Archive for માર્ચ, 2015

શીર્ષાસન અને શવાસન

માર્ચ 27, 2015

Shirshasan Position1Shirshasan Position 2Shirshasan Position 3Shirshasan Position 4Shirshasan

શીર્ષ એટલે મસ્તક, માથું અને આ આસનમાં માથા પર ઉભા રહેવાનું હોય છે, એટલે એને શીર્ષાસન કહેવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત શીર્ષનો બીજો એક અર્થ પણ છે-શ્રેષ્ઠ, ઉત્તમ. આસનોમાં આ આસન શ્રેષ્ઠ છે, આથી પણ એને શીર્ષાસન કહેવામાં આવે છે. એ સૌથી મહત્ત્વનું અને લાભકારી આસન હોવા સાથે જો એને ભુલભરેલી પદ્ધતીથી કરવામાં આવે તો નુકસાન પણ એટલું જ થાય છે. આથી એને યોગ્ય રીતે કરવું ખુબ મહત્ત્વનું છે.

શીર્ષાસન એક એવું આસન છે જેનો અભ્યાસ કરવાથી અનેક નાની બીમારીઓ દુર થઈ શકે છે. મનુષ્ય શરીરનાં બધાં જ તંત્રોની તંદુરસ્તી જાળવવા જો એક આસનનું નામ લેવાનું હોય તો શીર્ષાસનનું લઈ શકાય. શીર્ષાસનને આસનોનો રાજા કહેવામાં આવે છે. ખાસ કરીને નાડીતંત્ર (જ્ઞાનતંત્ર)ને ચેતનવંતું બનાવવા તથા શારીરીક અને માનસીક તનાવમાંથી મુક્તી મેળવવા માટે શીર્ષાસન અજોડ છે. શીર્ષાસનથી આપણું પાચનતંત્ર સારું રહે છે, રક્ત સંચાર યોગ્ય રીતે થાય છે. શરીરને બળ પ્રાપ્ત થાય છે. તેનાથી મસ્તીષ્કમાં રક્ત સંચાર વધે છે, જેનાથી સ્મરણશક્તી વધી શકે છે. હીસ્ટીરીયા તથા અંડકોષ વૃદ્ધી, હર્નીયા, કબજીયાત વગેરે રોગો નથી થતા. તેનાથી વાળ કસમયે ખરતા નથી તથા સફેદ થતા અટકે છે. આ આસનથી આપણા આખા શરીરની માંસપેશીઓ સક્રીય થઈ જાય છે. આથી શારીરીક બળ મળે છે.

જો કે આ આસન કંઈક મુશ્કેલ છે. તે સીદ્ધ કરવું બધાં માટે સહજ નથી.

આસનો કરતી વખતે શીર્ષાસન ક્યારે કરવું? શરુઆતમાં, મધ્યમાં કે અંતે? કેટલાક લોકો શરુઆતમાં, લોહી ગરમ ન થયેલું હોય ત્યારે કરવામાં માને છે, કેટલાક બધી કસરતના અંતે કરવાનું કહે છે. હું થોડી વૉર્મીંગ અપની કસરત કર્યા પછી શીર્ષાસન કરું છું. એમાં તાડાસન, કમરઝુક, તીર્યક તાડાસન અને કોણાસનનો સમાવેશ થાયછે. આથી મેં શરુઆત આ આસનો અને કસરતથી કરી છે.

શીર્ષાસનની વીધીઃ– સૌથી પહેલાં સમતળ જમીન ઉપર કામળો વગેરે પાથરી નરમ આસન બનાવો. અહીં પરદેશમાં મોટા ભાગનાં ઘરોમાં લાકડાના ફ્લોર (ભોંયતળીયા) પર કારપેટ હોય છે. એની નીચે નરમ રબર જેવા પદાર્થનું પડ (અન્ડરલે) પાથરેલું હોય છે. તેના પર બીજો કારપેટનો ટુકડો હોય છે. આથી એના પર બીજું કશું જ પાથરવાની જરુર વીના શીર્ષાસન કરી શકાય. હું વર્ષોથી એ રીતે કરું છું. જમીન પર કે સખત આસન પર શીર્ષાસન કરવું યોગ્ય નથી, કારણ કે એમાં માથાનો ભાગ આસન પર મુકી આખા શરીરનું વજન એના પર મુકવામાં આવે છે. એ જ રીતે પોચા ગાદલાં જેવું આસન પણ સારું ન કહી શકાય. પ્રમાણસર નરમ આસન શીર્ષાસન કરવા માટે ઉત્તમ છે. લાંબી આસનપાટ હોય તો તેની ગડી વાળી જોઈતી નરમાશવાળું આસન બનાવી શકાય.

શીર્ષાસન કરવા માટે વજ્રાસનમાં બેસો. હવે આગળ તરફ ઝુકી બંને હાથની કોણીઓને જમીન ઉપર ટેકવો. બંને હાથની આંગળીઓને એકબીજા સાથે જોડીને માથાને બંને હથેળીની વચ્ચે રાખો. શ્વાસ સામાન્ય રાખો. હાથના પંજાઓની વચ્ચેની જગ્યામાં માથાનો પાછલો ભાગ બરાબર આવે અને આસન દરમ્યાન કરોડ સીધી રહે એ રીતે માથાનો ભાગ આસન પર મુકવો જોઈએ. આ સ્થીતીમાં માથાનો ટોચનો ભાગ આસન પર હશે અને પાછળનો ભાગ બે પંજા વચ્ચે હશે. બીજી રીતે જોઈએ તો આ સમયે બે હાથની કોણીથી ત્રીકોણની બે બાજુઓ જેવો આકાર થશે અને બંને બાજુઓ જ્યાં મળે ત્યાં માથાનો ભાગ હશે. ત્રીકોણની ત્રીજી ખુલ્લી બાજુએ શરીર ઘુંટણના આધારે હશે. માથાને જમીન ઉપર ટેકવ્યા પછી ધીરે-ધીરે શરીરનું પુરું વજન માથા ઉપર છોડીને શરીરને ઉપર ઉઠાવો. શરીરનો ભાર માથા ઉપર લઈ લો. આ વખતે હજુ પગ ઘુંટણમાંથી વળેલા હશે. એને ધીમે ધીમે સીધા કરી આખું

 

શરીર સીધું કરી લો એટલે શીર્ષાસન.

શીર્ષાસનમાં રાખવાની કાળજી: જો તમે પુરેપુરા સ્વસ્થ ન હો તો આ આસનનો અભ્યાસ કરતાં પહેલાં એના નીષ્ણાતની સલાહ અવશ્ય લો. જેમને હાઈ કે લો બ્લડ પ્રેશર હોય કે હૃદય અથવા આંખોની કોઈ બીમારી હોય તેમણે આ આસન ન કરવું. ગરદનની કોઈ સમસ્યા હોય તો પણ આ આસન ન કરવું. ધડથી ઉપરના ભાગમાં દર્દ કે દુખાવો હોય તેવાઓએ શીર્ષાસન કરવું નહીં. શીર્ષાસન કરતાં પહેલાં પેટ સાફ થયેલું હોવું ખુબ જ જરુરી છે. ઉંમરમાં વૃદ્ધ હોય તેવાઓએ આ આસન શરુ કરવું નહીં. આંખના ચશ્માના નંબર બેથી વધુ હોય તેણે પણ શીર્ષાસન કરવું નહીં. જો માથુ, મેરુદંડ, પેટ વગેરેમાં કોઈ ફરીયાદ હોય તો આ આસન બીલકુલ ન કરવું.

સાવધાની : શરુઆતમાં આ આસન દીવાલનો ટેકો લઈને જ કરવું જોઈએ અને એ પણ એના નીષ્ણાતની દેખરેખમાં. માથાને જમીન પર ટેકવતી વખતે ધ્યાન રાખો કે સારી રીતે માથાનો આ ભાગ જ ટેકવ્યો છે, જેથી ગરદન અને કરોડરજ્જુ સીધાં રહે. પગને એકદમ ઝટકાથી ઉપર ન ઉઠાવવા. અભ્યાસ કરવાથી તે એમની જાતે જ ઉપર ઉઠવા માંડે છે.

શીર્ષાસન હંમેશાં શૌચક્રીયા બાદ માત્ર સવારે દીવસમાં એક જ વખત કરવું જોઈએ. જો કબજીયાત રહેતી હોય તો બીજા ઉપાયો બાદ પેટ સાફ થાય પછી જ આ આસન કરવું, નહીંતર લાભને બદલે નુકસાન થવાનો સંભવ છે.

ફરી સામાન્ય સ્થીતીમાં આવવા માટે ઝટકાથી પગને જમીન પર ન મુકવા, અને માથાને એકદમ ઉપર ન ઉઠાવવું. પગને વારાફરતી જમીન પર મુકવા પછી માથાને હાથના પંજાની વચ્ચે થોડીવાર સુધી મુકી રાખ્યા બાદ જ વજ્રાસનમાં આવવું.

ઉપર શીર્ષાસનના લાભો વાંચી ઉત્સાહમાં આવી જઈ એને લાંબા સમય સુધી કરવા મંડી ન પડવું. પ્રથમ વખત શીર્ષાસન કરતાં હોય તો પંદરથી ત્રીસ સેકંડ સુધી આ સ્થીતીમાં રહો. (અનુભવ થતાં ક્રમશઃ સમય વધારી વધુમાં વધુ દસેક મીનીટ સુધી એને કરી શકાય. જો કે કેટલાક નીષ્ણાતો એને બેત્રણ મીનીટથી વધુ ન કરવું જોઈએ એવો મત ધરાવે છે. વધુ સમય શીર્ષાસન કરવાથી મગજની નાજુક નસોને નુકસાન પહોંચી શકે, જેને આપણે જ્ઞાનતંતુ કહીએ છીએ. એ ખુબ બારીક તાંતણા જેવા હોય છે.) પછી જે ક્રમમાં આસન કર્યું તેથી ઉલટા ક્રમમાં આસનથી મુળ સ્થીતીમાં આવો. આ સમગ્ર પ્રક્રીયા દરમ્યાન આંચકા આવે તેવી રીતે કે ઉતાવળ કરવી પડે તેવું કરવાનું નથી.

 

એકાદ મીનીટ જેટલો સમય માથાને બે પંજા વચ્ચે રાખીને આસનની શરુઆતમાં જે સ્થીતી હતી તેમાં રહો. પછી શવાસન કરી શરીરને આરામ આપો. સામાન્ય રીતે જેટલો સમય શીર્ષાસન કર્યું હોય તેનાથી અડધો સમય શવાસન કરવું જ જોઈએ. આ બાબત બહુ મહત્ત્વની છે. શવાસનની વીધી આ આસન પછી બતાવી છે.

શીર્ષાસનના ફાયદા

શીર્ષાસન દરમ્યાન શરીરમાં લોહીની ગતી ગુરુત્વાકર્ષણથી પગથી માથા તરફ થાય છે. એથી માથાના ભાગમાં લોહીના વધારાના વહન માટે રક્તવાહીનીઓ સહેજ ફુલે છે. લોહીનું દબાણ એથી સહેજ ઘટે છે. પરીણામે પગ અને ઉદરપ્રદેશમાંનું લોહી હૃદયના જમણા ભાગમાં એકઠું થાય છે. એથી રુધીરાભીસરણ ઝડપી બને છે. આથી સામાન્યતઃ મગજ અને ધડના ભાગમાં જ્યાં સામાન્ય સ્થીતીમાં લોહીનો પુરવઠો ઓછો મળતો હોય ત્યાં વધુ લોહી મળવાથી એને પોષણ મળે છે. એથી શીર્ષાસન કરનારનું મુખ તેજસ્વી અને પુષ્ટ બને છે.

રક્તાભીસરણની ક્રીયા સરળ બનવાથી લોહીના વીકારોથી થતા રોગો મટે છે. મનુષ્યનું હૃદય જન્મથી જ અવીરત કાર્ય કરતું રહે છે. હૃદયની ગતીના સમતોલનથી દીર્ઘ આયુષ્ય અને નીરોગી શરીર પ્રાપ્ત થાય છે. હૃદયને સૌથી વધુ આરામ આપનાર કોઈ આસન હોય તો તે શીર્ષાસન છે.

શરીરના અવયવોમાંથી અશુદ્ધ લોહી ભેગું કરનાર શીરાઓ ગુરુત્વાકર્ષણથી વીરુધ્ધ દીશામાં લોહીને ધકેલતી હોય છે. જે શીથીલ થતાં વેરીકોઝ વેઈન નામે શીથીલ શીરાનો રોગ થાય છે, જેમાં શીરા વાંકીચુકી થઈ જાય છે. નીયમીત શીર્ષાસન કરવાથી આ રોગ દુર થાય છે.

મગજના ભાગમાં આવેલ પીટ્યુટરી અને પીનીયલ ગ્રંથીઓને પોષણ મળવાથી આરોગ્યની વૃદ્ધી થાય છે. ધોળા વાળ કાળા થાય છે. વૃદ્ધાવસ્થાને લીધે મોં પર પડતી કરચલીઓ ઘટે છે. સ્મરણ શક્તી વધે છે. બુદ્ધી તીક્ષ્ણ થાય છે. જ્ઞાનતંતુની નબળાઈને કારણે લાગતી અશક્તી, અનીદ્રા, સુસ્તી (ન્યુરેસ્થેનીયા) વગેરે મટે છે. આંખ, કાન, નાક, ગળા વગેરેના સામાન્ય દોષો દુર થાય છે.

શીર્ષાસન આંખની દૃષ્ટીશક્તી વધારે છે. શરુઆતના ચશ્માના નંબર પણ એનાથી ઉતરી જાય છે. પરંતુ જો બે કે ત્રણથી વધુ ચશ્માના નંબર હોય તો તેણે શીર્ષાસન ન કરવું, કારણ કે તેનાથી નંબર વધવાનો ભય રહે છે.

શીર્ષાસન જ્ઞાનતંતુઓ માટે અકસીર ટોનીક સાબીત થાય છે. એથી માનવીની ચપળતા, કાર્યદક્ષતા અને ઉત્સાહમાં વધારો થાય છે. તે ઉપરાંત શરીરના અગત્યના અવયવો જેવા કે બરોળ, કીડની, યકૃત, જઠર અને આંતરડાની કાર્યક્ષમતા વધવાથી જઠરાગ્ની પ્રદીપ્ત થાય છે, અજીર્ણ, મંદાગ્ની કે કબજીયાત દુર થાય છે. દમ તથા હર્નીયામાં રાહત મળે છે.

શીર્ષાસન કરવાથી બ્રહ્મચર્યના પાલનમાં મદદ મળે છે. વીર્યનું રક્ષણ અને ઉર્ધ્વગમન થતાં ઓજસમાં રુપાંતર થાય છે. સ્વપ્નદોષ દુર થાય છે. ટુંકમાં કહીએ તો શીર્ષાસન માનવો માટે અમૃત સમાન છે. ઘડપણ અને રોગોને પણ દુર કરે તેવું સર્વશ્રેષ્ઠ રસાયણ છે.

જેટલો સમય શીર્ષાસન કર્યું હોય તેનાથી અડધા સમય સુધી તરત શવાસન કરવું.

   શવાસન

 

તદ્દન શાંત થઈ ચત્તા સુઈ જાઓ. પગ પાસે પાસે અથવા તમને આરામદાયક હોય તે રીતે અને અંગુઠા ઉપર રહે. હાથને બાજુમાં રાખો. ધડથી હાથોનું અંતર પણ પોતાને અનુકુળ હોય તેમ રાખવું. આખા શરીરને ઢીલું કરવું. આંતરીક દૃષ્ટીએ જાણે હૃદય, ફેફેસાં, પેટ, યકૃત(લીવર) એ બધા અંદરના અવયવોને શાંત થતા જોતા હોઈએ એવી ભાવના કરવી. એમ કરતાં કરતાં છેક પગની આંગળી સુધી ધ્યાન કરવું. બને તેટલી નીર્વીચાર સ્થીતી પ્રાપ્ત કરવી, પણ એ માટે કોઈ ટેન્શન ન લેવું. અહીં આ આસન આપણે કોઈ ધાર્મીક ભાવનાથી નથી કરવાનું, માત્ર આ પહેલાં કરવામાં આવેલ આસન પછી શરીરને યોગ્ય આરામ આપવા માટે કરવાનું છે. આથી બીજી કોઈ ચીંતા કરવાની નથી. અહીં માત્ર રુધીરાભીસરણ સામાન્ય કરવાનો આશય છે.

Advertisements

નારાયણ દેસાઈ

માર્ચ 15, 2015

નારાયણ દેસાઈ

આજે પ્રખર ગાંધીવાદી નારાયણભાઈ દેસાઈના અવસાનના સમાચાર મળ્યા. એમના માર્ગદર્શનમાં અખીલ ભારત સર્વોદય શીબીરમાં મેં ભાગ લીધો હતો. આ શીબીર ૧૯૭૦ની આસપાસ વેડછીમાં હતો, જે નારાયણભાઈનું કાર્યક્ષેત્ર હતું. તે સમયે એમનો જે થોડો પરીચય થયેલો તેના આધારે એમને શ્રદ્ધાંજલીના રુપમાં થોડી રજુઆત કરું છું.

નારાયણભાઈના મુખે ત્યાં અવારનવાર સાંભળ્યું કે તેઓ ગાંધીજીના ખોળામાં મોટા થયા હતા. ગાંધીજી તે સમયે પણ ભારતમાં શીક્ષણ સંસ્થાઓમાં જે રીતે શીક્ષણ અપાતું તેનાથી સંતુષ્ઠ ન હતા. નારાયણભાઈએ કદી કોઈ શાળા-મહાશાળામાં શીક્ષણ લીધું ન હતું.

૧૫ દીવસના આ શીબીરમાં સમગ્ર ભારતના જુદાં જુદાં રાજ્યોમાંથી શીબીરાર્થી આવ્યા હતા. આમ બધા શીબીરાર્થી કોઈ એક જ ભાષા બોલતા ન હતા. એમાં જે વક્તા આવ્યા હતા તે પૈકી કોઈ હીન્દીમાં પ્રવચન કરતા અને કોઈ અંગ્રેજીમાં. જ્યારે હીન્દીમાં પ્રવચન હોય અને જે શીબીરાર્થી હીન્દી જાણતા ન હોય તેમને નારાયણભાઈ અંગ્રેજીમાં સમજાવતા. આ ઈન્ટરપ્રીટેશન અન્ય જગ્યાએ જેમ કે હોસ્પીટલ કે કોર્ટમાં ઈન્ટરપ્રીટેશન કરવામાં આવે તે પ્રકારનું ન હતું. એમાં મારા ઈન્ટરપ્રીટર તરીકેના અનુભવ મુજબ બોલનાર આપણે એનો અનુવાદ કરીએ તે માટે સમય આપતા હોય છે. અહીં શીબીરમાં તો નારયણભાઈ એક તરફ સાંભળતા જાય અને સાથે સાથે એનો અનુવાદ પણ કરતા જાય. એ જ પ્રમાણે જ્યારે અંગ્રેજીમાં પ્રવચન થતું હોય તેનું ઈન્ટરપ્રીટેશન હીન્દીમાં કરતા જાય. આ બંને ભાષા પરનો એમનો કાબુ આશ્ચર્યજનક હતો એ મેં એમની સાવ નજીક બેસીને જોયું હતું. મેં તો અનુભવ્યું હતું કે તેઓ ભાગ્યે જ કોઈ મુદ્દો સાંભળવામાં કે અનુવાદ કરવામાં ચુકી જતા હતા.

શીબીરમાં બધાં કામમાં એમણે સક્રીય ભાગ લીધો હતો, એ માટીકામ હોય કે અનાજ સાફ કરવાનું હોય. અનાજ સાફ કરતાં કરતાં અંતકડી રમવાનું સુચન પણ એકવાર એમના તરફથી થયેલું. મને એ પાછળનો એમનો હેતુ પછી સમજાયો. કોઈ શરમાળ હોય તો પોતાની મેળે સવારની પ્રાર્થાનામાં ગાવાનું પસંદ ન કરે. અંતકળી રમતી વખતે કદાચ એ અડચણ ન નડે. આથી એવા ગાનારાને આ રીતે જાણી શકાય. અને એવું થયેલું મેં ત્યાં પ્રત્યક્ષ જોયું.

૧૫ દીવસના શીબીરમાં પણ મનોરંજન કાર્યક્રમ રજુ કરવામાં આવેલો. એમાં એક નાટક રજુ કરવાનું નારાયણભાઈએ પસંદ કર્યું. એ માટે તૈયારીનો સમય મળી ન શકે. નારાયણભાઈએ નાટકની વાર્તા એમાં ભાગ લેનારા બધાને કહી સંભળાવી. દરેકને પાત્રો સોંપ્યાં, અને વાર્તા યાદ રહે તે મુજબ સંવાદો બોલવાનું. એમાં તમે બધું જ યથાતથ યાદ રાખી ન શકો તો પણ વાંધો નહીં એમ એમનું કહેવાનું હતું. તમે પ્રસંગોચીત તમારો પોતાનો બનાવેલો સંવાદ બોલી શકો. અને આ રીતે અમે એક નાટક ત્યાં ભજવ્યું હતું.

ગાંધીજીએ પસંદ કરેલી સર્વધર્મ પ્રાર્થના દેશમાં બધા સ્વરાજ આશ્રમોમાં તથા ઉત્તર બુનીયાદી શાળાઓમાં હોસ્ટેલમાં ગવાતી. (મેં ઉત્તર બુનીયાદી શાળામાં શીક્ષણકાર્ય કર્યું છે.) અહીં હું ન્યુઝીલેન્ડ ૧૯૭૪માં આવ્યો ત્યારે અને આજે પણ દર રવીવારે આપણા મંદીરમાં એ પ્રાર્થનાના જ કેટલાક અંશો ગાવામાં આવે છે. પણ નારાયણભાઈએ પોતે સર્વધર્મ પ્રાર્થના રચી હતી જે હું ધારું છું કે આખા દેશમાં ગવાતી. સમયાનુસાર ફેરફાર કરવા આવશ્યક હોય છે.

નારાયણભાઈની સ્મરણશક્તી પણ ગજબની હતી. એમને તો દરરોજ કેટલાયે લોકોને મળવાનું થતું હશે. વેડછીના એ માત્ર ૧૫ દીવસના શીબીર બાદ કેટલાક મહીના પછી મારે નારાયણભાઈને નવસારીમાં એક મીટીંગમાં મળવાનું થયેલું. મને આશ્ચર્ય થયું કે એમને મારું નામ આટલા સમય પછી પણ યાદ હતું.

દેશમાં હતો ત્યાં સુધી ‘ભૂમિપુત્ર’માં આવેલા એમના લેખો બહુ રસપુર્વક વાંચ્યા હતા.

નીર્લેપ ભાવે આપી દેવું એ જ ખરું દાન

માર્ચ 5, 2015

નીર્લેપ ભાવે આપી દેવું એ જ ખરું દાન

અનામી લેખક

Awakin.orgના સૌજન્યથી

(Nipun Mehta [nipun@servicespace.org] 24-2-2015ના રોજ એમના બ્લોગમાં પ્રગટ થયેલ અંગ્રેજી લેખના આધારે એમની પરવાનગીથી)

મહાભારતમાં પ્રખ્યાત યોદ્ધો અર્જુન એનો રથ હાંકનાર ભગવાન કૃષ્ણને પુછે છે, “ભગવાન, જગતમાં સૌથી ઉત્તમ દાનવીર કોણ?”

ભગવાન કહે છે, “દાનવીરોમાં સૌથી ઉદાર આ જગતમાં કર્ણ વીના બીજું કોઈ નથી, એમાં કોઈ શંકાને સ્થાન નથી.”

અર્જુનને એ બરાબર લાગ્યું નહીં. કર્ણ તો મહાભારતના એ યુદ્ધમાં સામેના પક્ષમાં મોટા હરીફોમાંનો એક હતો. એના હાવભાવ પરથી આ બાબત એનો સખત અણગમો પ્રગટ થતો હતો. એ કશું જ બોલ્યો નહીં. કૃષ્ણે અર્જુને ચડાવેલાં ભવાં જોયાં. અર્જુનની નજરમાં હરીફનો ભાવ એણે વાંચ્યો, પણ કૃષ્ણે તે સમયે તો પોતાનું સ્મીત જાહેર ન થવા દીધું. તે વખતે તો એ વીષય પડતો મુકવામાં આવ્યો, પરંતુ કેટલાક દીવસ બાદ કૃષ્ણે એક કસોટી વીચારી કાઢી.

સાંજે એક વાર બંને જણા સાથે જતા હતા ત્યારે કૃષ્ણે અર્જુનને પુછ્યું, “ તને પેલા બે ડુંગરો દેખાય છે અર્જુન?”

અર્જુને પાછા વળીને જોયું તો દુર ઉંચા ડુંગરોનાં શીખરો આછા અજવાળામાં ચમકતાં નજરે પડ્યાં. એ બે ડુંગરા નકરા સોનાના બની ગયા હતા. કૃષ્ણે કહ્યું, “અર્જુન મારે તને એક કામ સોંપવું છે. એ ડુંગરાની તળેટીમાં રહેતાં ગરીબ લોકોને તારે આ બધું સોનુ વહેંચવાનું છે. જ્યારે એ સોનાનો કણેકણ તું વહેંચી રહે ત્યારે મને જણાવજે. પોતાની પરોપકાર અને દાનવૃત્તીની ભાવના દર્શાવવાનો આ મોકો ઝડપી લઈ કૃષ્ણને અને દુનીયાને બતાવી આપીશ એવા ભાવથી એ ખુબ રાજી થયો. બધાં ગામલોકોને બોલાવી એણે જાહેરાત કરી, “જુઓ, ભાઈઓ તમારા માટે હું બહુ ખુશીના સમાચાર લાવ્યો છું. આ બે સોનાના ડુંગરોનું બધું સોનું હું તમને સહુને વહેંચી આપવા માગું છું.” અને એ સોનું એકઠું કરવાની તથા એને વહેંચવાની વ્યવસ્થા કરવમાં લાગી ગયો.

સતત બે દીવસ અને રાત અટક્યા વીના ડુંગરોમાંથી એ સોનું એકઠું કરતો રહ્યો. ખવા-પીવા માટે, ઉંઘ માટે કે જરાક આરામ માટે પણ એ થોભ્યો નહીં. છતાં પણ એ ડુંગરા પર સોનુ જરાયે ખુટતું ન હતું. એની આ નીષ્ફળતાને લીધે એ હતાશામાં ડુબી ગયો. જેમ જેમ એ સોનુ કાઢતો જાય તેમ તેમ એટલું જ સોનુ ડુંગરામાં જમા થતું જાય. થાકીને લોથપોથ થઈ એ કૃષ્ણના શરણે ગયો. “મારે થોડા દીવસ હવે આરામ કરવો જોઈએ.” એણે કહ્યું.

આથી કૃષ્ણે અર્જુનના દેખતાં જ કર્ણને બોલાવ્યો. કૃષ્ણે કર્ણને પુછ્યું, “પેલા બે ડુંગરો તું જુએ છે ને?

“જરુર.” કર્ણે જવાબ વાળ્યો.

“એની તળેટીમાં રહેતા ગરીબ લોકો વચ્ચે તારે આ બધું સોનુ વહેંચી દેવાનું છે. એ બધું સોનુ વહેંચાઈ રહે એટલે તું મને એની જાણ કરજે.” કૃષ્ણે કહ્યું.

એક ક્ષણનો પણ વીલંબ કર્યા વીના કર્ણે એ જ સમયે ત્યાંથી પસાર થતા બે ગ્રામવાસીઓને બોલાવ્યા. “પેલા બે ડુંગરો તમે જુઓ છો ને?” કર્ણે તે લોકોને પુછ્યું. “હા, જરુર અમે એ ડુંગરા જોઈ શકીએ છીએ.” જવાબ મળ્યો.

“સોનાના એ બંને ડુંગરા તમને આપી દીધા. તમારે એનું જે કરવું હોય તે કરવાની છુટ છે.” ઉગતા સુર્યનાં કોમળ કીરણો સરખું મોં પર સ્મીત લાવી કર્ણે કહ્યું. અને જે સહજતાથી એણે આ શબ્દો કહ્યા એટલી જ સહજતાથી એ કૃષ્ણને નમન કરીને ચાલતો થયો.

આ જોઈને અર્જુન તો સાવ આશ્ચર્યચકીત થઈ ગયો. કૃષ્ણ અર્જુનની તરફ ફરીને પ્રેમથી અને યુગો પ્રાપ્ત જ્ઞાનની વાણી ઉચ્ચારે છે, “અર્જુન, તારા મનમાં સોનાની બહુ ભારે કીમત છે. તારા અજ્ઞાત મનમાં સુવર્ણનો ભારે મોહ છે. આથી એ આપવામાં તને કંઈક ખંચકાટ છે. તું આ કારણે કોને એ આપવા જેવું છે, કોણ આ દાનને લાયક છે એની યોજના ઘડવામાં રોકાયો હતો. આવી તુચ્છ બાબતોથી તારા ઉત્સાહમાં ઓટ આવી, આથી સમય જતાં તને થયું કે આ ડુંગરોની સંપત્તી તારી બુદ્ધી, લાગણી કે વ્યક્તીગત ક્ષમતા કરતાં અનેક ગણી વધુ છે.” અર્જુનને આ શબ્દોનું સત્ય સમજાયું. એણે એનો સહજપણે સ્વીકાર કર્યો.

“પણ કર્ણ બાબત શું?” કળ વળતાં એણે પ્રશ્ન કર્યો. “સુવર્ણની કર્ણના મનમાં કોઈ કીંમત નથી.” કૃષ્ણે સહજતાથી કહ્યું. “એના માટે તો ખરેખરું મહત્ત્વ સુવર્ણનું ન હતું, પણ કંઈ પણ આપવું એ મહત્ત્વનું હતું. આથી એણે કોઈ ગણતરી કરવાની જરુર ન હતી. વળી કોઈ એનાં વખાણ કરે કે આભાર માને એવા કશા બદલાની અપેક્ષા પણ એને ન હતી. એણે તો શુદ્ધ ભાવથી અને નીર્દોષ મનથી બધું આપી જ દીધું. અને જેવું આપ્યું કે તરત જ નીર્લેપ ભાવે એણે ચાલતી પકડી. અને પ્રીય અર્જુન આ જ સાક્ષાત્કારના પંથે આગળ વધી રહેલાનાં લક્ષણ છે.”