Archive for મે, 2017

મહાકવી કાલીદાસ

મે 24, 2017

મહાકવી કાલીદાસ

મને મળેલ હીન્દી ઈમેલ પરથી (બ્લોગ પર તા. 24-5-2017)

મહાકવી કાલીદાસ એમના સમયમાં મોટા વીદ્વાન હતા. એમના કંઠમાં સાક્ષાત્ સરસ્વતીનો વાસ હતો. શાસ્ત્રાર્થમાં એમને કોઈ પરાજીત કરી શકતું નહીં. અપાર યશ, પ્રતીષ્ઠા, સન્માન એમને મળી ચુક્યાં હતાં. આથી એકવાર એમને પોતાની વીદ્વત્તાનું ઘમંડ થયું. એને થયું કે દુનીયા આખીનું બધું જ જ્ઞાન એણે મેળવી લીધું છે, અને શીખવા માટે કશું બાકી રહ્યું નથી. એનાથી મોટો જ્ઞાની સંસારમાં કોઈ નથી.

એકવાર પાડોશી રાજ્યના રાજાએ શાસ્ત્રાર્થ માટે એને આમંત્રણ આપ્યું. મહારાજ વીક્રમાદીત્યની રજા લઈ ઘોડા પર સવાર થઈ જવા માટે નીકળ્યો. ઉનાળાના દીવસો હતા, તડકો ઘણો સખત હતો. સતત યાત્રા કરતાં એને તરસ લાગી. જંગલનો રસ્તો હતો, અને દુર દુર સુધી કોઈ વસ્તી નજરે પડતી ન હતી. થોડી તપાસ કરતાં એણે એક તુટીફુટી ઝુંપડી જોઈ. પાણીની આશામાં એણે તે તરફ જવા માંડ્યું. ઝુંપડીની સામે એક કુવો પણ હતો. કાલીદાસે વીચાર્યું કે કોઈ ઝુંપડીમાં હોય તો તેની પાસે પાણી માગી શકાય. તે જ સમયે ઝુંપડીમાંથી એક નાની બાળા મટકી લઈને નીકળી. છોકરીએ પાણી ભર્યું અને જવા લાગી.

કાલીદાસે એની પાસે જઈને કહ્યું, “બાળા, બહુ જ તરસ લાગી છે, જરા પાણી પીવડાવ.”

છોકરીએ કહ્યું, “આપ કોણ છો? હું આપને ઓળખતી નથી, પહેલાં આપનો પરીચય આપો.”

કાલીદાસને થયું મને કોણ નહીં જાણતું હોય, મારે પરીચય આપવાની શું જરુર? તેમ છતાં તરસથી બેહાલ થયા હતા આથી કહ્યું, “બાળા, હજુ તું નાની છે, આથી તું મને ઓળખતી નથી. ઘરમાં કોઈ મોટું માણસ હોય તો તેને મોકલ, તે મને જોતાંની સાથે જ ઓળખી જશે. મારી દુર દુર સુધી ખ્યાતી અને સન્માન છે. હું ઘણો જ મોટો વીદ્વાન છું.”

કાલીદાસનાં મોટાપણાનાં અને ઘમંડયુક્ત વચનોથી પ્રભાવીત ન થતાં બાળાએ કહ્યું, “આપ અસત્ય બોલી રહ્યા છો. સંસારમાં માત્ર બે જ બળવાન છે, અને એ બંનેને હું જાણું છું. જો આપ તરસ છીપાવવા ઈચ્છતા હો તો એ બંનેનાં નામ કહો.

થોડીવાર વીચારીને કાલીદાસ કહે, “મને ખબર નથી, તું જ કહે. પણ મને પાણી પીવડાવી દે, મારું ગળું સુકાઈ રહ્યું છે.”

છોકરીએ કહ્યું, “બે બળવાન છે ‘અન્ન’ અને ‘પાણી’. ભુખ અને તરસમાં એટલી શક્તી છે કે મોટામાં મોટા બળવાન માણસને પણ નમાવી દે. જુઓને સખત તરસે આપની હાલત કેવી કરી નાખી છે.”

કાલીદાસ ચકીત થઈ ગયા. છોકરીનો તર્ક અતુટ હતો. મોટામાં મોટા વીદ્વાનોને હરાવનાર કાલીદાસ એક બચ્ચીની સામે નીરુત્તર ઉભો હતો.

બાળાએ ફરી પુછ્યું, “સાચેસાચું કહો, આપ કોણ છો?”

તે છોકરી ચાલવાની તૈયારીમાં હતી. કાલીદાસ કંઈક નમ્ર થઈને બોલ્યા, “હું મુસાફર છું બાળા.”

મર્માળું હસતાં છોકરીએ કહ્યું, “આપ હજુ પણ જુઠું જ કહો છો. સંસારમાં માત્ર બે જ મુસાફર છે, એ બંનેને હું જાણું છું. બોલો, એ બે કોણ છે?

સખત તરસને લીધે પહેલેથી જ કાલીદાસની બુદ્ધી બહેર મારી ગઈ હતી, પરંતુ લાચાર થઈ એણે પોતાની અજ્ઞાનતા જાહેર કરી.

બાળાએ કહ્યું, “આપ પોતાને મોટો વીદ્વાન કહો છો, અને આટલું પણ જાણતા નથી? એક જગ્યાથી બીજી જગ્યાએ થાક્યા વીના જનાર મુસાફર કહેવાય છે. એવા મુસાફર માત્ર બે જ છે, એક ચંદ્રમા અને બીજો સુર્ય, જે થાક્યા વીના ચાલતા જ રહે છે. આપ તો થાકી ગયા છો. ભુખ અને તરસથી વ્યાકુળ થઈ રહ્યા છો. આપ મુસાફર શી રીતે હોઈ શકે?”

આટલું કહીને છોકરીએ પાણી ભરેલી મટકી ઉપાડી અને ઝુંપડીમાં જતી રહી. આથી તો કાલીદાસ વધુ દુખી થઈ ગયો. આટલો બધો અપમાનીત એના આખા જીવનમાં એ કદી થયો ન હતો.

તરસને લીધે શરીરની શક્તી ક્ષીણ થઈ રહી હતી. મગજ ઘુમરાવા લાગ્યું હતું. એણે આશાભરી નજરે ઝુંપડી તરફ જોયું. એવામાં ઝુંપડીમાંથી એક વૃદ્ધ સ્ત્રી નીકળી. એના હાથમાં ખાલી મટકી હતી. તે કુવામાંથી પાણી કાઢવા લાગી. અત્યાર સુધીમાં બહુ જ વીનમ્ર બની ચુકેલ કાલીદાસે કહ્યું, “મા, તરસથી મારી હાલત બહુ જ બુરી થઈ ગઈ છે. પેટ ભરીને પાણી પીવડાવો, બહુ પુણ્ય મળશે.”

વૃદ્ધ માએ કહ્યું, “બેટા, હું તને ઓળખતી નથી. તારો પરીચય આપ. હું જરુર પાણી પીવડાવીશ.”

કાલીદાસે કહ્યું, “હું મહેમાન છું, કૃપા કરીને પાણી પીવડાવો.”

“તું મહેમાન કેવી રીતે હોઈ શકે? સંસારમાં માત્ર બે જ મહેમાન છે, એક ધન અને બીજું યૌવન. એ બંનેને જતાં વાર લાગતી નથી. સાચું કહે, તું કોણ છે?”

અત્યાર સુધીના બધા જ તર્કોમાં હારી ગયેલ હતાશ કાલીદાસ કહે, “હું સહનશીલ છું. પાણી પીવડાવી દો મા.”

“નહીં, સહનશીલ તો બે જ છે, એક તો ધરતી, જે પાપી-પુણ્યાત્મા બધાનો જ બોજ સહન કરે છે. એની છાતી ચીરીને બી વાવવામાં આવે છે તોયે અનાજના ભંડાર ભરી દે છે. બીજું વૃક્ષ, જેને પથરો મારવા છતાં મીઠાં ફળ આપે છે. તું સહનશીલ નથી. સાચું કહે તું કોણ છે?”

કાલીદાસ લગભગ મુર્છીત જેવો થઈ ગયો, અને તર્કવીતર્કથી કંટાળીને કહે, “હું હઠીલો છું.”

“વળી પાછું જુઠાણું. હઠીલા તો બે જ છે, એક તો નખ અને બીજા વાળ. ગમે તેટલા કાપો, તોયે વારંવાર પાછા ઉગી નીકળે છે. સાચું કહે હે બ્રાહ્મણ તું છે કોણ?”

સંપુર્ણપણે હારી ગયેલ અને અપમાનીત થયેલ કાલીદાસ કહે,“તો તો પછી હું મુર્ખ જ છું.”

“ના, ના. તું મુર્ખ શી રીતે હોઈ શકે? મુર્ખ માત્ર બે જ છે, એક તો રાજા જે લાયકાત વીના બધાંના પર શાસન ચલાવે છે, અને બીજો દરબારી પંડીત જે રાજાને રાજી રાખવા ગલત વાતને પણ તર્ક લડાવીને સાચી ઠરાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે.”

કશું જ બોલી ન શકવાની સ્થીતીમાં કાલીદાસ વૃદ્ધાના પગમાં પડી ગયો, અને પાણી માગતાં કરગરવા લાગ્યો.

“ઉઠો વત્સ,” સાંભળતાં કાલીદાસે ઉચું જોયું તો સાક્ષાત માતા સરસ્વતી ત્યાં ઉભાં હતાં.

કાલીદાસ ફરીથી નતમસ્તક થઈ ગયો.

“શીક્ષણથી જ્ઞાન આવવું જોઈએ, નહીં કે અહંકાર. તેં શીક્ષણથી મળેલા માન અને પ્રતીષ્ઠાને જ પોતાની ઉપલબ્ધી માની લીધી, અને અહંકાર કરવા લાગ્યો. આથી મારે તારાં ચક્ષુ ખોલવા માટે આ સ્વાંગ રચવો પડ્યો.”

કાલીદાસને પોતાની ભુલ સમજાઈ અને ધરાઈને પાણી પીને આગળ પ્રયાણ કર્યું.

 

Advertisements

સ્વાસ્થ્ય માટેની સારી આદતો

મે 21, 2017

સ્વાસ્થ્ય માટેની સારી આદતો

(બ્લોગ પર તા. 21-5-2017)

divyabhaskar.comના આધારે

સ્વાસ્થ્ય સુધારવા આ 10 ખરાબ આદતોને ત્યાગી 10 સારી આદતો અપનાવો

  1. પાણી ઓછું પીવાથી કીડનીને નુકસાન થઈ શકે છે, પેશાબમાં પરુ (યુરીન ઈન્ફેક્શન) થઈ શકે છે અને કદાચ નાની ઉંમરમાં જ ચહેરા પર કરચલીઓ પડી શકે.

એ માટે તમારી ટેવ સુધારી દરરોજ પુરતા પ્રમાણમાં પાણી પીવું. સામાન્ય રીતે શરીરમાં મીઠું (નમક) કે ખાંડ વીનાનું પ્રવાહી દીવસમાં 6થી 8 ગ્લાસ જેટલું જવું જોઈએ. એનો આધાર ભૌતીક પરીસ્થીતી(ઠંડી, ગરમી તેમ જ અન્ય બાબતો) પર તેમજ વ્યક્તીની શારીરીક પરીસ્થીતી પર રહે છે, એ મુજબ એમાં વધઘટ કરી શકાય. એનાથી ત્વચા તેમ જ મગજ સ્વસ્થ રહે છે.

  1. ચાલવાની કે અન્ય કસરત નીયમીત ન કરવાની ટેવના કારણે સ્નાયુઓ નબળા પડી જાય, રુધીરાભીસરણ યોગ્ય રીતે થતું નથી અને સ્વાસ્થ્ય સંબંધી અન્ય સમસ્યા પેદા થાય છે.

15થી 30 મીનીટ નીયમીત ચાલવાની કે બીજી કોઈ પોતાને અનુકુળ કસરત કરવાથી હૃદય અને મગજને પુરતા પ્રમાણમાં ઓક્સીજન મળે છે, અને રુધીરાભીસરણ સુધરે છે, આથી બીમારી સામે રક્ષણ મળે છે.

  1. સવારે નાસ્તો ન કરવાથી અશક્તી વર્તાય છે, પછીથી વધુ પડતી ભુખ લાગવાથી દીવસ દરમીયાન જરુર કરતાં વધુ ખવાય જાય છે.

ઓટનો બનાવેલ કે અન્ય સ્વાસ્થ્યવર્ધક સુપાચ્ય નાસ્તો કરવાથી બપોરના ભોજનમાં અતીરેક નહીં થાય. વળી રાત દરમીયાનના ઉપવાસ પછી શરીરને જરુરી શક્તી મળી રહે છે.

  1. બપોરના ભોજનમાં અતીરેક થવાથી સ્વાદુપીંડ પર વધુ પડતા કામનો બોજો આવે છે. આથી આહારનું યોગ્ય પાચન ન થવાથી રક્તશર્કરાનું પ્રમાણ વધી જાય છે.

દર ત્રણચાર કલાકે હળવો સુપાચ્ય આહાર લેવાથી ચયાપચયની ક્રીયા સારી રીતે થશે, આહાર સારી રીતે પચી જશે અને શરીરને પુરતી શક્તી મળી રહેશે.

  1. વધુ પડતી ચરબીયુક્ત, મસાલાવાળો જંકફુડ ખાવાની ટેવથી હૃદય, કીડની અને યકૃતને નુકસાન થાય છે, કેમ કે એમાં વધુ પ્રમાણમાં તેલ, મીઠું તેમ જ ખોરાકને લાંબો સમય ટકાવવા માટેનાં હાનીકારક રસાયણો હોય છે.

એ ટેવને છોડી દઈ ફળો અને શાકભાજી યોગ્ય પ્રમાણમાં ખાવાની ટેવ પાડવી જોઈએ. એનાથી હૃદય, કીડની અને યકૃત સ્વસ્થ રહે છે.

  1. વધુ પડતી ખાંડ અને મીઠું વાપરવાથી વજન વધે છે, કીડની અને યકૃત પર કામનો બોજો પડે છે, અને બ્લડપ્રેશર વધી શકે છે.

દીવસ દરમીયાન વધુમાં વધુ 1 ચમચી મીઠું અને 6થી 10 ચમચી ખાંડ લઈ શકાય. જો કે આ કંઈ બધાને એકસરખી રીતે લાગુ ન પડે, કેમ કે અમુક સંજોગોમાં અમુક સમય માટે એ સદંતર બંધ કરવાની જરુર પણ પડે. એનાથી શરીરનાં બધાં અંગો સ્વસ્થ રહે છે અને બ્લડપ્રેશર પણ સામાન્ય રહે છે.

  1. સીગારેટ અને દારુ પીવાની ટેવ યકૃત અને કીડની તેમજ ફેફસાં માટે હાનીકારક છે. આથી ઘડપણ જલદી આવે છે.

નશાથી બચવું, પાણી પુરતા પ્રમાણમાં પીવું. એનાથી શરીરમાંના નુકસાનકારક નકામા પદાર્થો બહાર નીકળી જાય છે. આથી બ્લડપ્રેશર સામાન્ય રહે છે. હૃદય અને કીડનીની સમસ્યા નડતી નથી.

  1. વધુ પડતાં ચા-કોફીના સેવનથી એમાં રહેલું કેફીન ઉંઘ પર તથા પાચનક્રીયા પર ખરાબ અસર કરે છે. આથી વજન વધી શકે છે.

એના બદલે દીવસ દરમીયાન 2-3 કપ લીલી ચા (એટલે લેમનગ્રાસ નહીં) પીવી જોઈએ. લીલી ચામાં રહેલું એન્ટીઓક્સીડન્ટ નામનું તત્વ ઘડપણની પ્રક્રીયાને ધીમી પાડે છે, અને બીમારી સામે લડવાની શક્તી આપે છે.

  1. સુતી વેળા ચયાપચય મંદ થઈ જાય છે. આથી રાત્રે મોડા જમવાથી ખોરાક યોગ્ય રીતે પચતો નથી અને ચરબીના રુપમાં શરીરમાં જમા થાય છે.

રાત્રે સુવાના 3-4 કલાક પહેલાં જમી લેવું જોઈએ. એ રીતે ખોરાકને પચવા માટે પુરતો સમય મળી રહે છે. ચયાપચય યોગ્ય રીતે થાય છે અને વજન વધતું નથી.

  1. રાત્રે મોડા સુવાની ટેવથી સ્થુળતા, ડીપ્રેશન, ચીડીયાપણું, પાચન સંબંધી સમસ્યા અને હૃદયની સમસ્યા થઈ શકે છે.

દરરોજ 6થી 8 કલાક ઉંઘવાની ટેવ પાડો. મોડા સુવાથી આટલા કલાકની ઉંઘ લેવાનું કદાચ શક્ય ન બને. આથી વહેલા સુવું જોઈએ. એનાથી માનસીક સ્વાસ્થ્ય સુધરે છે. વળી સ્થુળતા અને હૃદય સંબંધી સમસ્યા સામે પણ રક્ષણ મળે છે.

બધા ચોર મુર્ખ હોતા નથી

મે 17, 2017

બધા ચોર મુર્ખ હોતા નથી

બ્લોગ પર તા. 17-5-2017

પીયુષભાઈ તરફથી મળેલ અંગ્રેજી ઈમેલ પરથી. એમાં બધાંને જાણ કરવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. (PLEASE PASS THIS ON. Even if this does not pertain to you, pass it on to your family and friends.)

 

  1. લાંબા ગાળાનું પાર્કીંગ

કોઈકે કેટલાક દીવસો માટે બહાર જવાનું હોવાથી એર પોર્ટ પર કાર પાર્ક કરી હતી. કોઈ ચોરે કાર તોડી, અને કારમાં જે રજીસ્ટ્રેશન અને બીજાં કાગળો હશે તેમાંની માહીતીને આધારે એ કારના માલીકના ઘરે પહોંચી ગયો. ઘરમાંથી કીમતી વસ્તુઓ બધી જ ચોરાઈ ગઈ. આથી જ્યારે લાંબા સમય માટે કાર પાર્ક કરવી હોય ત્યારે કારમાં રજીસ્ટ્રેશન, ઈન્સ્યોરન્સ વગેરેના કાગળો મુકી જવા નહીં. એટલું જ નહીં, તમારા ગેરેજને ખોલવાનું રીમોટ કંટ્રોલ પણ કારમાં છોડી જવું નહીં, સાથે જ લઈ જવું. આજનાં નવાં ઈલેક્ટ્રોનીક સાધનો વીષે આ હકીકત આપણને વીચારતા કરી મુકે છે.

  1. જી.પી.એસ.

એક ભાઈ ફુટબોલની મેચ જોવા ગયા હતા, અને કોઈકે કાર તોડીને ચોરી કરી. એમણે ફુટબોલના મેદાનની બાજુમાં જ એમને ફાળવવામાં આવેલી ખાસ માણસો માટે પાર્કીંગની જગ્યામાં કાર પાર્ક કરી હતી. ચોરાયેલી વસ્તુઓમાં ગેરેજ ખોલવાનું રીમોટ કંટ્રોલ, પૈસા અને બહારથી તરત જ નજરે પડે એ રીતે કારમાં  રાખેલ જી.પી.એસ. હતું. જ્યારે ફુટબોલ મેચ જોઈને તેઓ ઘરે ગયાં તો જોયું કે ઘરમાં ચોર ભરાઈ ગયેલા, બધું રફેદફે કર્યું હતું, અને જે કોઈ વસ્તુની થોડી પણ કીંમત આવે તે બધી જ ચોરાઈ ગયેલી હતી. ચોરોએ ઘર શોધવા માટે જી.પી.એસ.નો ઉપયોગ કર્યો હતો. એમ જણાતું હતું કે ઘરમાંથી બધી વસ્તુઓ ચોરી જવા માટે ચોર લોકો ટ્રક લઈને આવેલા. ખ્યાલ રાખો, જો તમારી પાસે જી.પી.એસ. હોય તો કદી પણ તમારા ઘરનું એડ્રેસ એમાં મુકવું નહીં. એને બદલે નજીકના કોઈ જાણીતા સ્થળનું એડ્રેસ મુકવું, જેમ કે કોઈ સ્ટોર, પેટ્રોલ સ્ટેશન કે એવું કંઈક. આથી તમે તો તમારા ઘરે સરળતાથી પહોંચી શકો, પણ બીજા કોઈને તમારા ઘર બાબત ખબર પડશે નહીં.

  1. મોબાઈલ ફોન

મને આ વીચાર કદી આવ્યો ન હતો!  એક મહીલાની હેન્ડ બેગ ચોરાઈ ગઈ, પછી એને ખ્યાલ આવ્યો કે મોબાઈલ ફોનમાં પોતાનું નામ કેવી રીતે મુકવું જોઈએ. એની ચોરાઈ ગયેલી હેન્ડ બેગમાં મોબાઈલ ફોન, ક્રેડીટ કાર્ડ વોલેટ વગેરે હતાં. એણે વીસેક મીનીટ પછી ફોન બુથમાંથી એની ચોરાઈ ગયેલી હેન્ડ બેગ બાબત ફોન કર્યો. એના પતીએ કહ્યું, “ હા, મને તારો ટેક્સ મેસેજ મળેલો, અને તેં માગેલો પીન નંબર મેં થોડી વાર પહેલાં જ મોકલ્યો છે. જ્યારે તેઓ બેન્કમાં દોડી ગયાં ત્યારે બેન્કવાળાએ કહ્યું કે તમારા બધા જ પૈસા ઉપાડી  લેવામાં આવ્યા છે. ચોરે એ ચોરેલા ફોનમાં કોન્ટેક્ટ લીસ્ટમાં જોઈ પેલી મહીલાના પતીને ટેક્સ કરેલો, પીન નંબર લીધો અને વીસ મીનીટમાં બધા જ પૈસા ઉપાડી લીધા હતા.

બોધપાઠ

क. તમારા કોન્ટેક્ટ લીસ્ટમાં કદી પણ વ્યક્તી સાથેનું તમારું રીલેશન લખવું નહીં. ઘર, પ્યારી, હબી, સ્વીટહાર્ટ, ડેડ, મમ વગેરે લખવાનું ટાળવું.

ख. અને અતી અગત્યની વાત એ કે કોઈ ટેક્સ કરીને ખાનગી, મુલ્યવાન માહીતી માગે તો ફોન કરીને ખાતરી કરી લો કે માહીતી માગનાર વ્યક્તી ખરેખર કોણ છે.

ग. વળી જો તમને પોતાનાં ઘરનાં તરફથી કે મીત્ર તરફથી કોઈ જગ્યાએ મળવા માટે ટેક્સ મળે તો ફોન કરીને ખાતરી કરવાનું ચુકતા નહીં કે ટેક્સ કરનાર વ્યક્તી ખરેખર આપણું પોતાનું જ માણસ છે. જો તમે સંપર્ક કરી ન શકો તો પોતાના માણસને મળવાની જગ્યાએ જતી વખતે બહુ જ સાવધાન રહેજો.

  1. ગ્રોસરી લારીમાં પર્સની છેતરપીંડી

એક મહીલા સ્થાનીક મૉલમાં ગ્રોસરી લેવા ગઈ હતી. સ્ટોરમાં ખરીદી કરતી વખતે શેલ્ફ પર ઉંચેની વસ્તુ પાડવા જતી વખતે એણે પર્સ લારીમાં છોકરાંને બેસવાની જગ્યા પર મુક્યું. પર્સ ચોરાઈ ગયું. સ્ટોરના રખેવાળને એણે આની જાણ કરી. ઘરે ગયા પછી એના પર મૉલના રખેવાળનો ફોન આવ્યો કે એનું પર્સ મળ્યું છે, પણ એમાંના પૈસા જો કે ગાયબ છે, છતાં એનાં કેટલાંક અંગત કાગળીયાં એમાં છે. એ તરત જ પોતાનું પર્સ લેવા મૉલમાં જવા ચાલી નીકળી, પણ મૉલવાળાએ તો કહ્યું કે એણે તો ફોન કર્યો જ નથી. એ પાછી ઘરે આવી તો જોયું કે ઘરમાં ચોર ભરાઈ ગયેલા અને ચોરી કરી ગયેલા. ચોર લોકો જાણતા હતા કે મૉલવાળાનો ફોન છે એમ કહેવાથી એ પાછી મૉલમાં જશે એટલે ચોરી કરવાનો પુરતો સમય એ લોકોને મળી રહેશે.

 

ચાણક્યે આપેલો બોધ

મે 15, 2017

ચાણક્યે આપેલો બોધ

બ્લોગ પર તા. ૧૫-૫-૨૦૧૭

(એક અંગ્રેજી ઈમેલ પરથી)

ચાણક્ય – ભારતીય મુત્સદ્દી અને લેખક (ઈ.સ. પુર્વે ૩૫૦ – ૨૭૫)

૧. માણસે અત્યંત પ્રમાણીક નહીં થવું. સીધું વૃક્ષ પહેલું કપાય છે, અને પ્રમાણીક માણસનો ભોગ પહેલો લેવાય છે.

૨. સાપ બીનઝેરી દેખાતો હોય તો પણ ઝેરી ગણીને જ ચાલવું.

૩. સૌથી મહાન ગુરુમંત્ર છે : કદી કોઈ સાથે પણ તમારું રહસ્ય છતું ન કરવું, એ તમને નષ્ટ કરી દઈ શકે.

૪. દરેક મૈત્રી પાછળ કંઈ ને કંઈ સ્વાર્થ હોય છે. સ્વાર્થ વીનાની મૈત્રી હોતી નથી. આ એક કડવું સત્ય છે.

૫. કોઈ પણ કામ શરુ કરતાં પહેલાં ત્રણ પ્રશ્નો વીચારી લો – શા માટે હું એ કરું છું, એનું પરીણામ શું હશે, અને હું સફળ થઈશ? આનો ઉંડો વીચાર કરીને જો સંતોષકારક જવાબો મળે તો કામ શરુ કરો.

૬. જેવો ભય આવતો જણાય કે તરત જ હુમલો કરી એને નષ્ટ કરો.

૭. જેવું તમે કોઈ કામ શરુ કરો કે એમાં નીષ્ફળતા મળશે એવો ડર છોડી દો, અને એને પુરું કરીને જંપો. જે લોકો ખરા દીલથી કામ શરુ કરે છે તેઓ સૌથી વધુ સુખી હોય છે.

૮. પુષ્પોની સુગંધ પવનની દીશામાં જ ફેલાય છે, પણ માણસની ભલમનસાઈ બધી દીશામાં ફેલાય છે.

૯. માણસ એનાં કાર્યોથી મહાન બને છે, નહીં કે એના જન્મથી.

૧૦. તમારાં બાળકોને પહેલાં પાંચ વર્ષ અતી વહાલથી ઉછેરો. પછીનાં પાંચ વર્ષ તેમને પંપાળશો નહીં, ઠપકારો. સોળ વર્ષનાં થાય એટલે તેમને તમારાં મીત્ર ગણવાં. પુખ્ત વયનાં તમારાં સંતાનો તમારાં સૌથી ઉત્તમ મીત્રો છે.

૧૧. મુર્ખ મનુષ્યને પુસ્તકો એટલાં જ ઉપયોગી છે, જેટલાં ઉપયોગી અંધ મનુષ્યને દર્પણ હોય છે.

૧૨. શીક્ષણ સૌથી ઉત્તમ મીત્ર છે. શીક્ષીત માણસ સર્વત્ર આદર પામે છે. સૌંદર્ય અને યુવાની કરતાં શીક્ષણ ચડીયાતું છે.

 

પ્રાર્થના

મે 10, 2017

પ્રાર્થના

(બ્લોગ પર તા. 10-5-2017)

મને મળેલા એક અંગ્રેજી ઈમેલ પરથી

કોઈકે પ્રાર્થનાનું બહુ સુંદર અર્થઘટન કર્યું છે.

પ્રાર્થના એટલે શું? આપણે ઘુંટણીએ પડીએ કે બે હાથ જોડીને એકાગ્ર બની ભગવાન પાસે કંઈકની માગણી કરીએ એટલે પ્રાર્થના? ના એને કંઈ પ્રાર્થના કહેવાય? એ પ્રાર્થના નથી.

વીધાયક-હકારાત્મક, પોઝીટીવ વીચારો કરવા અને બીજાંઓનું ભલુ ઈચ્છવું એ પ્રાર્થના છે.

જ્યારે તમે તમારા મીત્રને પ્રેમથી ભેટો છો, ત્યારે પ્રાર્થના થઈ ગણાય.

તમે તમારા પરીવાર અને મીત્રો માટે સુંદર રસોઈ બનાવો છો, એ છે પ્રાર્થના.

જ્યારે તમે તમારાં પ્રીયજનને વીદાય આપો છો અને કહો છો, “સાચવીને ડ્રાઈવ કરજો” કે “સંભાળીને જજો.” એને પ્રાર્થના કરેલી કહેવાય. વળી એમાં ખરેખર દીલનો સાચો ભાવ અને ભીની લાગણી નીતરતાં હોય છે. એટલે એને પ્રાર્થના કરેલી કહેવાય.

તમે જ્યારે જરુરતમંદને તમારાં સમય અને શક્તીનો ભોગ આપી મદદ કરો છો ત્યારે તમે પ્રાર્થના કરો છો.

તમે જ્યારે સાચા હૃદયથી કોઈકને માફી આપો છો, ત્યારે એ પ્રાર્થના છે.

પ્રાર્થના એ હૃદયનું સ્પંદન છે, એક લાગણી, એક સ્ફુરણા. પ્રાર્થના એટલે પ્રેમનો પોકાર, મૈત્રી, સાચુકલો સંબંધ. પ્રાર્થના એટલે તમારા મૌન અસ્તીત્વનું પ્રાગટ્ય.

હંમેશાં પ્રાર્થનામાં જ રહો, આશીર્વાદ વરસાવતા રહો, અને સહુના પર આશીર્વાદ વરસતા રહે એવી ભાવના સેવતા રહો.

કોઈકે ગાયું છે ને,

 

મૈત્રીભાવનું પવીત્ર ઝરણું મુજ હૈયામાં વહ્યા કરે

શુભ થાઓ આ સકલ વીશ્વનું એવી ભાવના નીત્ય રહે

આ ભાવના એ છે પ્રાર્થના.

સ્વસ્થ દીર્ઘ જીવનની ચાવી

મે 6, 2017

સ્વસ્થ દીર્ઘ જીવનની ચાવી

(બ્લોગ પર તા. ૬-૫-૨૦૧૭)

આ એક સાદું સમીકરણ જુઓ: દીર્ઘ જીવન + સુંદર સ્વાસ્થ્ય = સાચું સુખ

આ હકીકત દેખીતી રીતે જ સરળ અને સમજાય તેવી છે. વર્ષોનાં વર્ષો સુધી જીવ્યા તો કરીએ પણ રોગોની પીડા ભોગવતાં જીવીએ તો તે આપણા પોતાના માટે અને પરીવાર માટે પણ બોજારુપ અને પીડાકારી નીવડે. આજે દરેકને માટે ૧૦૦ વર્ષ કે તેથી પણ વધુ સ્વસ્થ રીતે જીવવાની પુરી શક્યતા છે. આજનો મંત્ર છે સફળતા પુર્વકનું દીર્ઘ જીવન, જેમાં સુંદર સ્વાસ્થ્ય, સ્વાતંત્ર્ય અને સતત આનંદનો સમાવેશ થાય છે. આપણે કેટલું જીવીશું એનો આધાર ૩૦% આપણને મળેલા જીન્સ પર રહે છે, અને ૭૦% આપણી પોતાની જીવનશૈલી પર રહે છે. એટલે કે આપણે કેટલું જીવવું છે એની બહુ જ મોટી જવાબદારી આપણા પોતાના ઉપર રહેલી છે.

તો દીર્ઘ સ્વસ્થ જીવન માટે શું કરવું જોઈએ?

સૌ પ્રથમ આપણો અહાર. સામાન્ય રીતે આપણે સવારમાં ચા કે કોફી પીતા હોઈએ છીએ. પણ સ્વાસ્થ્યની દૃષ્ટીએ શરુઆત ગ્રીન ટી (એટલે લેમન ગ્રાસ નહીં)  લઈને કરવી જોઈએ. એમાં સારા પ્રમાણમાં એન્ટીઑક્સીડન્ટ હોય છે, જે આપણી તબીયત માટે ઘણું સારું છે. જો કે એક જ ધડાકે આપણા આહારમાં આપણે ફેરફાર કરી ન શકીએ, પણ ધીમે ધીમે એ બદલાવ લાવવો જોઈએ. સવારના નાસ્તામાં ધારોકે પહેલો એક ફેરફાર ચા કે કોફીમાં કરી શકાય. પછી સવારે જો તળેલી વાનગી કે રાંધેલી વાનગી લેતા હો તો તેને બદલે સુકો મેવો લેવો જોઈએ.

ભોજનમાં સફેદ પોલીશ કરેલા ચોખાને બદલે હાથછડના ચોખા, માંસને બદલે મચ્છી, બટર ન લેતાં ઓલીવ ઓઈલ, મીઠાઈને બદલે ફળફળાદી અને સોડા-લેમન ન પીતાં સાદું પાણી પીવું. આ પ્રકારના ફેરફાર જીવનની લંબાઈ વધારવામાં બહુ જ મોટો ભાગ ભજવશે. ખાંડ કે ગોળને બદલે જટીલ કાર્બોહાઈડ્રેટ, શાકાહારી પ્રોટીન, અને સ્વાસ્થ્યવર્ધક અસંપૃક્ત ફેટની પસંદગી હંમેશાં કરવી જોઈએ.

આ સાથે આહારના પ્રમાણની પણ કાળજી રાખવી પડે. આપણે ઘણુંખરું જરુર કરતાં વધુ ખાઈ લેતા હોઈએ છીએ. ખરેખર ભુખ હોય તેના કરતાં થોડું ઓછું ખાવું જોઈએ. શરુઆત સાંજના જમણથી કરી શકાય. દરરોજ ખાતા હો તેના કરતાં સાંજે ઓછું ખાવાનું શરુ કરો. અગાઉ કહ્યું તેમ ફેરફાર ધીમે ધીમે થાય. આ પછી નાસ્તાનું પ્રમાણ અને બપોરના જમણમાં ઘટાડો કરી શકાય. જો કે એ સાથે જરુરી વીટામીન, મીનરલ અને બધાં પોષક તત્ત્વો મળી રહે તે પણ જોવું જોઈએ. આથી ખાવાનું પ્રમાણ ઘટાડીએ પણ બધાં તત્ત્વો મળી રહે એવી વીવીધતા જળવાવી જોઈએ. આહારનું પ્રમાણ ઘટાડતાં એની સારી અસર બ્લડપ્રેશર, ડાયાબીટીસ, કોલેસ્ટરોલ અને યોગ્ય વજન જાળવી રાખવા પર પણ થાય છે.

ત્રીજી બાબત સક્રીય રહેવાની છે. એ આપણને જે રીતે અનુકુળ હોય તે રીતે કરી શકાય. લીફ્ટને બદલે દાદરાનો ઉપયોગ કરવો, કામ પર ચાલતા જવું કે બસમાંથી બેએક સ્ટોપ વહેલા ઉતરી જઈ ચાલવું. બાળકો સાથે થોડી દોડધામ કરવી. અડધા કલાક સુધી શ્વાસોચ્છ્વાસ વધી જાય એવી કોઈ પણ પ્રવૃત્તી દરરોજ કરવી. એની માનસીક સ્વાસ્થ્ય ઉપર સારી અસર પડશે ઉપરાંત બ્લડપ્રેશર, બ્લડસુગર અને એવી ઘણી બધી સમસ્યામાં પણ સારો લાભ થશે. આધેડ વયે વધુ સક્રીય રહેવાનું શરુ કરવાથી પણ જીવન લંબાતું હોવાનું જોવામાં આવ્યું છે.

માંદગીને આમંત્રણ આપવામાં અને જીવન ટુંકાવવામાં ફ્રી રેડીકલ્સ નામના શરીરમાં પેદા થતા અણુઓ આપણા સ્વસ્થ કોષોને જે નુકસાન કરે છે તે મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે. આ ફ્રી રેડીકલ્સ સામે આપણને રક્ષણ આપે છે એન્ટીઑક્સીડન્ટ. એ રંગીન ફળફળાદી અને શાકભાજીમાં સારા પ્રમાણમાં હોય છે. વીટામીન એ, સી અને ઈ, સીલેનીયમ અને ઝીન્કમાં પણ એન્ટીઑક્સીડન્ટ હોય છે. અલઝાઈમરના દર્દીઓના મગજના કોષોને તથા વૃદ્ધાવસ્થાને લીધે મગજના કોષોને ફ્રી રેડીકલ્સ દ્વારા નુકસાન થયેલું જોવા મળે છે. આથી જીવાદોરી લંબાવવાની ઈચ્છા રાખનારે શાકભાજી, ફળો તથા અહીં નીર્દેશીત આહારતત્ત્વો લેવાં જોઈએ.

અરસપરસના સંબંધોની કાળજી: સુખી લગ્નજીવન માણનારા પુરુષો અવીવાહીત કે એકલવાયા પુરુષો કરતાં સરેરાશ ૬ વર્ષ વધુ જીવે છે. પતીને એના પોતાના શરીરની કાળજી રાખવા માટે પત્નીઓ હંમેશાં ચેતવતી રહે છે. પતીપત્નીના અરસપરસના સંબંધો લાંબું જીવવામાં સહાયક બને છે. તમારાં પેરેન્ટ્સ, ગ્રાન્ડપેરેન્ટ્સ કે ફેમીલી સાથે આનંદપ્રમોદ કરવા માટે ફાધર્સ ડે કે મધર્સ ડેની રાહ ન જુઓ. કોઈ પણ બહાને કે તહેવારો ઉજવવાના બહાને એમને ત્યાં પહોંચી જાઓ – જો તમારે બધાંએ લાંબું આયુષ્ય ભોગવવું હોય તો. જુના મીત્રો સાથે રમતો રમો, ગપ્પાં મારો. તમારાં બાળકો કદાચ પરદેશ હોય, પણ આજે સંપર્કમાં રહેવા માટે અંતર આડે આવતું નથી. એમની સાથે બને તેટલો સંપર્ક ચાલુ રાખો.

તમારા શરીરની જરુર પ્રમાણેની કાળજી લો. ઠંડી ગરમીમાં શરીરને રક્ષણ મળે તે મુજબનાં કપડાં પસંદ કરો. શીયાળામાં યોગ્ય તે તેલ વડે માલીશ કરવી. તડકામાં ચામડીના રક્ષણ માટે જરુરી કાળજી લેવી. શરીરનો દેખાવ સુંદર રાખવાથી મન આનંદમાં રહેશે જેની આપણા આયુષ્ય પર પોઝીટીવ અસર જોવા મળશે.

સ્મૃતીભ્રંશ (અલઝાઈમર્સ)ના દોષથી બચવા માટે માનસીક રીતે સક્રીય રહેવું. શબ્દવ્યુહ, સુડોકુ જેવામાં રસ લેવો કે કોઈ નવી ભાષા કે કંપ્યુટર કે કંઈ પણ નવું શીખવાના વર્ગમાં જોડાવું. ચેસ કે કાર્ડની રમતમાં પણ મગજને કસી શકાય.

સંશોધકોએ જોયું છે કે નવરાશના સમયનો કોઈને કોઈ પ્રવૃત્તીમાં ઉપયોગ કરવાથી, તે પછી માત્ર મીત્રોને મળવામાં કે મુવી જોવામાં કેમ ન હોય, સ્મૃતીભ્રંશથી બચી શકાય છે. ઉપરાંત શારીરીક કસરત અને એન્ટીઑક્સરીડન્ટથી ભરપુર આહાર પણ મગજને સતેજ રાખવામાં અગત્યનો ભાગ ભજવે છે.

ઉપર તેલમાલીશ વીશે કહ્યું છે, એનો બીજો લાભ સ્ટ્રેસ દુર કરવાનો પણ છે. સ્ટ્રેસ દુર કરવા માટે શ્વાસોચ્છ્વાસના પ્રાણાયામ, હાસ્ય અને સારી નીંદર પણ લાભદાયક સાબીત થશે. એનાથી મગજ શાંત અને સતેજ રહેશે.

જો વૃદ્ધાવસ્થામાં તમારે આર્થીક રીતે કોઈના ઓશીયાળા ન થવું હોય અને શાંતીથી સુખે સ્વતંત્ર રીતે જીવવું હોય તો પહેલેથી જ બચત કરવાનું શરુ કરવું. એ બચત કંઈ તમારા વંશજોને મોટો વારસો આપવા માટે નહીં, પણ તમે એને સારા સ્વાસ્થ્યવર્ધક આહાર, જરુરી દવાદારુ અને તબીયતની કાળજીમાં વાપરી શકો એ માટે. શક્ય છે કે કદાચ તમે દુનીયા ફરવા માટે પણ એનો ઉપયોગ કરવાનું વીચારો.

લાંબું અને સુખી રીતે જીવવા માટે ડૉક્ટર પાસે નીયમીત ચેકઅપ કરાવવું જરુરી છે. આપણે કેટલીક વેળા આ બાબતમાં બેદરકાર થઈ જઈએ છીએ. ઘણી બધી સમસ્યાઓ, હૃદયની કે કેન્સર જેવા પ્રોબ્લેમ જો શરુઆતમાં જ જાણવામાં આવી જાય તો એમાંથી સંપુર્ણપણે સારા થઈ શકાય છે. એવું જોવામાં આવે છે કે પુરુષો કરતાં સ્ત્રીઓ ડોક્ટર પાસે વધુ જાય છે, અને કદાચ તેથી જ પુરુષો કરતાં સ્ત્રીઓ વધુ લાંબું જીવે છે. 100 વર્ષની ઉંમર ધરાવતાં સ્ત્રી-પુરુષનું પ્રમાણ 8:1નું છે. (આ સરખામણી અમેરીકાની છે.)