હાર્ટએટેકની હૈયાહોળી

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

હાર્ટએટેકની હૈયાહોળી

(બ્લોગ પર તા. 9-7-2018)

Sandesh – Ardh Saptahik Purti – 29 Oct 2014ના સૌજન્યથી

ડો. મનુ કોઠારી સ્પષ્ટપણે કહે છે કે હૃદયરોગને અટકાવવાનો કે એને મટાડવાનો એક પણ અકસીર ઈલાજ આધુનીક મેડીકલ સાયન્સ – એલોપથી  પાસે છે જ નહીં. આમ આદમી માટે આ સત્ય સ્વીકારવું બહુ અઘરું છે. હૃદયરોગ શું છે, તે શાના કારણે થાય છે તેની જ ગતાગમ ન હોય ત્યારે રામબાણ ઈલાજની આશા જ કેવી રીતે રાખી શકાય? ટ્રીટમેન્ટના નામે ડોક્ટરો ઘણું કરીને અંધારામાં ગોળીબાર કરતા હોય છે.

 

હજુ હમણાં સુધી મેડીકલ સાયન્સનું ક્ષેત્ર એક પવીત્ર ગાય ગણાતી હતી. ડોક્ટરો ભગવાનનું રુપ ગણાતા હતા. ધીમે ધીમે જનમાનસમાંથી આ બધા ખ્યાલો અને ભ્રમો ભાંગતા ગયા. કઠીન હોય છે પોતાના જ ક્ષેત્રની બદીઓ વીશે નીર્ભીકપણે સતત જાહેરમાં ચર્ચા કરવી. તબીબી ક્ષેત્રનાં કૌભાંડો વીશે ડો. મનુ કોઠારીએ ખુબ લખ્યું છે. આ ગુજરાતી ડોક્ટરે લખેલાં ‘કેન્સરઃ કેટલીક ભ્રમણા કેટલુંક સત્ય’, ‘જીવન, મરણ અને તબીબી ક્ષેત્રઃ વાસ્તવીક નજરે’, ‘તબીબી ક્ષેત્રે હીંસા’ જેવાં કેટલાંય પુસ્તકો ખુબ વંચાયાં છે. 2014ની દીવાળીના થોડા દીવસ પહેલાં પક્વ ઉંમરે તેમનું દુઃખદ નીધન થયું. તેઓ સ્વયં એમ.એસ. ડીગ્રીધારી ક્વોલીફાઈડ ડોક્ટર હતા, એનોટોમીના પ્રોફેસર હતા અને તબીબી ક્ષેત્રનો પચાસ વર્ષનો બહોળો અનુભવ ધરાવતા હતા, તેથી જ તેમની વાતોમાં સતત અધીકૃત વજન રહેતું.

આજે લોકોને જુવાનીમાં અને મધ્ય વયે હાર્ટએટેક આવી જાય છે. હૃદયરોગનું નામ પડતાં જ આપણને ગભરાટ થઈ જાય છે. શું આધુનીક મેડીકલ સાયન્સ પાસે એનો ઈલાજ છે? ડો. મનુ કોઠારી કહે છે કે માણસ દુર દુર છેક મંગળ ગ્રહને તો આંબી ગયો, પણ પોતાના જ શરીરમાં મુઠ્ઠી જેવડા હૃદય પર અંકુશ રાખતાં એને હજુ આવડયું નથી. હાર્ટએટેક માટે સામાન્યપણે હૃદયને લોહી પુરું પાડતી ધમનીને જવાબદાર ગણવામાં આવે છે. આવડીક અમથી ધમની થોડી સંકોચાઈ ગઈ હોય તો એને પહોળી કરવાથી કે એની જગ્યાએ બીજી ધમની મુકી દેવાથી સમસ્યા દુર થઈ જવી જોઈએ, બરાબર? ડો. મનુ કોઠારી કહે છે કે, ના. એન્જીઓપ્લાસ્ટી ને એન્જીઓગ્રાફી ને બાયપાસ સર્જરી ને એ બધી ભારેખમ અને મોડર્ન લાગતી વીધીઓની વાસ્તવીકતા કંઈક જુદી જ છે. આ બધામાં સરવાળે તો બાદબાકી જ થાય છે. શી રીતે?

સૌથી પહેલાં તો હૃદયરોગનો હુમલો એટલે ખરેખર શું એની વ્યાખ્યા જ સુનીશ્ચીત થઈ શકી નથી. હૃદયમાં પુષ્કળ દુખાવો ઉપડવો અને હૃદયરોગનો હુમલો થવો આ બન્ને બાબતોને એકબીજાની સમાનાર્થી માનવામાં આવે છે. હકીકત એ છે કે હાર્ટએટેકના પચીસ ટકા કેસમાં છાતીમાં કોઈ દુખાવો ઉપડ્યો હોતો નથી. આમ, હૃદયરોગની વ્યાખ્યા છાતીના દુખાવાના આધારે કરી શકાતી નથી. એ જ રીતે હાર્ટએટેક અને હૃદયને લોહી પહોંચાડતી ધમનીનું સંકોચાઈ જવું – આ બન્ને વચ્ચે પણ સીધો સંબંધ જોવા મળતો નથી. એવા અસંખ્ય કીસ્સાઓ છે, જેમાં ધમનીઓ સાવ સાંકડી અને વીકૃત થઈ ગઈ હોય, પણ હૃદય ફર્સ્ટક્લાસ કામ કરતું હોય. સામે પક્ષે, ધમનીઓ સાજી સારી હોય છતાંય માણસ હાર્ટએટેકનો ભોગ બન્યો હોય એવુંય બનતું રહે છે. ધમનીની કામગીરી પર પુષ્કળ સંશોધનો થયાં છે, પણ તેનું નક્કર પરીણામ આવ્યું નથી.

ડો. કોઠારી એક સરસ ઉદાહરણ આપે છે. સામાન્યપણે ગર્ભાશયને લોહી પહોંચાડતી ધમનીઓ બહુ નાની હોય છે, પણ સ્ત્રી ગર્ભવતી બને અને ગર્ભ જેમ જેમ વીકસતો જાય તેમ તેમ ધમનીઓ મોટી થતી જાય છે. બાળકના જન્મ પછી આ ધમનીઓ પાછી પોતાના મુળ રુપમાં આવી જાય છે. આનો સાદો અર્થ એ થયો કે ધમનીનું સંકોચન અને વીસ્તરણ લોહીની જરુરીયાત પર આધાર રાખે છે. શરીરકાર્યના સીદ્ધાંતના આધારે એમ કહેવું વધારે યોગ્ય ગણાય કે હૃદયની ધમની સંકોચાવાથી હૃદય પર માઠી અસર પડતી નથી, બલ્કે હૃદય પોતે જ હવે ઓછું લોહી માગતું હોવાથી ધમની સંકોચાય છે. ટુંકમાં, ડો. કોઠારીના કહેવા પ્રમાણે, ધમનીનું સંકોચન એ મૃત્યુનું કારણ નથી, તેથી જ એન્જીઓપ્લાસ્ટી કે બાયપાસ સર્જરી પછી દર્દીનું આયુષ્ય ખાસ લંબાવી શકાતું નથી.

હૃદયરોગનો હુમલો કોણ નોતરે છે? આ માટે અઢીસો જેટલાં પરીબળોનું લીસ્ટ આગળ ધરવામાં આવે છે. તેમાં તેલ અને ઘી સૌથી ઉપર હોય છે. જીવનનો આનંદ આપતી એક પછી એક વસ્તુ આ લીસ્ટમાં ઉમેરાતી જાય છે. ડોક્ટરો લોહીમાંથી ચરબીનંુ પ્રમાણ ઓછું કરવા સ્ટ્રોંગ દવાઓ આપતા હોય છે. વચ્ચે મુંબઈની ઓબેરોય (હવે ટ્રાઈડન્ટ) હોટલમાં હૃદયરોગના ખેરખાંઓની કોન્ફરન્સ ભરાઈ હતી. એમાં એક વાત સર્વાનુમતે સ્વીકારવામાં આવી કે ખોરાકમાંથી ઘી-તેલની બાદબાકી કરવાથી હૃદયને તો ફાયદો થાય છે, પણ કેન્સર થવાની શક્યતા વધી જાય છે! બકરું કાઢતાં ઉંટ પેઠું તે આનું નામ.

ડો. મનુ કોઠારી સ્પષ્ટપણે કહે છે કે હૃદયરોગને અટકાવવાનો કે એને મટાડવાનો એક પણ અકસીર ઈલાજ આધુનીક મેડીકલ સાયન્સ પાસે છે જ નહીં. આમ આદમી માટે આ સત્ય સ્વીકારવું બહુ અઘરું છે. હૃદયરોગ શું છે, તે શાના કારણે થાય છે તેની જ ગતાગમ ન હોય ત્યારે રામબાણ ઈલાજની આશા જ કેવી રીતે રાખી શકાય? ટ્રીટમેન્ટના નામે ડોક્ટરો ઘણું કરીને અંધારામાં ગોળીબાર કરતા હોય છે.

આજકાલ મોટાં શહેરોમાં ફુલ બોડી ચેક-અપનો બીઝનેસ ફાટી નીકળ્યો છે. ડાયગ્નોસ્ટીક સેન્ટર જાતજાતની સ્કીમો બહાર પાડે છે અને આપણા પર ઈ-મેઈલ અને એસ.એમ.એસ.ની તડી બોલાવે છે. મોટી હોસ્પીટલો ફ્રી મેડીકલ કેમ્પસનાં આયોજન કરે છે. માણસ ફુલ બોડી ચેક-અપ કરાવે એટલે કોઈકને  કોઈક અંગમાં કશુંક તો વધતું-ઓછું નીકળવાનું જ. ડો. કોઠારી ચેક-અપ ક્લીનીકની ચોટડુક વ્યાખ્યા કરે છેઃ ચેક-અપ ક્લીનીક એટલે એવું સ્થળ જ્યાં સાજોસારો માણસ પ્રવેશે છે અને પેશન્ટ બહાર નીકળે છે! ડો. રૂસ્તમ જાલ વકીલ નામના એક નીષ્ઠાવાન ડોક્ટરનું જાણીતું ક્વોટ છે,

“માણસજાતને એટમબોમ્બે જેટલું નુકસાન કર્યું છે એના કરતાં કાર્ડીયોગ્રામ કાઢવાના મશીને વધારે નુકસાન કર્યું છે.”

ફુલ બોડી ચેક-અપમાં ધારો કે તમે સોએ સો ટકા ફીટ એન્ડ ફાઈન નીકળ્યા તો પણ તમને હાર્ટએટેક નહીં જ આવે તેવી કોઈ ગેરંટી હોતી નથી. અમુક ફાઈવસ્ટાર હોસ્પીટલના ચેક-અપ વીભાગમાં ચોખ્ખા શબ્દોમાં ચેતવણી અપાય છે કે, ચેક-અપ માટે વપરાતાં સાધનો અને વીધીઓની મર્યાદા હોય છે. આ સાધનો કે ડોક્ટરો શરીરમાં છુપાયેલાં અને શાંત પડી રહેલાં દર્દોને પકડી શકતાં નથી!

જોતાં જ ડરી જવાય એવાં મશીનો ખડકેલાં આઈ.સી.યુ. વોર્ડ એક ઔર મહામાયા છે. મુંબઈની એક જાણીતી હોસ્પીટલના ડીનને પુછવામાં આવ્યું કે આટલા મોટા અને આધુનીક આઈ.સી.યુ. વોર્ડ બનાવવાથી શો ફાયદો થયો? ડીને જવાબ આપ્યોઃ

“દર્દીઓની મરણ સંખ્યામાં કોઈ ફરક પડયો નથી, પણ પેશન્ટનાં સગાંવહાલાંને સંતોષ રહે છે કે અમે આધુનીક ઉપચાર કરાવી રહ્યાં છીએ ને અમે કોઈ વાતની કસર રહેવા દીધી નથી.”

આવી ધરપત મેળવવા માટે અને ગીલ્ટથી બચવા માટે સગાંવહાલાં બાપડાં લાખો રુપીયાના ખર્ચના ખાડામાં ઉતરી જાય છે.

બાયપાસ સર્જરી પછી દુખાવો મટી જતો હોય છે એનું કારણ શું? બને છે એવું કે બાયપાસની શસ્ત્રક્રીયા વખતે હૃદય ફરતે રહેલા પેરાકાર્ડીઅલ આવરણને કાપવું પડે છે. તેને લીધે જ્ઞાનતંતુઓ પણ ભેગેભેગા કપાઈ જાય છે, તેથી પીડાના સીગ્નલ્સ મગજ સુધી પહોંચતા નથી. આથી દર્દીને રાહત જેવું લાગે છે!

ડોક્ટરો શું જાણીજોઈને દર્દી અને એનાં સગાંવહાલાં સમક્ષ આખું અને સાચું ચીત્ર રજુ કરતા નથી? ડોક્ટરને ખુદને ટ્રીટમેન્ટની મર્યાદા વીશે સમજ ન હોય એવું બને? ડો. મનુ કોઠારી કહે છે કે શરીરના કેટલાય રોગ સામે તબીબીશાસ્ત્ર તદ્દન લાચાર છે, એવી ચર્ચા મેડીકલ કોલેજોના સીલેબસમાં ક્યાંય જોવા મળતી નથી. ડોક્ટરનું ભણી રહેલો વીદ્યાર્થી તબીબીશાસ્ત્રની મર્યાદાઓની ચર્ચા કરતાં, એની કડક સમીક્ષા કરતા લેખો-સાહીત્યથી દુર રહે છે. એ તો એલોપથીમાં જે કંઈ લેટેસ્ટ છે એ બધું ભણી કાઢે છે. મલ્ટીપલ ચોઈસવાળા પ્રશ્નોના જવાબો યાદ કરી કરીને એ એવંુ માનતો થઈ જાય છે કે એલોપથી પાસે દરેક સમસ્યાના એક નહીં, ચાર-પાંચ ઉપાયો છે. અમુક બીમારીઓ માટે તબીબીશાસ્ત્ર સાવ લાચાર અને વામણું છે, એની પાસે કોઈ ઉત્તર નથી એ હકીકતનો સામનો કરવા માટે આવો વીદ્યાર્થી બૌદ્ધીક સ્તરે તૈયાર થતો જ નથી.

બહુ ટેન્શન કરાવી દે એવું છે આ બધું. ખુદની કે સ્વજનની બીમારી વખતે ડોક્ટરોની મદદ લઈએ તે બરાબર છે, પણ આખરે તો બધંુ ખુદની કોમનસેન્સ પર અને ભગવાનના ભરોસે જ છોડવું પડે છે.

Advertisements

ટૅગ્સ:

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s


%d bloggers like this: