ન્યુઝીલેન્ડમાં એક સાંસ્કૃતીક કાર્યક્રમ વખતે

ન્યુઝીલેન્ડમાં એક સાંસ્કૃતીક કાર્યક્રમ વખતે

2011ના ડીસેમ્બરમાં અહીં એક સાંસ્કૃતીક કાર્યક્રમમાં મને મહેમાન તરીકે આમંત્રણ હતું. ત્યાં જે બે શબ્દો મેં કહ્યા હતા તે રજુ કરું છું.

નમસ્તે.

સાંસ્કૃતીક કાર્યક્રમમાં આ પ્રકારનો મારો આ પહેલો પ્રસંગ છે. સાંસ્કૃતીક એટલે સંસ્કૃતી સંબંધીત. પણ સંસ્કૃતી એટલે શું એવી ફીલસુફીની વાત મારે કરવી નથી, એમાં ખાસ કોઈને રસ પણ નહીં હોય, અને મારે વધુ લાંબું ભાષણ નથી કરવું, કેમ કે અહીં બધાં કાર્યક્રમ જોવા માટે આવેલાં હોય છે, ભાષણમાં કોઈને ખાસ રસ હોતો નથી. પણ પરંપરા મુજબ બધા આવું કરે છે, તો ચાલો થોડી વાતો કરી લઈએ.

આપણે ઈન્ડીયન કે ન્યુઝીલેન્ડર? કે પછી આપણે ઈન્ડીયન ન્યુઝીલેન્ડર કે ન્યુઝીલેન્ડર ઈન્ડીયન? આપણી પાસે કઈ સંસ્કૃતીનો વારસો છે? બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો આપણે કઈ સંસ્કૃતીના વારસદારો છીએ? કદાચ ઈન્ડીયન છીએ એ આપણે લગભગ બધા જ ભુલી તો ન જ શકીએ. છતાં આપણે ન્યુઝીલેન્ડનાં પર્વો-ઉત્સવો (festivals)ની ઉજવણી શુદ્ધ ન્યુઝીલેન્ડરોની જેમ જ કરીએ છીએ. જુઓને આ નાતાલ(Christmas)નો ઉત્સવ. પણ એમાં એક મહત્ત્વનો તફાવત છે- આપણી ઉજવણી (celebration)માં ભારતીયતા ભારોભાર ભરેલી હોય છે. પણ માત્ર ભારતીયતા જ કે? ના, એમાં ન્યુઝીલેન્ડનું તત્ત્વ પણ વણાયેલું હોય છે. આમ આપણા એટલે કે ભારતીય તહેવાર આપણે ઉજવીએ કે ન્યુઝીલેન્ડના તહેવારો પણ એ બંને પ્રકારમાં બે સંસ્કૃતીઓ ઓતપ્રોત થઈ જાય છે-વણાઈ જાય છે. બેને કદાચ અલગ તારવવી મુશ્કેલ થાય. A fusion (not just mixing but fusion) of two cultures-Indian and New Zealand, the country we or our ancestors chose to live in. બે દેશો-ભારત અને ન્યુઝીલેન્ડની સંસ્કૃતીઓનું સંમીશ્રણ-માત્ર મીશ્રણ નહીં, પણ સંમીશ્રણ, ન્યુઝીલેન્ડ કે જે દેશને આપણે કે આપણા પુર્વજોએ વસવાટ માટે પસંદ કર્યો છે.

આમ છતાં બીજો એક મુદ્દો મહત્ત્વનો છે. આપણે આ ઉત્સવો ઉજવીએ ત્યારે આપણી સંસ્કૃતીની લાક્ષણીકતા ઉભરી આવે તે પણ જોવું જોઈએ. આપણી સંસ્કૃતીની લાક્ષણીકતા જેને આપણે જાળવી રાખવા માગીએ છીએ. અત્યાર સુધી જે પ્રોગ્રામ આપણે જોયો તેમાં જોયું કે એમાં આપણા ગુજરાતી ગરબા હતા, પણ એમાં સાથે સાથે પશ્ચીમી નૃત્ય કેવું વણાઈ ગયું છે! કઈ રીતે? પશ્ચીમમાં પરાપુર્વથી સમુહ નૃત્ય ચાલી આવે છે. એમાં સંગીત સાથે નૃત્ય હોય છે. આ સંગીત પહેલાં તો માત્ર લાઈવ જ રહેતું, પહેલેથી રેકોર્ડ કરેલું નહીં. આપણા ગરબા પણ પહેલાં માત્ર લાઈવ સંગીત સાથે થતા. પણ એમાં ચાલીસ-પચાસ વર્ષ પહેલાં વીશેષતા એ હતી કે ગરબામાં ગાનાર એક જગ્યાએ અલગ બેસીને નહીં, પણ ગરબામાં ઘુમતાં ઘુમતાં ગાતાં. પછીથી જો કે એ બદલાયું. આજે પશ્ચીમી નૃત્યની જેમ સંગીત તો રેકોર્ડ કરેલું વાગતું હોય છે, પરંતુ પરંપરા જાણે જાળવવા મથતાં હોય તેમ ગરબા ગાનારાં હોઠ હલાવતાં રહે છે.

આપણે આપણી લાક્ષણીકતા સહીતનો એવો શો મુકી શકીએ કે જેની નકલ ન્યુઝીલેન્ડની સંસ્કૃતી કરવા પ્રેરાય? અહીં આ પ્રકારના સાંસ્કૃતીક કાર્યક્રમ તૈયાર કરી રજુ કરવાની તક જેમને મળે છે તેઓ આવું કંઈક કરી શકે?

અહીં આવવાની જેમણે મને તક આપી તે સહુનો અને આપ સહુએ મારું આ વક્તવ્ય સાંભળવાની ધીરજ દાખવી તે બદલ આપ સહુનો હાર્દીક આભાર.

Tags:

2 Responses to “ન્યુઝીલેન્ડમાં એક સાંસ્કૃતીક કાર્યક્રમ વખતે”

  1. pravinshastri Says:

    ગાંડાભાઈ તમે ટૂકી પર ખુબ મહત્વની વાત કરી. સંગીતની વાત પણ સાચી જ છે. એમાં પણ કહેવાતા લાઈવ પ્રોગ્રામમાં પણ પ્રીરેકોર્ડિંગ ઘૂસી ગયું છે. સીગર માત્ર લીપ સિંગિંગ જ કરતો હોય છે.

  2. ગાંડાભાઈ વલ્લભ Says:

    નમસ્તે પ્રવીણભાઈ,
    આપની કૉમેન્ટ બદલ આભાર.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: