શતાવરી

ઉપચારો નીષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લઈને કરવા, અહીં આ આપવાનો હેતુ માત્ર માહીતીનો છે. જુઓ લીન્ક https://gandabhaivallabh.wordpress.com/2011/01/29/એક-વીનંતી/

શતાવરી શતાવરીના છોડ ભારતમાં બધે જ થાય છે. તેના છોડ ત્રણથી ચાર ફુટ ઉંચા, પાન શરુ જેવાં બારીક અને ડાળીના મુળ પાસેથી છેડા સુધી બંને બાજુએ સરખાં હોય છે. શતાવરીને નાનાં સફેદ સુગંધી ફુલોનાં ઝુમખાં આવે છે. છોડને કાંટા હોય છે. ડાળીની એક બાજુએ એક એક કાંટો હોવાથી એને એકલકંટી પણ કહે છે. તેને ચણી બોર જેવાં ફળો આવે છે. પાક્યા પછી તે લાલ રંગનાં થાય છે. શતાવરીનાં મુળ સુતરના તાંતણા એકઠા કરીને બાંધી રાખ્યા હોય એવાં ઝુમખા રુપે હોય છે. તેનાં મુળને ફીક્કાશ પડતી લાલ-પીળા રંગની છાલ હોય છે. એ છાલ કાઢતાં અંદર ધોળા રંગનો ગાભો અને વચ્ચે દોરા જેવું દેખાય છે. શતાવરીનાં મુળ લીલાં હોય ત્યારે સુકવવામાં આવે છે. આ મુળને જ શતાવરી કહે છે.

શતાવરીની બે જાતો થાય છે : (૧) મહા શતાવરી (૨) નાની શતાવરી. મહા શતાવરી ભીલાડથી મુંબઈ સુધીના દરીયાકીનારે વધુ થાય છે. તેનાં મુળ અંગુઠા જેટલાં જાડાં, રસદાર અને આઠથી દસ ફુટ લાંબાં થાય છે. દવામાં જાડાં અને રસદાર મુળીયાં જ વાપરવાં જોઈએ. બજારમાં જે વેચાય છે તે નાની શતાવરીનાં જ મુળીયાં હોય છે. નાની શતાવરી સર્વત્ર થાય છે. રેતાળ જમીનમાં ખુબ થાય છે. નાની શતાવરીનાં મુળ આઠથી બાર ઈંચ લાંબાં અને પાતળાં હોય છે. દવામાં ચુર્ણ કરવું હોય તો નાની શતાવરીનાં મુળનું કરવું અને રસ કાઢવો હોય તો મોટી શતાવરીના મુળનો કાઢવો. જો મોટી શતાવરી મળે તો તેનું ચુર્ણ વાપરવું વધુ સારું.

શતાવરી ઔષધમાં વપરાય છે. શતાવરી એક ઉત્તમ ઔષધ છે. શતાવરીના છોડને સો કરતાં પણ વધારે મુળ હોય છે આથી એને શતાવરી કહે છ. તેનાં પાન વાળ જેવાં ઝીણાં અને પુશ્કળ હોય છે. એના છોડને જમીન તરફ વળેલા અવળા કાંટા હોય છે. શતાવરી ઠંડી, વાજીકર, મધુર-કડવી, રસાયન, સ્વાદીષ્ટ, પચવામાં ભારે, ચીકણી, ધાવણ વધારનાર, બળ આપનાર, બુદ્ધીવર્ધક, જઠરાગ્ની પ્રદીપક, આંખો માટે સારી અને પૌષ્ટીક છે.

શતાવરી ત્રીદોષનાશક, ક્ષય, રક્તદોષ, સોજા, ગોળો અને અતીસારનો નાશ કરે છે. શતાવરી પરમ પીત્તશામક છે. એક એક ચમચી શતાવરીનું ચુર્ણ અને સાકર દુધમાં મીશ્ર કરી પીવાથી તરત જ અમ્લપીત્ત-એસીડીટી શાંત થાય છે. શતાવરી મધુર અને કડવી છે. તે બળ વધારનાર, ધાવણ વધારનાર, શુક્રવર્ધક, રસાયન, મૈથુનશક્તી વધારનાર-વાજીકરણ છે. આ ઉપરાંત રક્તવીકાર, વાયુ, અને પીત્તને હરનાર, રક્તમુત્રતા, મુત્રકૃચ્છ્ર, મુત્રકષ્ટ મટાડનાર છે. જ્યારે મહાશતાવરી હૃદય માટે હીતકારી, બુદ્ધીવર્ધક, જઠરાગ્ની પ્રદીપ્ત કરનાર, પૌષ્ટીક, ગ્રહણી અને હરસને મટાડનાર છે.

(૧) દુઝતા હરસમાં રોજ શતાવરી અને સાકર નાખી ઉકાળીને ઠંડુ કરેલું દુધ પીવું.

(૨) જો મુત્રમાર્ગે લોહી પડતું હોય તો ૧ ચમચી શતાવરી, ૧ ચમચી ગોખરું અને ૧ ચમચી સાકરને ૧ ગ્લાસ પાણીમાં નાખી, ઉકાળો બનાવી રોજ સવારે અને સાંજે પીવાથી મટે છે, કેમ કે મુત્રાશયની શુદ્ધી કરવામાં શતાવરી અને ગોખરું બન્ને ઉત્તમ છે.

(૩) કીડનીના સોજામાં પણ શતાવરી અને ગોખરું લેવાં.

(૪) મહા શતાવરીનો તાજો રસ બે ચમચી સવાર-સાંજ પીવાથી અથવા મહા શતાવરીનું તાજું ચુર્ણ સાકરવાળા દુધમાં પીવાથી ધાવણ સાવ ઓછું આવતું હોય તો તેમાં લાભ થાય છે. શતાવરીનો તાજો દુધપાક બનાવીને પણ લઈ શકાય.

(૫) રક્તાતીસારમાં મળમાર્ગે પડતા લોહીમાં ૧ ગ્લાસ બકરીના તાજા દુધમાં ૧ ચમચી શતાવરીનું ચુર્ણ, ૧ ચમચી સાકર અને ૧ ચમચી ઘી નાખી ઉકાળી ઠંડુ પાડી સવાર-સાંજ પીવાથી રક્તસ્રાવ બંધ થાય છે.

(૬) ફેફસાની નાની મોટી તકલીફોમાં શતાવરીનું ચુર્ણ અને સાકર દુધમાં ઉકાળી લાંબો સમય લેવાથી સારો ફાયદો થાય છે.

(૭) રતાંધળાપણામાં શતાવરીનાં કુમળાં પાન ગાયના ઘીમાં વઘારીને ખાવાથી રતાંધળાપણુ દુર થાય છે.

(૮) મોઢામાં, હોજરીમાં, હોજરીના છેડે, આંતરડામાં જો ચાંદાં પડ્યાં હોય તો શતાવરીઘૃત અત્યંત હીતાવહ છે. મળી શકે તો લીલી શતાવરીનો તાજો રસ કાઢી બે ચમચી સવારે, બપોરે અને રાત્રે પીવો. જો લીલી શતાવરી ન મળે તો જ્યારે મળે ત્યારે શતાવરી ઘૃત પકાવી લેવું. ૫૦૦ ગ્રામ ગાયનું ઘી, ૨ કીલોગ્રામ શતાવરીનો રસ અને શતાવરીના મુળીયાનું ૨૦૦ ગ્રામ ચુર્ણ મીશ્ર કરી ઉકાળવું. પાણીનો ભાગ ઉડી જાય ત્યારે ઉતારીને ગાળી લેવું. એક ચમચી આ શતાવરી ઘૃત દીવસમાં ત્રણ વખત લેવાથી જીર્ણ જ્વર, મીરગી-વાયુ, આંતરીક ચાંદાં, ગાઉટ, ફેફસાના રોગો વગેરે મટે છે. શતાવરી મહીલાઓ માટેની પરમ પૌષ્ટીક ઔષધી છે.

(૯) શતાવરીના બે ચમચી રસમાં એક ચમચી મધ મેળવી સવાર-સાંજ પીવાથી સ્ત્રીઓને થતું પીત્તનું શ્વેત પ્રદર મટે છે.

(૧૦) એક ગ્લાસ દુધમાં એક ચમચી શતાવરીનું ચુર્ણ અને બે ચમચી સાકર નાખી ઉકાળીને ઠંડુ પાડી પીવાથી સ્ત્રીઓને થતું રક્તપ્રદર અને લોહીવા મટે છે.

(૧૧) શતાવરી, જીરુ અને ગળો દરેકનું અડધી અડધી ચમચી ચુર્ણ પાણીમાં નાખી સવાર-સાંજ પીવાથી ટાઢીયો તાવ મટે છે.

(૧૨) શતાવરી, સાકર, ગોળ અને કોપરું ખાવાથી પ્રસુતાનું ધાવણ વધે છે.

(૧૩) એક ગ્લાસ ગાયના દુધમાં એક ચમચી શતાવરીનું ચુર્ણ નાખી પીવાથી પથરી મટે છે.

(૧૪) એક ચમચી શતાવરી અને બોદા ગોખરુનું ચુર્ણ દુધમાં ઉકાળી સવાર-સાંજ પીવાથી પથરી મટે છે અને પેશાબમાં પડતું લોહી બંધ થાય છે.

(૧૫) શતાવરી રસાયન છે, આથી એના સેવનથી આયુષ્ય વધે છે, સ્વાસ્થ્ય સારું રહે છે, વજન વધી શરીર હૃષ્ટપૃષ્ટ થાય છે. એક ગ્લાસ દુધમાં એક ચમચી શતાવરી અને એક ચમચી સાકર નાખી ઉકાળવું. ઠંડુ પડે ત્યારે ધીમે ધીમે પી જવું. એનાથી શરીરમાં સારી શક્તી આવે છે. સ્ત્રીઓનો પ્રદર રોગ મટે છે.

(૧૬) શતાવરીમાંથી બનાવેલા તેલને નારાયણ તેલ કહે છે. બધી ફાર્મસી બનાવે છે. વાથી જકડાયેલા સ્થાન પર તેનું માલીશ કરવું. આ તેલની લઘુ એનીમા લેવાથી વાયુના રોગો, કટીશુળ, સાંધાનો દુખાવો, સાંધા જકડાઈ જવા વગેરે મટે છે.

(૧૭) શતાવરી ચાંદાં માટેનું અકસીર ઔષધ છે. ૨૦૦ ગ્રામ દુધમાં એટલું જ પાણી નાખી ૧૦ ગ્રામ શતાવરીનું ચુર્ણ અને ૫ ગ્રામ જેઠીમધનું ચુર્ણ બે ચમચી ખડી સાકર નાખી ધીમા તાપે પાણી બળી જાય ત્યાં સુધી ગરમ કરી ઠંડુ પાડી પીવાથી મોંનાં, ગળાનાં, હોજરીનાં, યોનીમાં, આંતરડાંમાં, ગર્ભાશયમાં પડેલાં ચાંદાં મટે છે. આહારમાં દુધનું પ્રમાણ વધારવું. ગોળ, લસણ, ડુંગળી, કાળાં મરી, અથાણાં, પાપડ, મરચાં, બાજરી, રીંગણાં, મુળા, મોગરી, રાઈ, હીંગ વગેરે છોડી દેવાં. મોળાં શાકભાજી, રોટલી જેવો સાદો આહાર લેવો. એનાથી કસુવાવડ થતી હોય કે પુરા માસે જન્મેલું બાળક જીવી શકતું ન હોય તેમાં પણ ફેર પડે છે.

(૧૮) જો કોઈ પુરુષને ગરમી હોય અને તેને લીધે શુક્ર ક્ષીણ થઈ જાય, પાતળું પડી જાય, કામશક્તી ઘટી જાય, ઉત્સાહનો અભાવ હોય શુક્રજંતુની ગતી ઘટી જતી હોય તો શતાવરી, આમળાં, સાકર, ઘી અને અશ્વગંધાનું એક એક ચમચી ચુર્ણ સવાર-સાંજ લેવું.

(૧૯) શતાવરી, જેઠીમધ અને સાકર આ ત્રણેનું સરખા વજને બનાવેલું એક ચમચી જેટલું બારીક ચુર્ણ સવાર-સાંજ દુધ સાથે લેવાથી શરીરની આંતરીક ગરમી મટે છે. હાથની હથેળીની અને પગના તળીયાની બળતરા મટે છે.

શતાવરી પાક ૫૦૦ ગ્રામ શતાવરીનાં મુળ ખુબ ખાંડી પાણી નાખી પેસ્ટ જેવું બનાવી તેમાં ચારગણું ગાયનું દુધ અને ચારગણું ગાયનું ઘી નાખી પાણીનો ભાગ ઉડી જાય ત્યાં સુધી ધીમા તાપે ઉકાળવું. હવે બાકી રહેલા કલ્ક જેટલી સાકર નાખી પાક બનાવવો. એને શતાવરી પાક કહે છે. બે ચમચી જેટલો શતાવરી પાક સવાર-સાંજ ખાવાથી રક્તપીત્ત, એસીડીટી, ક્ષય, પીત્તના અને વાયુના રોગો મટે છે.

શતાવરી ક્ષીરપાક એક કપ દુધમાં એટલું જ પાણી મેળવી તેમાં એક ચમચી શતાવરીનું ચુર્ણ, એક ચમચી જેઠીમધનું ચુર્ણ અને એક ચમચી સાકર મેળવીને ખુબ હલાવી ધીમે તાપે ઉકાળવું. ઉકળવાથી જ્યારે પાણીનો ભાગ ઉડી જાય અને એક કપ જેટલું દુધ બાકી રહે ત્યારે ઉતારી લેવું. ઠંડું પડે ત્યારે પી જવું, આ રીતે સવાર-સાંજ તાજું બનાવેલું શતાવરીયુક્ત દુધ-શતાવરી ક્ષીરપાક પીવામાં આવે તો શરીરની આંતરીક ગરમી, યોનીમાર્ગની આળાશ, બળતરા, ચાંદી, ગર્ભ ન રહેવો, વારંવાર કસુસાવડ થવી વગેરે મટે છે.

Advertisements

ટૅગ્સ: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

15 Responses to “શતાવરી”

  1. dwijen Says:

    Dear Sir,
    હું ૧૨ સાયન્સ મા છુ. મને શારિરીક ,માનસિક્ થાક બહુ લાગે છ.ઉપચાર બતાડવા વિનતી.
    THANKYOU.

  2. Gandabhai Vallabh Says:

    પ્રીય ભાઈ દ્વિજેન

    મારા બ્લોગની મુલસાકાત લેવા બદલ હાર્દીક આભાર.

    હું ન્યુઝીલેન્ડના વેલીંગ્ટન શહેરમાં લગભગ ૩૫ વર્ષથી છું. ભારતમાં B.Sc. B.Ed. ભણ્યા પછી ૧૧-૧૨ વર્ષ શીક્ષક તરીકે દેશમાં નોકરી કરીને ૧૯૭૪માં અહીં આવ્યો.

    આપની ફરીયાદ અંગે અહીં બેઠાં સલાહ આપવી ઉચીત લાગતું નથી, પણ મારા અનુભવ મુજબ માત્ર માપસરનો સાદો પૌષ્ટીક ખોરાક, યોગ્ય કસરત, આનંદીત સ્વભાવ, પુરતી ઉંઘ વગેરે શરીરની સ્ફુર્તી માટે મહત્ત્વનાં છે. જો કોઈ મુળભુત શારીરીક ખામી ન હોય તો આપ્રકારની કાળજીથી પણ આ મુશ્કેલીઓ દુર થઈ શકે. પરંતુ જો આવી કાળજીથી ફેર ન પડે તો યોગ્ય વૈદ્ય કે ડૉક્ટરની મદદ લેવી જોઈએ.

  3. Umesh Patel Says:

    Thank you so much for posting such a wonderful article.
    I was wondering which Pharmacy is the best in Ahmedabad or anywhere in Gujarat? my sister is planning to go India in next few months and want to buy couple of Auyrvedic Medicine. Since, you are into this I thought I could ask you. I would greatly appreciate your reply. Thanks, Umesh Patel Sunnyvale, CA, USA

    • ગાંડાભાઈ વલ્લભ Says:

      નમસ્તે ઉમેશભાઈ,
      આપની ઉત્સાહવર્ધક કૉમેન્ટ બદલ હાર્દીક આભાર.
      આપે માગેલી માહીતી મારી પાસે હાલ નથી, કેમ કે હું અહીં ન્યુઝીલેન્ડમાં ઘણાં વર્ષોથી છું. વળી ભારતમાં પણ મારું વતન નવસારી નજીક છે. આમ છતાં અમદાવાદમાં મારા એક મીત્રને લખ્યું છે. એમના તરફથી માહીતી મળશે તો આપને જણાવીશ.

  4. pragnaji Says:

    is શતાવરીનો છોડ and asparagus is same here in usa we all it lot so if it is same please send us racipies for theses we it as salad here

    • ગાંડાભાઈ વલ્લભ Says:

      નમસ્તે.
      મારા બ્લોગની મુલાકાત લેવા બદલ હાર્દીક આભાર.
      હા, શતાવરી તે જ અસ્પૅરગસ. આ સાથે ‘ગુજરાતી લેક્સીકન’માં નીચે મુજબ અર્થ આપ્યો છે તે જુઓ:
      asparagus
      Pronunciation : અસ્પૅરગસ Grammar : ના.
      Meaning : શતાવરી, તેની ખાદ્ય કૂંપળો.

      અમે અહીં ન્યુઝીલેન્ડમાં એનું ડુંગળી નાખીને શાક બનાવીએ છીએ. મારા ખ્યાલ મુજબ શતાવરી ઠંડી છે, આથી એના શાકને અજમાનો વઘાર આપવો જોઈએ. એનું શાક પણ ઘણું સ્વાદીષ્ટ થાય છે.
      Gandabhai Vallabh
      My blogs
      https://gandabhaivallabh.wordpress.com (Gujarati & English)
      (This blog is mainly about Ayurveda)
      http://kriyakand.wordpress.com (Gujarati)
      (Hindu Religious Services)
      http://azadiladat.wordpress.com (Gujarati)
      (A Book by Dayal Kesry)

  5. mrudula shah Says:

    taja garami mate upay su chavsho,skin dry rahe chhe.

    • ગાંડાભાઈ વલ્લભ Says:

      નમસ્તે મૃદુલાબહેન,
      મારા બ્લોગની મુલાકાત લેવા બદલ હાર્દીક આભાર.
      મારા બ્લોગ પર મેં મેંદી વીશે મુકેલ પોસ્ટમાં તજા ગરમીનો નીચે મુજબ ઉપાય સુચવ્યો છે.
      તજા ગરમીને લીધે જેમને હાથ-પગના તળીયે દાહ-બળતરા થતી હોય તેમણે મેંદીનાં પાન વાટી તેમાં લીંબુનો રસ મેળવી જાડો લેપ કરવો. એનાથી હાથ-પગના ચીરા અને દાહ-બળતરામાં રાહત થાય છે.
      એ પોસ્ટ જોવા માટે આ સાથેની લીન્કને કોપી કરીને શોધ કરશો, તો એમાં આ બાબત જોવા મળશે.
      gandabhaivallabh.wordpress.com/2009/08/18/મેંદી/‎

      Thank you.
      Best regards.

      Gandabhai Vallabh
      My blog:gandabhaivallabh.wordpress.com

  6. babubhai kikani Says:

    ગાંડાભાઇ, અમે ખેતરમાં શતાવરી કરી છે. તો ક્યાં વેચી શકાય? શું ભાવ મળે? પ્રકાર નેપાલી છે. મહેરબાની કરશો.

  7. ગાંડાભાઈ વલ્લભ Says:

    નમસ્તે બાબુભાઈ,
    આપણા દેશમાં શતાવરીની ખેતી કરવામાં આવે છે એ જાણી બહુ જ આનંદ થયો.
    ભાઈ, હું ચાળીસ વર્ષથી અહીં ન્યુઝીલેન્ડમાં રહું છું. આથી આપના પ્રશ્ન બાબત મને કશી જ માહિતી નથી એ બદલ દીલગીર છું.
    ગાંડાભાઈનાં સ્નેહપુર્વક વંદન.

  8. Solanki Bhaveshkumar Says:

    મારું નામ ભાવેશ છે. હું ગાંધીનગરમાં રહું છું. અમારા પરિવારમાં હાથ અને પગમાં તજા ગરમી છે. જે વારસાગત છે. મારા દાદાને પપ્‍પાને મારા પરિવારના તમામ સભ્‍યોને તજા ગરમી જન્‍મથી જ છે. જેની કોઇ આડઅસર કે કોઇ બળતરા થતી નથી. તો યોગ્ય ઉપાય જણાવશો.

  9. ગાંડાભાઈ વલ્લભ Says:

    નમસ્તે ભાવેશભાઈ,
    મારા બ્લોગની મુલાકાત લેવા બદલ હાર્દીક આભાર.
    જો તમને કોઈ બળતરા કે આડઅસર ન હોય તો તજાગરમી છે એવું તમે કઈ રીતે કહો છો? અને કોઈ તકલીફ ન હોય તો ઉપાયની કોઈ જરુર ખરી? મારા બ્લોગમાં તજાગરમી વીશે જે માહીતી છે, તેમાં એની બળતરા તથા ચામડી ફાટી જવા જેવી અસર જણાવવામાં આવી છે. માત્ર બળતરા જ હોય તો તે આયુર્વેદ મુજબ પીત્તની અધીકતા અને બળતરા અને ચામડી ફાટવાની પણ તકલીફ હોય તો સાથે સાથે વાતપ્રકોપ. આથી ઉપાય જે તકલીફ હોય તે મુજબ કરવાના રહે.

    • chanda Says:

      jai shree krishna… hu 30 weeks pregnant chhu ne mara husband a mane shatavri lai aapi chhe… pan amne ek vaatko ghee ma 3 chamchi jetlu shatavri churn nakhi ne muki didhu chhe ne mane roj savare pivanu kidhu pan mane dar chhe k a taju j pivay k aavi rite banavelu pivay..?? javab jarur aapjo..

  10. ગાંડાભાઈ વલ્લભ Says:

    નમસ્તે બહેન,
    શતાવરી બહુ ઠંડી છે. આથી એના વડે પકાવેલા ઘીનો ઉપયોગ કરી શકાય – જો તાજી શતાવરી દરરોજ મળી શકતી ન હોય તો. એ માટે ૫૦૦ ગ્રામ ગાયનું ઘી, ૨ કીલોગ્રામ શતાવરીનો રસ અને શતાવરીના મુળીયાનું ૨૦૦ ગ્રામ ચુર્ણ મીશ્ર કરી ઉકાળવું. પાણીનો ભાગ ઉડી જાય ત્યારે ઉતારીને ગાળી લેવું. એક ચમચી આ શતાવરી ઘૃત દીવસમાં ત્રણ વખત લેવું. આ રીતે લીધેલ શતાવરી મહીલાઓ માટે પરમ પૌષ્ટીક ઔષધી ગણાય છે.
    શતાવરી વીષે મેં ઉપર વીગતવાર માહીતી આપી છે તે જોવા વીનંતી. વળી તમારી પ્રકૃતીને એ અનુકુળ છે કે કેમ તેની યોગ્ય ચીકીત્સક દ્વારા ખાતરી કરીને એ કેવી રીતે લેવી તે નક્કી કરવું.

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s


%d bloggers like this: