Archive for જૂન 10th, 2017

વીપુલતા સીદ્ધાંત

જૂન 10, 2017

વીપુલતા સીદ્ધાંત

બી. જે. મિસ્ત્રીના અંગ્રેજી ઈમેલ પરથી (બ્લોગ પર તા. 10-6-2017 )

વિજય અજમેરા

એકવાર એક ભાઈ જંગલમાં ભુલો પડી ગયો. બે દીવસ પહેલાં એની બેગમાંનું પાણી ખલાસ થઈ ગયું હતું. તે એની મુસાફરી પુરી કરવાના છેલ્લા ચરણમાં હતો. એને થયું કે જો એ જલદી પાણી મેળવી ન શકે તો ચોક્કસ એનું મૃત્યુ થવાનું જ. એણે થોડે જ દુર એક ઝુંપડી જોઈ. એને લાગ્યું કે એ માત્ર મૃગજળ જુએ છે, એને તરસને લીધે ભ્રમ થાય છે, પરંતુ બીજો કોઈપણ ઉપાય ન હતો આથી એ આગળ વધ્યો. જ્યારે એ નજીક પહોંચ્યો તો એણે જોયું કે એ ભ્રમ ન હતો, હકીકત હતી. એ મહામહેનતે છેલ્લા શ્વાસ લેતાં લેતાં જેમ તેમ ત્યાં પહોંચ્યો.

ઝુંપડીમાં કોઈ રહેતું હોય એમ ન લાગ્યું. એ ઝુંપડી ઘણા વખતથી કોઈ છોડી ગયું હોય એમ લાગતું હતું. એ ભાઈ ઝુંપડીમાં ગયો, નીરાશામાં પણ એક આશાનું તણખલું લઈને કે કદાચ અંદર પાણી મળશે.

એનું હૃદય એક ધડકન ચુકી ગયું જ્યારે એણે જોયું કે ત્યાં પાણી માટે એક હેન્ડપંપ હતો. જમીનની નીચે એક પાઈપ જતો હતો, કદાચ જમીનમાં ઉંડે પાણી હશે તે કાઢવા માટે ઉતારેલો હોય એમ લાગતું હતું.

એણે હેન્ડપંપ ચલાવવાનું શરુ કર્યું, પણ પાણી નીકળ્યું નહીં. છેવટે થાકીને લોથપોથ અને નીરાશ થઈ એણે પ્રયત્ન પડતો મુક્યો. હતાશામાં માથે હાથ મુકી બેસી ગયો. એને થયું છેવટે એનો મરવાનો વારો આવવાનો. તેવામાં એણે એક ખુણામાં એક બોટલ જોઈ. બોટલ પાણીથી ભરેલી હતી, અને પાણી બાષ્પીભવન થઈને ઉડી ન જાય એ માટે એને બુચ મારેલો હતો. એણે બુચ ખોલ્યો અને મીઠું, અમૃત સમાન જીવન બક્ષનાર પાણી પીવા જતો હતો તેવામાં એણે બોટલ સાથે બાંધેલી એક ચબરખી જોઈ જેના પર લખ્યું હતું કે, “આ પાણી પંપ ચાલુ કરવા માટે વાપરજો. (લાંબા સમય સુધી પંપ ચાલુ કર્યો ન હોય ત્યારે એમાં પાણી નાખો તો જ એ ચાલુ થઈ શકે.) અને જ્યારે તમે પરવારો ત્યારે જતાં પહેલાં આ બોટલ પાણીથી ભરી જવાનું ભુલશો નહીં.”

આ માણસ ચબરખી વાંચીને દ્વીધામાં પડ્યો. સુચનાનો અમલ કરી એ પાણી પંપમાં રેડે કે ભયંકર તરસને વશ પાણી પી લે. શું કરવું? જો એ પાણી પંપમાં રેડી દે, તો શું ખાતરી કે પંપ ચાલશે જ? પંપ ન ચાલે તો શું? શું ખબર કદાચ પાઈપ કાણો પણ થઈ ગયો હોય તો? કદાચ જમીનની અંદરનું પાણી સુકાઈ પણ ગયું હોય તો?

પણ …. કદાચ સુચના સાચી પણ હોય. શું એણે જોખમ લેવું જોઈએ? જો આ સુચન કામ ન કરે, સફળ ન થાય તો જે પાણીનાં એણે છેલ્લાં દર્શન કર્યાં છે તે વેડફાઈ જશે, અને કદાચ એનું જીવન પણ પુરું થશે..

ધ્રુજતા હાથે એણે પંપમાં પાણી રેડ્યું. આંખો બંધ કરી પ્રભુને પ્રાર્થના કરી, અને પંપ ચાલુ કરવા લાગ્યો. એણે ખળખળ અવાજ સાંભળ્યો, અને પાણીનો ધોધ ચાલુ થઈ ગયો. એ વાપરે એના કરતાં પણ ઘણું વધારે. એણે ઠંડા પાણીની મજા માણી. એની જીદંગી બચી ગઈ!

ધરાઈને પાણી પીવાથી એને ખુબ જ સારું લાગ્યું. એ ઝુંપડીની આસપાસ જોવા લાગ્યો. એણે એક પેન્સીલ અને એ વીસ્તારનો નકશો જોયો. નકશા પરથી એને ખ્યાલ આવ્યો કે એ હજુ વસ્તીથી ઘણો દુર છે. પણ કંઈ વાંધો નહીં, હવે એને ખબર છે કે એ ક્યાં છે અને એણે કઈ દીશામાં જવાનું છે.

એણે બાકીનો રસ્તો કાપવા એની વોટરબેગ ભરી લીધી. એણે બોટલ પણ ભરી દઈ બુચ લગાવ્યો. જતાં પહેલાં પેલી કાપલીમાં એણે વધારાનું લખાણ ઉમેર્યું: “વીશ્વાસ રાખો, આ ચબરખીમાં લખેલું ખરેખર જ સત્ય છે.”

આ વાત જીવનને લાગુ પડે છે. એનો બોધ છે, “કંઈપણ મેળવવા માટે પહેલાં આપણે આપવું જોઈએ.” આ ઉપરાંત એક બહુ અગત્યની વાત એમ પણ કહે છે કે “ભરોસો રાખવો એ પણ આપવામાં બહુ જ અગત્યનો ભાગ ભજવે છે.” આ ભાઈને ખબર ન હતી કે એ જે કરવા જઈ રહ્યો હતો તેનું ફળ એને મળશે કે નહીં, આમ છતાં એ આગળ વધ્યો. શું થશે તે જાણતો ન હતો છતાં એણે વીશ્વાસનું ડગલું ભર્યું.

આ વાર્તામાં પાણી જીવનની સારી બાબતોનું પ્રતીક છે – જે આપણને ખુશ કરી દે. એ જેને જોઈ ન શકીએ એવું જ્ઞાન હોય, અથવા એ ધન, પ્રેમ, પરીવાર, મૈત્રી, આનંદ, માન-મોભો અથવા એવી કોઈ પણ વસ્તુ જેને આપણે મહત્ત્વ આપીએ, કીમતી ગણીએ. એવી વસ્તુ જે આપણે જીવનમાં પ્રાપ્ત કરવા ઈચ્છતા હોઈએ છીએ તેને પાણીના પ્રતીક તરીકે લીધી છે.

પાણીનો પંપ કર્મયોગને પ્રયોજવાની પ્રક્રીયાનું પ્રતીક છે. કંઈક (પાણી) આપો જો કાર્ય સીદ્ધ કરવું હોય તો, અને એનો બદલો તમે આપ્યું હશે તેના કરતાં અનેકગણો વધારે તમને મળશે.

Advertisements