Archive for એપ્રિલ, 2015

હલાસન

એપ્રિલ 25, 2015

14.Halasan 1 15. Halasan 2 16. Halasan3 17. Halasan 4 18.Halasan 5 19. Halasan 6

આ આસનની અંતીમ સ્થીતીમાં શરીરનો આકાર હળ જેવો થતો હોવાથી એને હલાસન કહે છે.

પગ સાથે રાખી ચત્તા સુઈ જાઓ. હાથ શરીરની બાજુમાં ઉંધી હથેળી જમીન પર અને બંને પગ ભેગા સીધા ટટ્ટાર રાખવા. હવે ધીમે ધીમે બંને પગ ઉંચકી જમીન સાથે લગભગ ૩૦°નો ખુણો કરો. (ચીત્ર 1 અને 2. ચીત્ર 1માં મારા ગ્રાન્ડસને મને કંપની આપી છે.) અહીં ૧૫ સેકન્ડ થોભો. હવે પગ વધુ ઉપર ઉઠાવતા જઈ ૬૦°નો ખુણો બનાવી ૧૫ સેકન્ડ થોભો. (ચીત્ર 3) એ જ રીતે ૯૦°નો ખુણો કરીને ૧૫ સેકન્ડ પગને સ્થીર રાખો. (ચીત્ર 4) હવે બને તેટલો શ્વાસ બહાર કાઢતા જઈ બંને પગ સીધા ટટ્ટાર ઘુંટણમાંથી વાળ્યા વીના માથા પર થઈને પાછળ લઈ જઈ પગના અંગુઠા જમીનને અડાડો. (ચીત્ર 5 અને 6) અંગુઠા જેટલા પાછળ લઈ જઈ શકાય તેટલા લઈ જવા. આ દરમીયાન બંને હાથ બાજુ પર જમીન પર હશે. હવે તમે ઈચ્છો તો એ બંને હાથને માથાની પાછળ હાથનાં આંગળાં ભીડીને રાખી શકો. આ સ્થીતીમાં ૧૫ સેકન્ડ રહીને જે રીતે પગ રોકાતાં રોકાતાં ઉપર લાવ્યા હતા તે રીતે વળતી સમયે પણ ૧૫-૧૫ સેકન્ડ રોકાતાં રોકાતાં પગને પાછા લઈ જવા અને ચત્તા સુવાની સ્થીતીમાં આવવું. આમ બે કે ત્રણ આવર્તન તમારી શક્તી, અનુકુળતા કે જરૂરિયાત મુજબ કરવાં.

જેમની કરોડ બરાબર સ્થીતીસ્થાપક ન હોય તેમને ઉપર મુજબ કરવામાં શરુઆતમાં કદાચ મુશ્કેલી રહે. વળી ઉપર લખેલા સમય સુધી દરેક સ્થીતીમાં ન રહી શકાય તો જેટલો સમય મુશ્કેલી વીના રહી શકો તેટલો સમય રહેવું. શરુઆતથી જ પુરેપુરી રીતે આસન સીદ્ધ કરવાનો આગ્રહ ન રાખવો, અને શરીર પર બળજબરી ન કરવી. અભ્યાસ કરતાં કરતાં ધીમે ધીમે સમય વધારી શકાય.

જેની કરોડ સખત થઈ ગઈ હોય કે જકડાઈ ગઈ હોય તેમણે આ આસન કરવામાં ઉતાવળ ન કરવી. એવા સંજોગોમાં પહેલાં થોડા દીવસો માત્ર ૩૦° સુધી પગ લાવવા, પછી ૬૦° અને એ રીતે ધીમે ધીમે આગળ વધવું. અને છેવટે પગના અંગુઠા માથા પર થઈ પાછળ જમીનને અડાડવાની કોશીશ કરવી.

આ આસનથી કરોડને ખુબ સારી કસરત મળે છે. વળી આસનની પુર્ણ સ્થીતીમાં હડપચીને છાતી સાથે દબાવી રાખવાથી થાઈરોઈડ ગ્રંથી પર એની વીધાયક અસર થાય છે. આ આસનનો પુરો લાભ મેળવવા માટે હડપચીને ગરદન સાથે યોગ્ય રીતે દબાવી રાખવી.

 

Advertisements

તોલાંગુલાસન

એપ્રિલ 24, 2015

11. Tolangulasan 1        12.. Tolangulasan 2

       તોલાંગુલાસન                                                      

આખું શરીર આંગળીઓપર તોલવું-ત્રાજવાની જેમ. પદ્માસનમાં બેસી ચત્તા સુઈ જાઓ. પછી બંને હાથની મુઠ્ઠી બંને ઢગરાની નીચે લઈ જઈ શરીર તેના પર તોળો. આ આસન થોડું મુશ્કેલ છે. આખું શરીર બંને હાથની માત્ર મુઠ્ઠીઓ પર જ અધ્ધર થયેલું હશે. હાથનો બીજો કોઈ પણ ભાગ જમીનને અડવો ન જોઈએ. આ સ્થીતીમાં બેલેન્સ જાળવવું થોડું મુશ્કેલ છે, પણ મહાવરાથી એ સીદ્ધ થઈ શકે છે. આ આસનમાં પેટના સ્નાયુઓ ખેંચાઈને તંગ થશે. શરુઆતમાં આ આસન માત્ર પાંચેક સેકન્ડ રાખવું. ધીમે ધીમે પંદર સેકન્ડ રાખી શકાય.

આ આસનથી પેટના રોગોમાં લાભ થાય છે, બંધકોશ તેમ જ મરડો મટે છે. પાચક અવયવો સબળ થાય છે.

હૃદય કે ફેફસાની નબળાઈ હોય, બરોળ વધેલી હોય અથવા પેટમાં ચાંદી પડી હોય તો આ આસન કદી કરવું નહીં.

મત્સ્યાસન

એપ્રિલ 19, 2015

મત્સ્યાસન

13.Matsyasan

સર્વાંગાસનથી વીપરીત આસન તે મત્સ્યાસન. એમાં શરીરનો વળાંક કંઈક અંશે માછલા જેવો થાય છે. સર્વાંગાસનમાં ડોકના સ્નાયુઓ પર જે દબાણ આવે છે તેનાથી જુદી દીશામાં દબાણ આ આસનમાં આવે છે, આથી સર્વાંગાસન પછી આ આસન કરવાથી આ સ્નાયુઓ વધુ લચકવાળા થાય છે.

આસન કરવાની રીત: પદ્માસનમાં બેસીને ધીમે ધીમે બંને હાથનો પાછળ ટેકો લઈ ચત્તા સુઈ જાઓ. બંને જાંઘની નીચેના ભાગ તેમ જ ઘુંટણો જમીનને અડેલા રહેવા જોઈએ. શરુઆતમાં કદાચ એમાં મુશ્કેલી લાગશે, પણ મહાવરો વધતાં એ રીતે કરી શકાશે. હવે કમાન વળીએ તે રીતે પીઠના ભાગને ઉપરની તરફ વાળો. એ માટે ઘુંટણનો આધાર લેવો. અને જમણા હાથ વડે જમણા પગનો અંગુઠો અને ડાબા હાથથી ડાબા પગનો અંગુઠો પકડવો. કપાળની ઉપરનો માથાનો ભાગ જમીનને અડે એટલું માથું વાળવું જોઈએ. આ આસન એકથી દોઢ મીનીટ રાખી શકાય.

મત્સ્યાસનના લાભ: પેટને માટે લાભકારક આસન. આ આસનથી આંતરડાં વધુ સક્રીય થાય છે અને કબજીયાત મટે છે. ગળામાંની ગ્રંથીઓ મજબુત થાય છે. કમરના દુખાવામાં પણ લાભ થાય છે.

સર્વાંગાસન

એપ્રિલ 11, 2015

7 Sarvangasan

સર્વાંગાસન

શીર્ષાસનને આસનોનો રાજા કહેવામાં આવે છે તો સર્વાંગાસનને આસનોનો પ્રધાન કહેવામાં આવે છે. આપણા શરીરનાં બાહ્ય તેમ જ આંતરીક લગભગ બધાં જ અંગો પર આ આસનનો પ્રભાવ પડતો હોવાથી એને સર્વાંગાસન કહે છે. ગળા પાસે શરીરની એક બહુ જ અગત્યની ગ્રંથી થાઈરોઈડ આવેલી છે જે શરીરની તંદુરસ્તી જાળવવામાં મહત્ત્વની છે. સર્વાંગાસન યોગ્ય રીતે કરવામાં આવે તો તેનાથી થાઈરોઈડ ગ્રંથી પર સૌથી વધુ અસર થાય છે, આથી એ રીતે આ આસન શરીરનાં સર્વ અંગો પર અસર કરે છે, તેથી જ એને સર્વાંગાસન કહેવામાં આવે છે. થાઇરોઇડ ગ્રંથીના નીયમન માટે આ આસન આદર્શ ગણાય છે.

આસન કરવાની રીત : ચત્તા સુઈને બંને હાથ બાજુ પર અને બંને પગ પુરેપુરા લંબાવેલા અને સાથે રાખો. બંને પગ સીધા સાથે જ રાખી જમીનથી ૩૦ અંશના ખુણા સુધી ઉંચા કરો, પછી ૬૦ અંશને ખુણે ઊંચકી ત્રણ-ચાર સેકન્ડ થોભો. પછી ૯૦ અંશને ખુણે બંને પગ રાખો. બંને હાથ કમર પર મુકી ટેકો આપીને ધડ અને પગ એક સીધી રેખામાં આવે ત્યાં સુધી શરીરને ઉઠાવો. આખા શરીરનું વજન ગરદનનો પાછલો ભાગ, બંને ખભાનો પાછલો ભાગ તથા ખભાથી કોણી સુધીના બંને હાથ પર વહેંચાઈ જશે. હવે બંને હાથ વડે પીઠ પર દબાણ કરી, દાઢીને ગળા પાસે છાતીમાં જે ત્રીકોણાકાર ખાડો, કંઠકુપ છે તેમાં દબાવો. આ રીતે દાઢીને દબાવી રાખવાની ક્રીયાને જાલંધર બંધ કહે છે.

આ આસન એકલું કરવાનું હોય ત્યારે વધુ સમય થઈ શકે પણ બીજાં આસનોની સાથે કરવામાં આવે તો વધુમાં વધુ સમય પાંચ-છ મિનિટ રાખવો. હું સામાન્ય રીતે આ આસન ૬ મીનીટ સુધી કરું છું. આ આસન શરુઆતમાં ત્રીસ સેકંડથી શરુ કરી ક્રમે-ક્રમે વધારતા જવું હીતાવહ છે. આસન છોડતી વખતે ઉલટો ક્રમ લેવો. બંને હાથ જમીન પર ટેકવી કમરને નીચે લાવી બંને પગ ક્રમશઃ પ્રથમ ૯૦°ના ખુણે, પછી ૬૦° અને ૩૦°ના ખુણે અટકીને જમીન પર લાવવા. એમાં ઉતાવળ કરવી નહીં, એટલે કે શરીરને ઝટકો લાગવો ન જોઈએ.

સર્વાંગાસન કર્યા પછી એનાથી વીપરીત એવું મત્સ્યાસન કરવું અગત્યનું છે.

ફાયદા

શીર્ષાસનના લગભગ બધાજ લાભ આ આસનમાં પણ મળે જ છે. વળી જે લોકો શીર્ષાસન સીદ્ધ ન કરી શકે તેઓને પણ સર્વાંગાસન કરવામાં મુશ્કેલી ભાગ્યે જ પડે. ઉપરાંત પહેલાં કહ્યું છે તેમ એનાથી થાઈરોઈડ ગ્રંથી વધુ પ્રભાવીત થાય છે, જે લાભ શીર્ષાસન વડે નથી મેળવી શકાતો. આમ શીર્ષાસન ન કરી શકનારાઓએ સર્વાંગાસન નીયમીત કરવું જોઈએ.

શીર્ષાસનની જેમ આ આસનથી યાદશક્તી વધે છે. માનસીક શ્રમ કરનાર સર્વને માટે તથા ખાસ કરીને વીદ્યાર્થીઓ માટે આ આસન ઘણું જ ઉપકારક છે. આ આસનમાં ગરદન આગળ દબાણ આવતું હોવાથી ત્યાંના જ્ઞાનતંતુઓને લોહીનો વધુ પુરવઠો મળે છે, રુધીરાભીસરણને વધારે ગતીમાન કરે છે, આથી એ જ્ઞાનતંતુઓ સબળ બને છે.

આ આસન પાચન ક્રીયા શુદ્ધને કરે છે અને શરીરમાં રક્તની શુદ્ધી કરી રક્ત શોધકનું કામ પણ કરે છે. આ આસન ગળાની ગ્રંથીઓને અસર પહોંચાડીને વજન ઓછું કરવામાં મદદરુપ બને છે.

સર્વાંગાસનથી યકૃત અને બરોળના દોષો દૂર થાય છે. નીયમીત અભ્યાસથી જઠરાગ્ની પ્રદીપ્ત થાય છે અને સમગ્ર પાચનતંત્રની કાર્યક્ષમતા વધે છે. મુખ ઉપરના ખીલ અને ડાઘા દુર થઈ ચહેરો તેજસ્વી બને છે. મંદાગ્ની, અજીર્ણ, કબજીયાત, થાઈરોઈડનો અધુરો વીકાસ, શરૂઆતની અવસ્થાનું એપેન્ડીસાઈટીસ, સારણગાંઠ(હર્નીયા), અકાળે વૃદ્ધાવસ્થા, દમ, કફ, ચામડીનાં દર્દો, લોહીવીકાર, સ્ત્રીઓનાં દર્દો જેવાં કે માસીકની અનીયમીતતા, માસીકનો દુખાવો, કષ્ટાર્તવ, અત્યાર્તવ વગેરે દર્દો પર આ આસન લાભકર્તા છે.

આ આસનની બીજી પણ ઘણી આરોગ્યપ્રદ અસરો છે. તેથી આ આસન પણ શીર્ષાસનની જેમ યોગનું એક ઘણું મહત્વનું આસન છે.

સાવધાની : આસન દરમીયાન માથું જમીન પરથી ઉંચકવું નહીં.

આસન દરમીયાન પગ સીધા અને જોડાયેલા રાખવા.

ગરદનના મણકામાં દુખાવો હોય કે ગળામાં સોજો હોય તો આ આસન ન કરવું. થાઈરોઈડની વૃદ્ધીવાળાં, ખુબ જ નબળા હૃદયવાળાં તથા અતીશય મેદવાળાં લોકોએ આ આસન અનુભવીના માર્ગદર્શન વીના કરવું નહીં.

આગળ જણાવ્યું છે તેમ જેટલો સમય સર્વાંગાસન કર્યું હોય તેનાથી અડધો સમય શવાસન કરવું. ત્યાર બાદ મત્સ્યાસન કરવું.