Archive for જુલાઇ, 2018

આરોગ્ય ટુચકા 246. સ્વપ્ન દોષ, ઉંઘમાં શુક્રસ્રાવ

જુલાઇ 31, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 246. સ્વપ્ન દોષ, ઉંઘમાં શુક્રસ્રાવ:

પુખ્ત વય થતાં અઠવાડીયે-દસ દીવસે એકાદ વાર સ્વપ્નમાં વીર્ય સ્રાવ થાય તો એ સ્વાભાવીક ગણાય, પણ રોજે રોજ કે ઓછા દીવસના અંતરે વારંવાર ઉંઘમાં શુક્રસ્ખલન થયા કરે તો નીચેના ઉપાયો પૈકી અનુકુળ હોય તે કરી શકાય.

(૧) રોજ સવારે નરણા કોઠે એક પતાસામાં વડનું તાજું દુધ ઝીલી તે પતાસુ ખાઈ જવું. અથવા વડના સુકા ટેટાનું એક ચમચી ચુર્ણ ફાકવું.

(૨) બાવળના લીલા પડીયાનો રસ સવાર-સાંજ પીવાથી સ્વપ્નદોષની ફરીયાદ દુર થશે.

(૩) અનુકુળ પ્રમાણમાં ડુંગળીના રસમાં ગાયનું ઘી અને મધ સવારે નરણા કોઠે ચાટવાથી સ્વપ્નદોષથી છુટકારો મળી શકે.

(૪) એક બદામનું ચુર્ણ, થોડું માખણ અને થોડું મધ મીક્સ કરીને ૮- ૧૦ દીવસ સવાર-સાંજ લેવાથી સ્વપ્નદોષની સમસ્યાથી આરામ મળશે.

(૫) ગાયના એક ગ્લાસ દુધમાં ૩ ખજુર અને જરુરી ખાંડ નાખી ધીમા તાપે ઉકાળવું. જ્યારે દુધ અડધું થઈ જાય ત્યારે ખજુર સહીત દુધ પી જવું.

(૬) ૧/૨ ગ્રામ લીલી એલચીનું ચુર્ણ અને ૩ ગ્રામ સુકા ધાણાના ચુર્ણમાં ૨ ગ્રામ વાટેલી ખાંડ નાખી સવારે નરણા કોઠે ખાવું.

Advertisements

ખોવાયેલું નં. 3 બકરું

જુલાઇ 27, 2018

 ખોવાયેલું નં. 3 બકરું

(બ્લોગ પર તા. 27-7-2018 )

મને મળેલ એક અંગ્રેજી ઈમેલ પરથી

આ વાત છે કેનેડાના શહેર ટોરોન્ટો નજીકના એક કસબાની. એક રવીવારની સાંજે શાળાના બે છોકરાઓને એક મજાક સુઝી.

નજીકથી તેઓ ત્રણ બકરાંને ઉપાડી લાવ્યા. તેમની પર તેઓએ 1, 2 અને 4 એમ નંબર રંગ વડે ચીતર્યા, અને સ્કુલના મકાનના કંપાઉન્ડમાં તે રાત્રે આ બકરાંને છુટાં મુકી દીધાં.

જ્યારે બીજે દીવસે સવારે શાળાના કર્મચારી આવ્યા ત્યારે તેમને કંઈક વીચીત્ર વાસ આવતી લાગી. તે લોકોએ બકરાંની લીંડી દરવાજા નજીક અને પગથીયાં પર પડેલી જોઈ. તેઓને લાગ્યું કે બકરું કે બકરાં સ્કુલમાં આવ્યાં હોવાં જોઈએ.

તપાસ કરવામાં આવી અને ત્રણ બકરાં તરત જ મળી આવ્યાં. પરંતુ સ્કુલના કર્મચારીઓને ચીંતા સતાવવા લાગી કે બકરું નંબર 3 ક્યાં છે? આખો વખત તે લોકોએ બકરું નં. 3ને શોધવામાં કાઢ્યો. ન મળ્યું. તે લોકોને હતાશા અને ગભરામણ થવા લાગી. બાકી રહેલ દીવસ માટે તેઓએ છોકરાંને સ્કુલમાંથી રજા આપી દીધી.

શીક્ષકો, પટાવાળા, રખેવાળ, કેન્ટીનમાં કામ કરનારાં, સ્કુલના છોકરાઓ બધા જ બકરું નં. 3ને શોધવા મંડ્યા. દેખીતું જ છે કે એ મળ્યું જ નહીં, કારણ કે બકરું નં. 3નું અસ્તીત્વ જ ન હતું.

વીચારણીય હકીકત: આપણામાંથી જેઓને સુંદર જીવન મળ્યું છે તેઓ પણ “કંઈક ખુટે છે” એમ માની અસંતોષની લાગણી ધરાવે છે. તેઓ એક ભ્રામક, જેનું અસ્તીત્વ જ નથી તે બકરુ નં 3ની અપેક્ષા રાખે છે. એ અપેક્ષા કે ફરીયાદ ગમે તેની હોય – સંબંધો, વ્યવસાયીક સંતોષ કે સંપત્તીની પ્રાપ્તી.

કોઈ બાબતનો અભાવ હંમેશાં જે પોતાની પાસે હોય તેના કરતાં મોટો જ લાગતો હોય છે.

બકરું નં. 3ની ચીંતા છોડો અને ચીંતામુક્ત બનીને જીવન પસાર કરો.

આરોગ્ય ટુચકા 245. હાથપગ તથા મોં પરના સોજા

જુલાઇ 26, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 245. હાથપગ તથા મોં પરના સોજા

સાટોડીના મુળ, સુંઠ, હળદર, દારુ હળદર, હરડે, ગળો, દેવદાર, ચીત્રક અને ભારંગમુળ આ નવ દ્રવ્યો સરખા ભાગે લઇ બરાબર સાફ કરી અધકચરો ભુકો બનાવી લેવો. આમાંથી ૨૫ ગ્રામ જેટલો ભુકો બે ગ્લાસ પાણીમાં પલાળી ધીમા તાપે ઉકળવા દેવો. પોણા કપ જેટલું પ્રવાહી બાકી રહે ત્યારે ઉતારી ગાળી લઈ પી જવું. સવાર સાંજ આ ઉકાળો નીયમીત રીતે લેવાથી હાથ પગ તથા મોં પર આવેલા સોજા દુર થાય છે. એજ રીતે આ ઔષધના સેવનથી પેટ પર આવેલા સોજા પણ મટી શકે છે.

સોજાના દરદીએ દહીં, છાશ, ખાટાં ફળ, આમલી કે એવા કોઈ ખાટા પદાર્થ ન લેવા. આથો આવીને તૈયાર થતી હોય તેવી વાનગી પણ છોડવી. મીઠું પણ સોજાના દરદી માટે અપથ્ય છે.

આરોગ્ય ટુચકા 244. હાઈ બ્લડપ્રેશર

જુલાઇ 24, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 244. હાઈ બ્લડપ્રેશર

સરગવાનાં તાજાં પાનની ભાજી બનાવીને ખાવાથી, તથા ૫૦ ગ્રામ જેટલાં તાજાં પાનને અધકચરાં લસોટી ૨૫૦ મી.લી. પાણીમાં ધીમા તાપે ઉકળવા દેવાં. એકાદ કપ જેટલું પ્રવાહી બાકી રહે ત્યારે ઉતારી ઠરે એટલે બે ત્રણ ચમચી ચોખ્ખું મધ મેળવીને પીવાનો પ્રયોગ સવાર સાંજ ચાલુ રાખવાથી હાઈ બ્લડ પ્રેશર એટલે કે લોહીનું ઉંચું દબાણ દુર થાય છે. સરગવાનાં પાન ન મળે તો સરગવાની શીંગના ટુકડા કરી બાફીને છોતરાં કાઢી નાખી બાકીના ભાગને મસળી તે પ્રવાહી પી જવું. આ પ્રયોગથી હાઈ બ્લડપ્રેશરની તકલીફ ઉપરાંત વજન પણ ઘટશે અને સાંધાનો દુખાવો હશે તો તેમાં પણ લાભ થશે.

હાઈબ્લડપ્રેશરના દરદીએ મીઠું (નમક) કે ક્ષારવાળા પદાર્થો ઓછા લેવા. શીવાક્ષાર પાચન ચુર્ણ, હીંગાષ્ટક ચુર્ણ, ચીત્રકાદી વટી જેવાં વધુ ખારા રસવાળાં ઔષધો ન લેવાં, અથવા તો ચીકીત્સકની સુચના પ્રમાણે જ લેવાં. દહીં તથા આથાવાળા પદાર્થો પણ હાઈ બી.પી.ના દરદીએ છોડી દેવા જોઈએ.

મીલકત અને સંપત્તી, કોની?

જુલાઇ 21, 2018

મીલકત અને સંપત્તી, કોની?

(બ્લોગ પર તા. 21-7-2018)

મને મળેલ એક અંગ્રેજી ઈમેલ પરથી.

આપણે જે કમાણી કરીએ છીએ તે બીલ્ડરો, મકાનનું રંગરોગાન કરનારા, અને સંભાળ રાખનારાઓ માટે છે? આપણી મોટી બીલ્ડીંગ અને ભપકાદાર લગ્ન સમારંભો દ્વારા આપણે કોને આંજી નાખવા માગીએ છીએ? કોઈના લગ્ન વખતે શું ખાધેલું તે તમને બે દીવસ બાદ પણ યાદ રહે છે ખરું?

આપણા જીવનનાં કીમતી વર્ષો દરમીયાન આપણે શા માટે ગધ્ધાવૈતરું કરીએ છીએ? આપણે હવે પછીની આપણી કેટલી પેઢીને પોષવા ઈચ્છીએ છીએ?  આપણને મોટે ભાગે બે સંતાનો અને ઘણાને માત્ર એક સંતાન હોય છે. એ માટે કેટલું કમાવાની જરુર અને આપણે કેટલાની ઈચ્છા રાખીએ છીએ એ વીશે વીચાર કરો. આપણાં બાળક કમાવાને માટે અશક્ત હશે, કે એમને માટે આપણે આટલી બધી બચત કરીએ? શું આપણે સપ્તાહમાં દોઢ દીવસ મીત્રો, પરીવાર અને પોતાને માટે કાઢી ન શકીએ? તમારી માસીક કમાણીમાંથી શું તમે ૫% પણ તમારા પોતાના આનંદપ્રમોદ માટે વાપરો છો ખરા? એનો જવાબ ઘણુંખરું ‘ના’માં આવશે.

તમારી કરોડનો મણકો ખસી જાય કે કોલેસ્ટ્રોલ હૃદયમાં જમા થઈ જાય તે પહેલાં પોતાના આનંદ માટે સમય કાઢો. મીલકત આપણી નથી, માત્ર કામચલાઉ આપણું નામ દસ્તાવેજમાં હોય છે. જ્યારે કોઈ કહે, “હું આ જમીનનો માલીક છું”, ત્યારે કુદરત મર્મમાં હસે છે.

કોઈની મોટી કાર જોઈને એ માણસ વીશે અભીપ્રાય આપશો નહીં. સાઈકલ વાપરનારો પણ મહાન હોઈ શકે. ધનવાન હોવું ખરાબ નથી, પણ માત્ર ધનવાન હોવું બરાબર ન કહેવાય, પુરતું ન ગણાય. આપણે જીવનને માણી લઈએ – જીવન આપણને માણી લે તે પહેલાં. એક દીવસ આપણે બધા છુટા પડી જઈશું. આપણી જરુરી બીનજરુરી બધી વાતચીત અને આપણાં સ્વપ્નો માટે આપણે ઝુરીશું. દીવસો, મહીનાઓ, વર્ષો પસાર થઈ જશે અને આપણો સંપર્ક અલભ્ય થશે. એક દીવસ આપણાં બાળકો ફોટા જોશે અને પુછશે, “કોણ છે આ લોકો?”

અને આપણે અદૃશ્ય અશ્રુઓ સહીત સ્મીત કરીશું, કેમકે હૃદયમાં બળતરા સહીત કઠોર શબ્દોના ઘા થશે. તમે કહેશો, “ એ લોકો છે જેમના માટે મેં મારા જીવનના ઉત્તમ દીવસો ખર્ચ્યા હતા.

આરોગ્ય ટુચકા 243. દ્રાક્ષ

જુલાઇ 18, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 243. દ્રાક્ષ

દ્રાક્ષમાં રહેલી ઉચ્ચ પોષણ ગુણવત્તાને કારણે કબજીયાત, અપચો, થાક, સ્નાયુઓની નબળાઈ અને કીડનીની સમસ્યાઓથી છુટકારો મળે છે. મોતીયો આવ્યો હોય ત્યારે પણ તબીબ દ્રાક્ષ ખાવાની સલાહ આપતા હોય છે. લોહી અને શરીરના અન્ય કોષોની રચનામાં પણ દ્રાક્ષ ઘણી જ અસરકારક સાબીત થાય છે. દ્રાક્ષ ખાવાથી ઝડપથી શરીરમાં રક્તસંચાર થાય છે. સુકવેલી દ્રાક્ષ પણ ખુબ જ અસરકારક માનવામાં આવે છે. એસીડીટી, એનીમીયા, તાવ, જાતીય નીર્બળતા, અશક્તી વગેરેમાં દ્રાક્ષ અકસીર ગણાય છે.

આરોગ્ય ટુચકા 242  દુધ અને મગજની સક્રીયતા

જુલાઇ 16, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 242  દુધ અને મગજની સક્રીયતા

અત્યાર સુધી એમ માનવામાં આવતું હતું કે દુધ પીવાથી હાડકાં અને માંસપેશીઓ મજબુત બને છે. પણ દુધ પીવાથી માત્ર હાડકાં જ મજબુત નથી બનતાં, મગજ સુધ્ધાં સતેજ બને છે. આ અંગે કેનેડામાં કરવામાં આવેલા એક અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું હતું કે નીયમીત દુધ પીનારા લોકોનું મગજ ૪૭ ટકા વધુ સક્રીય હતું.

લગભગ ૧૩૦૦ લોકો પર આઠ વર્ષ સુધી સંશોધન કરવામાં આવ્યું હતું. ૧૮થી ૪૦ વર્ષ સુધીનાં સ્ત્રી-પુરુષોને બે ભાગમાં વીભાજીત કરવામાં આવ્યાં હતાં. એક ભાગમાં નીયમીત દુધ પીનારાં હતાં અને બીજામાં ક્યારેક જ દુધ પીનારાં લોકોનો સમાવેશ થતો હતો. દર ચાર મહીને બન્ને જુથના લોકોના મગજનું પરીક્ષણ કરવામાં આવતું હતું. જે લોકો નીયમીત દુધ પીતાં હતાં તેઓ સવાલના જવાબ ઝડપથી શોધી લેતાં હતાં. જ્યારે ક્યારેક જ દુધ પીનારાંઓને જવાબ શોધતાં વાર લાગતી હતી. નાનપણથી જ દુધ પીવાની આદત ધરાવતાં બાળકોનું મગજ સતેજ હોય છે અને આગળ જતાં તેનું સારું પરીણામ મળે છે. દુધ પીવાથી શરીરને કેલ્શીયમ ઉપરાંત અન્ય પોષક તત્ત્વો પણ મળે છે. આ પોષક તત્ત્વો આપણા મગજમાં પ્રચુર માત્રામાં પ્રોટીન ઉપલબ્ધ કરાવે છે. પ્રોટીનની આ પ્રચુર માત્રા મગજના બધા ભાગને  સક્રીય કરે છે. દુધ ન ભાવતું હોય તેમણે અલગ-અલગ પ્રકારનાં ડેરી ઉત્પાદનોનું સેવન કરવું જોઈએ. જોકે ડેરી ઉત્પાદનથી દુધ જેવો લાભ મળતો નથી, પણ આગળ જતાં થોડો ફાયદો તો અવશ્ય થાય જ છે.

મેં ઉપર જણાવ્યું છે કે પોતાને અનુકુળ હોય તે જ ઉપચાર કરવા. મારા અનુભવમાં દુધ બધાંને અનુકુળ હોતું નથી. વળી કુદરતી ઉપચારકોના અભીપ્રાય મુજબ દુધનું પાચન બાળકોમાં જ યોગ્ય રીતે થાય છે.

આરોગ્ય ટુચકા 241. દુધ અને વજન

જુલાઇ 14, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 241. દુધ અને વજન

વજન ઓછું કરવું હોય તો રોજેરોજ દુધ પીવાથી મોટી મદદ મળે છે તેમ ઇઝરાયેલની એક યુનીર્વીસટીના નીષ્ણાતો દ્વારા કરવામાં આવેલા અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે. નીષ્ણાતોએ જણાવ્યા અનુસાર નીયમીત દુધ નહીં પીનારા લોકો કસરત કરે તો તેમનું વજન એટલું ઝડપથી ઘટતું નથી જેટલી ઝડપથી રોજ કસરત ઉપરાંત દુધ પીનારાઓનું વજન ઘટે છે.

ઇઝરાયેલની બેન ગુરીયન યુનીર્વીસટીના આરોગ્ય નીષ્ણાતની આગેવાનીમાં સંશોધન કરનારાઓએ ૪૦થી ૬૫ વર્ષનાં 300 સ્ત્રી-પુરુષોનાં બે જુથ બનાવ્યાં હતાં. એક ગ્રુપને રોજના બે ગ્લાસ દુધ આપવામાં આવતું હતું અને બીજા ગ્રુપને દુધ આપવામાં આવતું નહોતું. બે વર્ષના આ અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું કે દુધ ન પીનારાઓ કરતાં રોજ દુધ પીનારા લોકોનું વજન છ કીલોગ્રામ વધુ ઘટી ગયું હતું. નીષ્ણાતોના મતાનુસાર દુધમાં રહેલું ભરપુર વીટામીન ડી વજન ઓછું કરવામાં ખુબ મદદ કરે છે. વીટામીન ડી ઉપરાંત બે ગ્લાસ દુધમાં રોજનું ૬૦૦ મી.ગ્રા. કેલ્શીયમ પણ મળી રહે છે. આરોગ્ય નીષ્ણાતોએ જણાવ્યા અનુસાર દુધ દ્વારા મળનાર કેલ્શીયમ શરીર માટે આદર્શ હોય છે.

આરોગ્ય ટુચકા 240. દાંતના પેઢામાંથી થતો રક્તસ્રાવ-પાયોરીયા

જુલાઇ 13, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 240. દાંતના પેઢામાંથી થતો રક્તસ્રાવ-પાયોરીયા

બોરસલી તથા જેઠીમધનું પચાસ પચાસ ગ્રામ ચુર્ણ મેળવી તેમાં પચીસ ગ્રામ ફટકડીનું બારીક ચુર્ણ મીક્સ કરી કાચની એક બાટલીમાં ભરી રાખવું. સવાર સાંજ દાંત તથા પેઢા પર આ ચુર્ણ લગાવી મંજન કરવાથી પેઢામાંથી નીકળતું લોહી કે પરુ બંધ થાય છે. અને પાયોરીયાના કારણે મોં તથા પેઢામાંથી વાસ આવતી હોય તો તે પણ દુર થાય છે. આ ચુર્ણને પાણીમાં મેળવી થોડીવાર કોગળો ભરી રાખી પંદરેક મીનીટ પછી થુંકી નાખવાથી પણ લાભ થશે.

હાર્ટએટેકની હૈયાહોળી

જુલાઇ 9, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

હાર્ટએટેકની હૈયાહોળી

(બ્લોગ પર તા. 9-7-2018)

Sandesh – Ardh Saptahik Purti – 29 Oct 2014ના સૌજન્યથી

ડો. મનુ કોઠારી સ્પષ્ટપણે કહે છે કે હૃદયરોગને અટકાવવાનો કે એને મટાડવાનો એક પણ અકસીર ઈલાજ આધુનીક મેડીકલ સાયન્સ – એલોપથી  પાસે છે જ નહીં. આમ આદમી માટે આ સત્ય સ્વીકારવું બહુ અઘરું છે. હૃદયરોગ શું છે, તે શાના કારણે થાય છે તેની જ ગતાગમ ન હોય ત્યારે રામબાણ ઈલાજની આશા જ કેવી રીતે રાખી શકાય? ટ્રીટમેન્ટના નામે ડોક્ટરો ઘણું કરીને અંધારામાં ગોળીબાર કરતા હોય છે.

 

હજુ હમણાં સુધી મેડીકલ સાયન્સનું ક્ષેત્ર એક પવીત્ર ગાય ગણાતી હતી. ડોક્ટરો ભગવાનનું રુપ ગણાતા હતા. ધીમે ધીમે જનમાનસમાંથી આ બધા ખ્યાલો અને ભ્રમો ભાંગતા ગયા. કઠીન હોય છે પોતાના જ ક્ષેત્રની બદીઓ વીશે નીર્ભીકપણે સતત જાહેરમાં ચર્ચા કરવી. તબીબી ક્ષેત્રનાં કૌભાંડો વીશે ડો. મનુ કોઠારીએ ખુબ લખ્યું છે. આ ગુજરાતી ડોક્ટરે લખેલાં ‘કેન્સરઃ કેટલીક ભ્રમણા કેટલુંક સત્ય’, ‘જીવન, મરણ અને તબીબી ક્ષેત્રઃ વાસ્તવીક નજરે’, ‘તબીબી ક્ષેત્રે હીંસા’ જેવાં કેટલાંય પુસ્તકો ખુબ વંચાયાં છે. 2014ની દીવાળીના થોડા દીવસ પહેલાં પક્વ ઉંમરે તેમનું દુઃખદ નીધન થયું. તેઓ સ્વયં એમ.એસ. ડીગ્રીધારી ક્વોલીફાઈડ ડોક્ટર હતા, એનોટોમીના પ્રોફેસર હતા અને તબીબી ક્ષેત્રનો પચાસ વર્ષનો બહોળો અનુભવ ધરાવતા હતા, તેથી જ તેમની વાતોમાં સતત અધીકૃત વજન રહેતું.

આજે લોકોને જુવાનીમાં અને મધ્ય વયે હાર્ટએટેક આવી જાય છે. હૃદયરોગનું નામ પડતાં જ આપણને ગભરાટ થઈ જાય છે. શું આધુનીક મેડીકલ સાયન્સ પાસે એનો ઈલાજ છે? ડો. મનુ કોઠારી કહે છે કે માણસ દુર દુર છેક મંગળ ગ્રહને તો આંબી ગયો, પણ પોતાના જ શરીરમાં મુઠ્ઠી જેવડા હૃદય પર અંકુશ રાખતાં એને હજુ આવડયું નથી. હાર્ટએટેક માટે સામાન્યપણે હૃદયને લોહી પુરું પાડતી ધમનીને જવાબદાર ગણવામાં આવે છે. આવડીક અમથી ધમની થોડી સંકોચાઈ ગઈ હોય તો એને પહોળી કરવાથી કે એની જગ્યાએ બીજી ધમની મુકી દેવાથી સમસ્યા દુર થઈ જવી જોઈએ, બરાબર? ડો. મનુ કોઠારી કહે છે કે, ના. એન્જીઓપ્લાસ્ટી ને એન્જીઓગ્રાફી ને બાયપાસ સર્જરી ને એ બધી ભારેખમ અને મોડર્ન લાગતી વીધીઓની વાસ્તવીકતા કંઈક જુદી જ છે. આ બધામાં સરવાળે તો બાદબાકી જ થાય છે. શી રીતે?

સૌથી પહેલાં તો હૃદયરોગનો હુમલો એટલે ખરેખર શું એની વ્યાખ્યા જ સુનીશ્ચીત થઈ શકી નથી. હૃદયમાં પુષ્કળ દુખાવો ઉપડવો અને હૃદયરોગનો હુમલો થવો આ બન્ને બાબતોને એકબીજાની સમાનાર્થી માનવામાં આવે છે. હકીકત એ છે કે હાર્ટએટેકના પચીસ ટકા કેસમાં છાતીમાં કોઈ દુખાવો ઉપડ્યો હોતો નથી. આમ, હૃદયરોગની વ્યાખ્યા છાતીના દુખાવાના આધારે કરી શકાતી નથી. એ જ રીતે હાર્ટએટેક અને હૃદયને લોહી પહોંચાડતી ધમનીનું સંકોચાઈ જવું – આ બન્ને વચ્ચે પણ સીધો સંબંધ જોવા મળતો નથી. એવા અસંખ્ય કીસ્સાઓ છે, જેમાં ધમનીઓ સાવ સાંકડી અને વીકૃત થઈ ગઈ હોય, પણ હૃદય ફર્સ્ટક્લાસ કામ કરતું હોય. સામે પક્ષે, ધમનીઓ સાજી સારી હોય છતાંય માણસ હાર્ટએટેકનો ભોગ બન્યો હોય એવુંય બનતું રહે છે. ધમનીની કામગીરી પર પુષ્કળ સંશોધનો થયાં છે, પણ તેનું નક્કર પરીણામ આવ્યું નથી.

ડો. કોઠારી એક સરસ ઉદાહરણ આપે છે. સામાન્યપણે ગર્ભાશયને લોહી પહોંચાડતી ધમનીઓ બહુ નાની હોય છે, પણ સ્ત્રી ગર્ભવતી બને અને ગર્ભ જેમ જેમ વીકસતો જાય તેમ તેમ ધમનીઓ મોટી થતી જાય છે. બાળકના જન્મ પછી આ ધમનીઓ પાછી પોતાના મુળ રુપમાં આવી જાય છે. આનો સાદો અર્થ એ થયો કે ધમનીનું સંકોચન અને વીસ્તરણ લોહીની જરુરીયાત પર આધાર રાખે છે. શરીરકાર્યના સીદ્ધાંતના આધારે એમ કહેવું વધારે યોગ્ય ગણાય કે હૃદયની ધમની સંકોચાવાથી હૃદય પર માઠી અસર પડતી નથી, બલ્કે હૃદય પોતે જ હવે ઓછું લોહી માગતું હોવાથી ધમની સંકોચાય છે. ટુંકમાં, ડો. કોઠારીના કહેવા પ્રમાણે, ધમનીનું સંકોચન એ મૃત્યુનું કારણ નથી, તેથી જ એન્જીઓપ્લાસ્ટી કે બાયપાસ સર્જરી પછી દર્દીનું આયુષ્ય ખાસ લંબાવી શકાતું નથી.

હૃદયરોગનો હુમલો કોણ નોતરે છે? આ માટે અઢીસો જેટલાં પરીબળોનું લીસ્ટ આગળ ધરવામાં આવે છે. તેમાં તેલ અને ઘી સૌથી ઉપર હોય છે. જીવનનો આનંદ આપતી એક પછી એક વસ્તુ આ લીસ્ટમાં ઉમેરાતી જાય છે. ડોક્ટરો લોહીમાંથી ચરબીનંુ પ્રમાણ ઓછું કરવા સ્ટ્રોંગ દવાઓ આપતા હોય છે. વચ્ચે મુંબઈની ઓબેરોય (હવે ટ્રાઈડન્ટ) હોટલમાં હૃદયરોગના ખેરખાંઓની કોન્ફરન્સ ભરાઈ હતી. એમાં એક વાત સર્વાનુમતે સ્વીકારવામાં આવી કે ખોરાકમાંથી ઘી-તેલની બાદબાકી કરવાથી હૃદયને તો ફાયદો થાય છે, પણ કેન્સર થવાની શક્યતા વધી જાય છે! બકરું કાઢતાં ઉંટ પેઠું તે આનું નામ.

ડો. મનુ કોઠારી સ્પષ્ટપણે કહે છે કે હૃદયરોગને અટકાવવાનો કે એને મટાડવાનો એક પણ અકસીર ઈલાજ આધુનીક મેડીકલ સાયન્સ પાસે છે જ નહીં. આમ આદમી માટે આ સત્ય સ્વીકારવું બહુ અઘરું છે. હૃદયરોગ શું છે, તે શાના કારણે થાય છે તેની જ ગતાગમ ન હોય ત્યારે રામબાણ ઈલાજની આશા જ કેવી રીતે રાખી શકાય? ટ્રીટમેન્ટના નામે ડોક્ટરો ઘણું કરીને અંધારામાં ગોળીબાર કરતા હોય છે.

આજકાલ મોટાં શહેરોમાં ફુલ બોડી ચેક-અપનો બીઝનેસ ફાટી નીકળ્યો છે. ડાયગ્નોસ્ટીક સેન્ટર જાતજાતની સ્કીમો બહાર પાડે છે અને આપણા પર ઈ-મેઈલ અને એસ.એમ.એસ.ની તડી બોલાવે છે. મોટી હોસ્પીટલો ફ્રી મેડીકલ કેમ્પસનાં આયોજન કરે છે. માણસ ફુલ બોડી ચેક-અપ કરાવે એટલે કોઈકને  કોઈક અંગમાં કશુંક તો વધતું-ઓછું નીકળવાનું જ. ડો. કોઠારી ચેક-અપ ક્લીનીકની ચોટડુક વ્યાખ્યા કરે છેઃ ચેક-અપ ક્લીનીક એટલે એવું સ્થળ જ્યાં સાજોસારો માણસ પ્રવેશે છે અને પેશન્ટ બહાર નીકળે છે! ડો. રૂસ્તમ જાલ વકીલ નામના એક નીષ્ઠાવાન ડોક્ટરનું જાણીતું ક્વોટ છે,

“માણસજાતને એટમબોમ્બે જેટલું નુકસાન કર્યું છે એના કરતાં કાર્ડીયોગ્રામ કાઢવાના મશીને વધારે નુકસાન કર્યું છે.”

ફુલ બોડી ચેક-અપમાં ધારો કે તમે સોએ સો ટકા ફીટ એન્ડ ફાઈન નીકળ્યા તો પણ તમને હાર્ટએટેક નહીં જ આવે તેવી કોઈ ગેરંટી હોતી નથી. અમુક ફાઈવસ્ટાર હોસ્પીટલના ચેક-અપ વીભાગમાં ચોખ્ખા શબ્દોમાં ચેતવણી અપાય છે કે, ચેક-અપ માટે વપરાતાં સાધનો અને વીધીઓની મર્યાદા હોય છે. આ સાધનો કે ડોક્ટરો શરીરમાં છુપાયેલાં અને શાંત પડી રહેલાં દર્દોને પકડી શકતાં નથી!

જોતાં જ ડરી જવાય એવાં મશીનો ખડકેલાં આઈ.સી.યુ. વોર્ડ એક ઔર મહામાયા છે. મુંબઈની એક જાણીતી હોસ્પીટલના ડીનને પુછવામાં આવ્યું કે આટલા મોટા અને આધુનીક આઈ.સી.યુ. વોર્ડ બનાવવાથી શો ફાયદો થયો? ડીને જવાબ આપ્યોઃ

“દર્દીઓની મરણ સંખ્યામાં કોઈ ફરક પડયો નથી, પણ પેશન્ટનાં સગાંવહાલાંને સંતોષ રહે છે કે અમે આધુનીક ઉપચાર કરાવી રહ્યાં છીએ ને અમે કોઈ વાતની કસર રહેવા દીધી નથી.”

આવી ધરપત મેળવવા માટે અને ગીલ્ટથી બચવા માટે સગાંવહાલાં બાપડાં લાખો રુપીયાના ખર્ચના ખાડામાં ઉતરી જાય છે.

બાયપાસ સર્જરી પછી દુખાવો મટી જતો હોય છે એનું કારણ શું? બને છે એવું કે બાયપાસની શસ્ત્રક્રીયા વખતે હૃદય ફરતે રહેલા પેરાકાર્ડીઅલ આવરણને કાપવું પડે છે. તેને લીધે જ્ઞાનતંતુઓ પણ ભેગેભેગા કપાઈ જાય છે, તેથી પીડાના સીગ્નલ્સ મગજ સુધી પહોંચતા નથી. આથી દર્દીને રાહત જેવું લાગે છે!

ડોક્ટરો શું જાણીજોઈને દર્દી અને એનાં સગાંવહાલાં સમક્ષ આખું અને સાચું ચીત્ર રજુ કરતા નથી? ડોક્ટરને ખુદને ટ્રીટમેન્ટની મર્યાદા વીશે સમજ ન હોય એવું બને? ડો. મનુ કોઠારી કહે છે કે શરીરના કેટલાય રોગ સામે તબીબીશાસ્ત્ર તદ્દન લાચાર છે, એવી ચર્ચા મેડીકલ કોલેજોના સીલેબસમાં ક્યાંય જોવા મળતી નથી. ડોક્ટરનું ભણી રહેલો વીદ્યાર્થી તબીબીશાસ્ત્રની મર્યાદાઓની ચર્ચા કરતાં, એની કડક સમીક્ષા કરતા લેખો-સાહીત્યથી દુર રહે છે. એ તો એલોપથીમાં જે કંઈ લેટેસ્ટ છે એ બધું ભણી કાઢે છે. મલ્ટીપલ ચોઈસવાળા પ્રશ્નોના જવાબો યાદ કરી કરીને એ એવંુ માનતો થઈ જાય છે કે એલોપથી પાસે દરેક સમસ્યાના એક નહીં, ચાર-પાંચ ઉપાયો છે. અમુક બીમારીઓ માટે તબીબીશાસ્ત્ર સાવ લાચાર અને વામણું છે, એની પાસે કોઈ ઉત્તર નથી એ હકીકતનો સામનો કરવા માટે આવો વીદ્યાર્થી બૌદ્ધીક સ્તરે તૈયાર થતો જ નથી.

બહુ ટેન્શન કરાવી દે એવું છે આ બધું. ખુદની કે સ્વજનની બીમારી વખતે ડોક્ટરોની મદદ લઈએ તે બરાબર છે, પણ આખરે તો બધંુ ખુદની કોમનસેન્સ પર અને ભગવાનના ભરોસે જ છોડવું પડે છે.