્યા હતા. કાયદાના પરીણામે હજારો હીન્દીઓને એમનાં વર્ષો જુનાં રહેઠાણોમાંથી દુર કરવામાં આવ્યા. એમની દુકાનોમાંથી પણ એમને ખસેડી હીન્દીઓ માટેની અલગ વસાહતોમાં તેમને મોકલી દીધા.

૧૯૬૫નું વર્ષ હતું. કાયદાની સામે થવા નાના સીતાએ ફરી સત્યાગ્રહ કર્યો. એમનું જુનું રહેઠાણ હરક્યુલસ છોડી દેવાના સરકારી હુકમનો એમણે ઈન્કાર કરી, ગોઝારા કાયદાનો સવીનય ભંગ કર્યો. ૨૮મી ઑગષ્ટે કોર્ટમાં એમને ખડા કરવામાં આવ્યા. એમનાં પત્ની પ્રેમીબેન પતીના સત્યાગ્રહમાં એમની પડખે રહ્યાં. ગોરી સરકાર વધુ અકળાઈ અને મુંઝાઈ.

તે દિવસે મેજીસ્ટ્રેટ સમક્ષ કરેલા પોતાના નીવેદનમાં નાના સીતાએ જે બુલંદ અવાજ ઉઠાવ્યો તે ૧૯૨૨માં બાપુએ અમદાવાદની કોર્ટમાં કરેલા ભવ્ય નીવેદનનું સ્મરણ તાજું કરાવે છે:

ઘાતકી કાયદાને કારણે જે અમાનુષી વર્તાવ હીન્દીઓ પ્રતી કરવામાં આવે છે તે માનવ જાતી સામેનો ગુનો છે. પરમેશ્વર સામેનું પાપ છે. એક દીવસ એવો આવશે જ્યારે કાયદા ઘડનારાઓએ પાર્લામેન્ટથી પર એવી જે પરમ શક્તી છે તેની સમક્ષ ખડા થવું પડશે. કાયદાને પરીણામે જે યાતનાઓ હીન્દીઓને ભોગવવી પડી છે તે માટે પરમ શક્તીને કાયદા ઘડનારાઓએ જવાબ આપવો પડશે. પરંતુ મારી પ્રાર્થના છે કે ભગવાન લોકોને ક્ષમા કરે.

કાયદાનો ભંગ કરી તેનો વીરોધ કરવા હું તમારી સામે ખડો થયો છું. મારો અંતરાત્મા ગોઝારા કાયદાને કબુલ કરવા ના પાડે છે. અંતરાત્માના પરમ આદેશને હું માથે ચડાવું છું. આથી કાયદા આગળ હું હરગીઝ નમતું આપવા માગતો નથી. હું તો મહાત્મા ગાંધીનો નમ્ર અનુયાયી છું. ગાંધીજીએ આચરી બતાવેલા સત્ય, પ્રેમ અને અહીંસાના વીચારોમાં મારી શ્રદ્ધા અટલ છે. આથી હું મારો પરમ ધર્મ સમજું છું કે મારે અન્યાય અને જુલમનો સામનો કરવો. આમ કરતાં કાયદાના ભંગને કારણે મારે જે શીક્ષા ભોગવવી પડે તે માટે હું તૈયાર છું.

તમે મને જો ગુનેગાર ગણશો તો જે શીક્ષા તમે કરશો તે માટે હું તૈયાર છું. સહન કરીશ. આમ કરતાં મને જે દુ:ખો ભોગવવાં પડશે તે મારા દેશબાંધવો રોજેરોજ કાયદાને પરીણામે જે દુ:ખો ભોગવી રહ્યા છે તેની આગળ નજીવાં છે.

હું તો જે યાતનાઓ ભોગવીશ તે તો સત્ય, ન્યાય, પ્રેમને માટેની યાતનાઓ હશે. જો દક્ષીણ આફ્રીકાની ગોરી પ્રજાના અંતરને મારી યાતનાઓથી સ્પર્શ કરી શકાશે તો મારો સત્યાગ્રહ સાર્થક ગણીશ. મારી ઉંમર ૬૯ વર્ષની છે. હું વાના રોગથી હેરાન થતો રહ્યો છું. પરંતુ તે કારણ માટે હું કંઈ તમારી પાસે દયાની યાચના કરવા નથી માગતો, તમે મને જે શીક્ષા કરશો તે માટે હું તો તૈયાર છું.”

નાના સીતાનું નીવેદન સાંભળી કોર્ટમાં હાજર રહેલાની આંખો ભીની થઈ. પરંતુ મેજીસ્ટ્રેટે તો નાના સીતાને ગુનેગાર ઠરાવી શીક્ષા કરી .

નાના સીતા એકલા હતા તો યે ત્યાંની ગોરી સરકાર એમનાથી ગભરાતી. પોતાના વતનમાં જવા માટે એમણે અવારનવાર પાસપોર્ટ માગ્યો. ગોરી સરકારે એમને સ્વદેશ જવા દીધા. એમને ચીંતા થતી કે ત્યાં જઈ ગોરી સરકારના જુલમ સત્યાગ્રહી વીર બહાર પાડશે. જીવનભર તેઓ બાપુના સત્ય અને અહીંસાના માર્ગે અનન્ય શ્રદ્ધાથી રંગભેદની જુલમી નીતી સામે લડતા રહ્યા.

એકલા હતા, છતાં અણનમ રહ્યા. જ્યારે એમને પ્રશ્ન કરવામાં આવતો કે તમે એકલા સત્યાગ્રહ કરશો તેથી કંઈ ગોરી સરકાર રંગભેદની નીતી હળવી નહીં કરે. ત્યારે સત્યાગ્રહમાં અનન્ય શ્રદ્ધા રાખનારા નાના સીતા જવાબ આપતા:

ભલે બીજા મને સાથ આપે, તેથી કંઈ જેને હું અન્યાય અને જુલમ ગણું છું તેને મારો અંતરાત્મા કેમ સાંખી લે? ભલે હું તદ્દન એકલો હોઉં, છતાં હું આવા જુલમી કાયદાને કદી પણ સહકાર નહીં આપું.

નાના સીતાનો સત્યાગ્રહ જીવનપર્યંત ચાલુ રહેલો. એમનો ભવ્ય સત્યાગ્રહ તો બાપુને આપેલી એમની સર્વોત્તમ શ્રદ્ધાંજલી હતી.

સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામની ગૌરવગાથા

ઓગસ્ટ 24, 2008

પ્રારંભ

૧૯૧૯માં જન્મેલા દયાળાઈ કેસરીએ આપણા ભારત દેશની આઝાદીની લડતમાં સક્રીય ભાગ લીધેલો, અને જેલ પણ ભોગવી હતી. એમણે ભુગર્ભમાં રહીને જે પ્રવૃત્તીઓ કરેલી તે પણ બહુ રોમાંચક અને દીલધડક કહી શકાય તેવી છે. એમણે સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામની ગૌરવગાથા નામે પુસ્તક પ્રસીદ્ધ કર્યું છે, જે એમની સંમતીથી બહુજનની જાણકારી માટે ઈન્ટરનેટ પર મુકવાનું વીચાર્યું છે.

દયાળભાઈનું વતન નવસારી જીલ્લાના જલાલપોર તાલુકાનું દાંડી નજીક મટવાડ ગામ છે. એમનો જન્મ મામાના ગામ કરાડીમાં થયેલો. દાંડી સત્યાગ્રહ સમયે ગાંધીજી કરાડી ગામમાં પંદર દીવસ રહેલા અને ત્યાંથી એમની ધરપકડ કરવામાં આવેલી. દાંડી સત્યાગ્રહની અસર આ વીસ્તારમાં બહુ જ પ્રબળ હતી. ગાંધીજીએ કરાડીમાં રહી આસપાસનાં ઘણાં ગામોની મુલાકાત લીધેલી. આનાથી અહીંનાં લોકોમાં આઝાદીની ચળવળ પ્રત્યે ભારે જાગૃતી આવી હતી. આ વીસ્તાર જલાલપુર કાંઠાવીભાગ તરીકે જાણીતો છે.

દયાળભાઈના પીતાશ્રી ન્યુઝીલેન્ડના સફરી હતા. દયાળભાઈ પણ ૧૯૩૧માં બાર વર્ષની વયે ન્યુઝીલેન્ડ ગયા હતા. ૧૯૩૫માં ન્યુઝીલેન્ડની રાજધાની વેલીંગ્ટનમાં સ્પોર્ટ્સ ક્લબની સ્થાપનામાં સક્રીય ભાગ લીધો અને હોકી ટીમના કેપ્ટન થયા.

૧૯૩૯માં વીસ વર્ષની વયે તેઓ સ્વદેશ પાછા ફર્યા. દેશમાં ખેતી અને પશુપાલનના વ્યવસાય સાથે આઝાદીના જંગમાં ઝંપલાવ્યું.

૧૯૪૭માં ફરીથી ન્યુઝીલેન્ડ ગયા. ત્યાં સામાજીક સેવામાં જોડાયા. આખા ન્યુઝીલેન્ડમાં તેઓશ્રી દયાળ કેસરી તરીકે ઓળખાય છે. હાલ તેઓ ઑકલેન્ડમાં વસવાટ કરે છે.

આ પુસ્તકના સર્વ હક્ક એના લેખક શ્રી દયાળભાઈ કેસરીના છે.