નારાયણ દેસાઈ

નારાયણ દેસાઈ

આજે પ્રખર ગાંધીવાદી નારાયણભાઈ દેસાઈના અવસાનના સમાચાર મળ્યા. એમના માર્ગદર્શનમાં અખીલ ભારત સર્વોદય શીબીરમાં મેં ભાગ લીધો હતો. આ શીબીર ૧૯૭૦ની આસપાસ વેડછીમાં હતો, જે નારાયણભાઈનું કાર્યક્ષેત્ર હતું. તે સમયે એમનો જે થોડો પરીચય થયેલો તેના આધારે એમને શ્રદ્ધાંજલીના રુપમાં થોડી રજુઆત કરું છું.

નારાયણભાઈના મુખે ત્યાં અવારનવાર સાંભળ્યું કે તેઓ ગાંધીજીના ખોળામાં મોટા થયા હતા. ગાંધીજી તે સમયે પણ ભારતમાં શીક્ષણ સંસ્થાઓમાં જે રીતે શીક્ષણ અપાતું તેનાથી સંતુષ્ઠ ન હતા. નારાયણભાઈએ કદી કોઈ શાળા-મહાશાળામાં શીક્ષણ લીધું ન હતું.

૧૫ દીવસના આ શીબીરમાં સમગ્ર ભારતના જુદાં જુદાં રાજ્યોમાંથી શીબીરાર્થી આવ્યા હતા. આમ બધા શીબીરાર્થી કોઈ એક જ ભાષા બોલતા ન હતા. એમાં જે વક્તા આવ્યા હતા તે પૈકી કોઈ હીન્દીમાં પ્રવચન કરતા અને કોઈ અંગ્રેજીમાં. જ્યારે હીન્દીમાં પ્રવચન હોય અને જે શીબીરાર્થી હીન્દી જાણતા ન હોય તેમને નારાયણભાઈ અંગ્રેજીમાં સમજાવતા. આ ઈન્ટરપ્રીટેશન અન્ય જગ્યાએ જેમ કે હોસ્પીટલ કે કોર્ટમાં ઈન્ટરપ્રીટેશન કરવામાં આવે તે પ્રકારનું ન હતું. એમાં મારા ઈન્ટરપ્રીટર તરીકેના અનુભવ મુજબ બોલનાર આપણે એનો અનુવાદ કરીએ તે માટે સમય આપતા હોય છે. અહીં શીબીરમાં તો નારયણભાઈ એક તરફ સાંભળતા જાય અને સાથે સાથે એનો અનુવાદ પણ કરતા જાય. એ જ પ્રમાણે જ્યારે અંગ્રેજીમાં પ્રવચન થતું હોય તેનું ઈન્ટરપ્રીટેશન હીન્દીમાં કરતા જાય. આ બંને ભાષા પરનો એમનો કાબુ આશ્ચર્યજનક હતો એ મેં એમની સાવ નજીક બેસીને જોયું હતું. મેં તો અનુભવ્યું હતું કે તેઓ ભાગ્યે જ કોઈ મુદ્દો સાંભળવામાં કે અનુવાદ કરવામાં ચુકી જતા હતા.

શીબીરમાં બધાં કામમાં એમણે સક્રીય ભાગ લીધો હતો, એ માટીકામ હોય કે અનાજ સાફ કરવાનું હોય. અનાજ સાફ કરતાં કરતાં અંતકડી રમવાનું સુચન પણ એકવાર એમના તરફથી થયેલું. મને એ પાછળનો એમનો હેતુ પછી સમજાયો. કોઈ શરમાળ હોય તો પોતાની મેળે સવારની પ્રાર્થાનામાં ગાવાનું પસંદ ન કરે. અંતકળી રમતી વખતે કદાચ એ અડચણ ન નડે. આથી એવા ગાનારાને આ રીતે જાણી શકાય. અને એવું થયેલું મેં ત્યાં પ્રત્યક્ષ જોયું.

૧૫ દીવસના શીબીરમાં પણ મનોરંજન કાર્યક્રમ રજુ કરવામાં આવેલો. એમાં એક નાટક રજુ કરવાનું નારાયણભાઈએ પસંદ કર્યું. એ માટે તૈયારીનો સમય મળી ન શકે. નારાયણભાઈએ નાટકની વાર્તા એમાં ભાગ લેનારા બધાને કહી સંભળાવી. દરેકને પાત્રો સોંપ્યાં, અને વાર્તા યાદ રહે તે મુજબ સંવાદો બોલવાનું. એમાં તમે બધું જ યથાતથ યાદ રાખી ન શકો તો પણ વાંધો નહીં એમ એમનું કહેવાનું હતું. તમે પ્રસંગોચીત તમારો પોતાનો બનાવેલો સંવાદ બોલી શકો. અને આ રીતે અમે એક નાટક ત્યાં ભજવ્યું હતું.

ગાંધીજીએ પસંદ કરેલી સર્વધર્મ પ્રાર્થના દેશમાં બધા સ્વરાજ આશ્રમોમાં તથા ઉત્તર બુનીયાદી શાળાઓમાં હોસ્ટેલમાં ગવાતી. (મેં ઉત્તર બુનીયાદી શાળામાં શીક્ષણકાર્ય કર્યું છે.) અહીં હું ન્યુઝીલેન્ડ ૧૯૭૪માં આવ્યો ત્યારે અને આજે પણ દર રવીવારે આપણા મંદીરમાં એ પ્રાર્થનાના જ કેટલાક અંશો ગાવામાં આવે છે. પણ નારાયણભાઈએ પોતે સર્વધર્મ પ્રાર્થના રચી હતી જે હું ધારું છું કે આખા દેશમાં ગવાતી. સમયાનુસાર ફેરફાર કરવા આવશ્યક હોય છે.

નારાયણભાઈની સ્મરણશક્તી પણ ગજબની હતી. એમને તો દરરોજ કેટલાયે લોકોને મળવાનું થતું હશે. વેડછીના એ માત્ર ૧૫ દીવસના શીબીર બાદ કેટલાક મહીના પછી મારે નારાયણભાઈને નવસારીમાં એક મીટીંગમાં મળવાનું થયેલું. મને આશ્ચર્ય થયું કે એમને મારું નામ આટલા સમય પછી પણ યાદ હતું.

દેશમાં હતો ત્યાં સુધી ‘ભૂમિપુત્ર’માં આવેલા એમના લેખો બહુ રસપુર્વક વાંચ્યા હતા.

Tags:

4 Responses to “નારાયણ દેસાઈ”

  1. Purvi Says:

    Saras yaad

  2. ગાંડાભાઈ વલ્લભ Says:

    હાર્દીક આભાર પૂર્વીબહેન.

  3. ગોવીન્દ મારુ Says:

    સદ્ ુતને ભાવભરી અંજલી..

  4. ગાંડાભાઈ વલ્લભ Says:

    મારા બ્લોગની મુલાકાત લઈ કૉમેન્ટ મુકવા બદલ હાર્દીક આભાર ગોવીંદભાઈ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: