કોળું

કોળું : ભુરા કોળાની ત્રણ અવસ્થાઓ છે, બાલ, મધ્ય અને પક્વ. એ ત્રણેના જુદા જુદા ગુણ છે. કાચું ફળ પીત્તનો નાશ કરે છે, મધ્યમ કફ-નાશક છે અને પાકું ફળ મધુર, અમ્લ, પચવામાં હલકું, ઝાડો-પેશાબ સાફ લાવનાર અને વાત, કફ, પીત્ત ત્રણે દોષોનો નાશ કરે છે. એ માનસીક રોગો, ગાંડપણ-ઉન્માદ, ચીત્તભ્રમ, ફેફરુંજેવા રોગોમાં અને હૃદયરોગમાં ઘણું ઉપયોગી છે. પાકું કોળું ઠંડું છે. એ બુદ્ધીવર્ધક છે.

કોળાની ઘણી જાતો થાય છે. એમાં રાતું કોળું આપણે ત્યાં ઉપયોગમાં લેવાય છે. એને સાકર કોળું પણ કહે છે, કેમ કે એમાં દ્રાક્ષ શર્કરા ચાર ટકા અને ઈક્ષુ શર્કરા દોઢથી બે ટકા જેટલી હોય છે. આ રાતું કોળું રુચીવર્ધક, ઠંડું, શુક્રની વૃદ્ધી કરનાર તથા પુષ્ટીદાતા છે. આ ઉપરાંત ફોસ્ફરસ, સોડીયમ, કેલ્શીયમ તથા પ્રોટીન કોળાની જાત પ્રમાણે વધતા-ઓછા પ્રમાણમાં હોય છે. તે શીતળ હોવાથી જેમના શરીરમાં આંતરીક ગરમી રહેતી હોય, તાવ રહેતો હોય તેમને માટે કોળાનું શાક ઉત્તમ પથ્ય આહાર છે.

આપણે ત્યાં પૈઠા નામની મીઠાઈ મળે છે જે કોળામાંથી બને છે. કોળાને હીન્દીમાં-આગ્રા તરફ પૈઠા કહે છે. પાકું કોળું વીશેષ પીત્તશામક હોવાથી પીત્તવીકારોમાં અને ખાસ કરીને એસીડીટીવાળા માટે અકસીર છે.

કોળું ભુખ લગાડનાર, બળ આપનાર, વજન વધારનાર, હૃદય માટે હીતકર, માનસીક અને જાતીય શક્તી વધારનાર તેમ જ બધી ધાતુઓને વધારનાર છે. એ મુત્રાશયની શુદ્ધી કરનાર તથા મુત્ર સાફ લાવનાર અને વધારનાર હોવાથી સોજા મટાડે છે. વળી વજન વધારે છે, હૃદયને બળ આપે છે, પથરી, પ્રમેહ અરુચી અને તરસ મટાડે છે.

કોળાનો વધારેમાં વધારે ઉપયોગ શાક બનાવીને કરી શકાય, પણ આ ઉપરાંત તેમાંથી પાક, મુરબ્બો અને મીઠાઈ પણ બનાવી શકાય. કોળું પરમ સ્મૃતીવર્ધક છે, આથી માનસીક રોગોથી પીડાતા દર્દીઓ માટે તો દરરોજ શાક કે મીઠાઈ બનાવી ખાવા લાયક છે, જે ઘણું જ લાભપ્રદ નીવડે છે. કાચું કોળું કફકારક છે. શરદી-ઉધરસ, ડાયાબીટીસ, કફ પ્રકૃતીવાળા તેમ જ મેદસ્વી વ્યક્તીએ એ ન ખાવું. પાકું કોળું દરેક માટે પથ્ય અને ત્રીદોષહર છે.

એક કપ ભુરા કોળાનો રસ એક ચમચી મધ નાખી સવાર-સાંજ પીવાથી માનસીક રોગોમાં ફાયદો થાય છે. માનસીક રોગોનાં બીજાં ઔષધો સાથે પણ આ કરી શકાય.

કોળાનો અવલેહ : કોળાનો અવલેહ હૃદય માટે શ્રેષ્ઠ ઔષધ છે. એના જેવું ઉત્તમ હૃદય માટે બીજું એકેય ઔષધ નથી.  કોળું છોલી બી અને પોચો ભાગ કાઢી નાખી દોઢ કીલો જેટલું લઈ બે કીલો પાણીમાં પકાવવું. પાકે ત્યારે કપડામાં નાખી રસ નીચોવી લેવો. રસ જુદો રાખવો. પકાવેલ કોળાને ગાયના ૧૭૦ ગ્રામ ઘીમાં તાંબાના વાસણમાં મધ જેવો રંગ થાય ત્યાં સુધી શેકી, તેમાં કોળાનો જુદો રાખેલ રસ મેળવી તેમાં દોઢ કીલો ખાંડ નાખી અવલેહ તૈયાર કરવો. તેમાં પીપર, સુંઠ, જીરાનું ચુર્ણ ૪૦-૪૦ ગ્રામ તેમ જ ધાણા, તમાલપત્ર, એલચી, મરી અને તજનું ચુર્ણ ૧૦-૧૦ ગ્રામ નાખી ૧૫-૨૦ મીનીટ સુધી હલાવી એકત્ર કરવું. ઠંડું થાય ત્યારે તેમાં ૧૬૦ ગ્રામ મધ મેળવવું. એને કોળાનો અવલેહ કહે છે.

કોળાનો અવલેહ પૌષ્ટીક અને બળદાયક છે. શીયાળામાં એનું સેવન વૃદ્ધો અને બાળકોને બહુ લાભકર્તા છે. એનાથી ઉલટી, ઉધરસ, શ્વાસ, હૃદયરોગ, રક્તપીત્ત, પીત્તજ્વર, તરસ, દાહ, પ્રદર, દુર્બળતા, ક્ષય અને આંત્રવૃદ્ધી મટે છે.

કોળાનો મુરબ્બો : મોટા ભુરા કોળાની છાલ ઉતારી, બી તથા અંદરનો પોચો ભાગ કાઢી નાખી, બબ્બે રુપીયા ભારનાં પતીકાં પાડી પાણીમાં બાફવાં. જરા નરમ પડે એટલે કપડામાં નાખી પાણી નીતારી કાઢવું. બાફેલાં પતીકાં બમણી સાકરની ચાસણીમાં નાખવાં. કેસર અને એલચી ઈચ્છા પ્રમાણે નાખી શકાય. એને કોળાનો મુરબ્બો કહે છે.

Advertisements

ટૅગ્સ: , , , , , , , , , , , , , , , ,

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s


%d bloggers like this: