Archive for the ‘આરોગ્ય’ Category

આરોગ્ય ટુચકા 299  આંખ પરનાં કાળાં કુંડાળાં

ફેબ્રુવારી 6, 2019

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 299  આંખ પરનાં કાળાં કુંડાળાં: આંખ પરનાં કાળાં કુંડાળાં દુર કરવા માટે ફુદીનાનાં પાન સારી રીતે ધોઈને નાના નાના ટુકડા કરી એનો છુંદો કરો. એ છુંદાને આંખ પરનાં કાળાં કુંડાળાં પર લગાવી 20 મીનીટ સુધી રહેવા દઈ ધોઈ નાખો. આ ઉપાય સપ્તાહમાં બે વખત કરવો.

Advertisements

આરોગ્ય ટુચકા 298. વેગન (અતી શાકાહારી) માટે આહારની ચેતવણી

જાન્યુઆરી 30, 2019

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 298. વેગન (અતી શાકાહારી) માટે આહારની ચેતવણી

કેરી ટોરન્સ, આહારશાસ્ત્રીના સૌજન્યથી (અંગ્રેજીમાંથી)

જો તમે અતી શાકાહારી (વેગન) હો તો બધાં પોષક તત્ત્વો મળી રહે એ પ્રકારનો આહાર  પસંદ કરવો જોઈએ. વેગન આહાર સ્વાસ્થ્યવર્ધક ગણાય છે. એ આહાર હૃદયરોગ, લોહીનું ઉંચું દબાણ, કોલેસ્ટરોલ અને કદાચ કેટલાક પ્રકારના કેન્સર અને ટાઈપ ટુ ડાયાબીટીસના જોખમ સામે રક્ષણ આપતો હોવાનું માનવામાં આવે છે. પરંતુ એ પસંદ કરવામાં કાળજી રાખવી જરુરી છે.

વેગન આહારમાં કોઈ પણ પ્રકારે પ્રાણીમાંથી પ્રાપ્ત પદાર્થ લેવાના હોતા નથી. એનો અર્થ માંસ, મચ્છી, ઈંડાં, દુધ, દહીં, ઘી અને એની બનાવટોનો તો ખરો જ, એટલું જ નહીં મધનો પણ નીષેધ છે. કહેવાતા શાકાહારી આહાર જેમ કે કૃત્રીમ શાકાહારી માંસ પણ લઈ ન શકાય, કેમ કે એને રંગવામાં વપરાતા પદાર્થમાં કોચીનીલ નામનું રસાયણ વપરાય છે, જે સુકાયેલાં જીવડાંમાંથી બને છે. વળી એ માંસમાં ઈંડાં અને ડેરી પ્રોડક્ટ પણ કેટલીક વાર ઉમેરવામાં આવે છે. કેટલાક ડેઝર્ટમાં જીલેટીન હોય છે, જે પ્રાણીના હાડકામાંથી બનાવવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 297. સરગવાનાં પાન

જાન્યુઆરી 24, 2019

આરોગ્ય ટુચકા 297. સરગવાનાં પાન

(વિપીનભાઈ અને મહેન્દ્રભાઈ દ્વારા મળેલા ઈમેલમાંથી – એમની સહુને જાણ કરવાની ટીપ્પણીને અનુસરીને)

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

સરગવાનાં પાનમાં રહેલાં પોષક તત્ત્વોની સરખામણી જુઓ. આ પોષક તત્ત્વો સરગવાના પાનનાં છે, સરગવાની શીંગની વાત નથી. સરગવાની શીંગ પણ બહુ સારા પ્રમાણમાં ઉપયોગી પોષક તત્ત્વો ધરાવે છે.

સમાન વજનના ખાદ્ય પદાર્થોની તુલનામાં સરગવાના પાનમાં:

  1. દુધ કરતાં 10થી 17 ગણું કેલ્શીયમ હોય છે.
  2. કેળાં કરતાં 15 ગણું પોટેશ્યમ હોય છે.
  3. ગાજર કરતાં 10 ગણું વીટામીન ‘એ’ ધરાવે છે.
  4. દહીં કરતાં 9 ગણું પ્રોટીન હોય છે.
  5. ઘઉંના જવારા કરતાં 4 ગણું ક્લોરોફીલ હોય છે.
  6. પાલક કરતાં 25 ગણું લોહ (આયર્ન) હોય છે.
  7. ઓમેગા 3, 4 અને 9 ઉપરાંત લગભગ બધાં જ વીટામીન હોય છે.
  8. 92 પ્રકારનાં પોષક તત્ત્વો હોય છે.
  9. 46 પ્રકારના એન્ટીઓક્સીડન્ટ હોય છે.

અને સૌથી અગત્યનું કે એ બાળકોથી લઈ વૃદ્ધો પર્યંત સહુને ઉપયોગી છે.

આરોગ્ય ટુચકા 296. લોહી અને શક્તી વધારવા

જાન્યુઆરી 14, 2019

આરોગ્ય ટુચકા 296. લોહી અને શક્તી વધારવા

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

જો ચામડી ફીક્કી અને ચમક વગરની હોય, થોડા શ્રમથી તરત થાક લાગતો હોય, ભુખ બરાબર ન લાગતી હોય તો વીવીધ ફળો ખાસ ખાવાં. સમયસર પોષક, તાજો ખોરાક લેવો.

જમ્યા પછી ‘અગ્નીતુંડી વટી’ની એક એક ગોળી પાણી સાથે ગળી જવી. બપોરે અને સાંજના ભોજન પછી અર્ધા કલાક પછી ‘લોહાસવ’ નામની પ્રવાહી દવા મોટી ચમચી (ટેબલસ્પુન) ભરીને થોડું પાણી ઉમેરીને પીવી.

આ ઉપચારથી ધીમે ધીમે રક્તકણો વધશે, ચામડી પર લાલાશ, ચમક આવશે. શક્તી વધશે અને થાક જશે. ધીરજ રાખી ત્રણ માસ ઉપચાર કરવો. અગ્નીતુંડીવટી જઠરાગ્નીને પ્રદીપ્ત કરે છે. તે શક્તીવર્ધક છે. લોહાસવ લોહીને વધારે છે. તે પણ અગ્નીને પ્રદીપ્ત કરે છે. જઠરાગ્ની પ્રદીપ્ત થવાથી રસ, રક્ત, માંસ વગેરે સાતે ધાતુઓનું નીર્માણ સારી રીતે થવા માંડે છે. એનીમીયા, સોજા વગેરેમાં લોહાસવ ગુણકારક છે. લોહાસવ ‘આસવ’ હોવાથી તેમાં કુદરતી રીતે વીટામીન ‘બી’ ઉત્પન્ન થાય છે. શરીરમાં કોઈ પણ ધાતુ ઉત્પન્ન થાય છે તે જઠરાગ્નીની પાચનક્રીયાને કારણે થાય છે.

લોહીના કણો અને શક્તી વધે તે માટે આ દવાઓ ગુણકારક છે. બીજા કોઈ રોગો હોય તો તેના ઉપચાર વીના માત્ર આ જ ઉપચારથી ફાયદો થશે નહીં.

ભારતમાં વીના મુલ્યે હોસ્પીટલ સારવાર

જાન્યુઆરી 3, 2019

ભારતમાં વીના મુલ્યે હોસ્પીટલ સારવાર

બહેન પ્રજ્ઞા વ્યાસ તરફથી મળેલ એક ઈમેલમાં આ સમાચાર સહુને જણાવવાનું કહેવામાં આવ્યું છે, એને અનુસરી આ માહીતી મારા બ્લોગ પર મુકું છું. આશા છે કે જરુરતમંદ લોકોને આપ આ માહીતી પહોંચાડશો.

વીના મુલ્યે હોસ્પીટલ સારવાર

આરોગ્ય ટુચકા 295. તલનું તેલ

જાન્યુઆરી 2, 2019

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 295. તલનું તેલ: તલનું તેલ કોલેસ્ટરોલ અને બ્લડપ્રેશરને અંકુશમાં રાખવામાં અકસીર છે, એમ સંશોધનો દ્વારા જાણવામાં આવ્યું છે.

જપાન અને ભારતીય સંશોધકોએ કરેલા અભ્યાસ મુજબ જેઓ ભોજન રાંધવામાં તલનું તેલ કે ડાંગરની કુશકીના તેલનો ઉપયોગ કરે છે તેમનું કોલેસ્ટરોલ સુધરે છે. અને તેમના બ્લડપ્રેશરમાં પણ ઘટાડો થાય છે. આ તેલનો રસોઈમાં ઉપયોગ કરવાથી કોલેસ્ટરોલ અને બ્લડપ્રેશર બંનેને અસરકારક રીતે અંકુશમાં રાખી શકાય છે.

એનું કારણ છે આ બંને તેલમાં સેચ્યુરેટેડ ફેટનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે, આથી લોહીમાં ફેટનું પ્રમાણ વધતું નથી. વળી આ તેલમાં રહેલાં સીસમોલીન તેમ જ ઓરીઝોનલ નામનાં તત્ત્વોને કારણે કોલેસ્ટરોલ સુધરે છે આથી બ્લડપ્રેશર નીયંત્રણમાં રહે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 294. શરીરના દુખાવાનો ઉપાય

ડિસેમ્બર 28, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 294. શરીરના દુખાવાનો ઉપાય: હળદરનું ચુર્ણ, મધ અને ચુનાના ચુર્ણનું સમાન ભાગે મીશ્રણ કરી એમાં જોઈતા પ્રમાણમાં પાણી ઉમેરી પેસ્ટ બનાવવી. રાત્રે સુતાં પહેલાં દુખાવાની જગ્યાએ એનો લેપ કરીને ઉપર કપડું લગાવી દેવું. સવારે એને ધોઈ નાખવું. દુખાવાવાળી જગ્યાએ સહન થઈ શકે તેવા ગરમ પાણીનો શેક કરવાથી પણ આરામ મળે છે. અનુકુળ કપડામાં મીઠું-નમક વડે કે રેતી વાપરીને સુકો શેક કરવાથી પણ દુખાવામાં આરામ થાય છે, કેમ કે દુખાવાનું કારણ સામાન્ય રીતે વાયુવીકાર હોય છે અને ગરમાવાથી વાયુ દુર કરી શકાય.

આરોગ્ય ટુચકા 293  કસરત અંગે અગત્યની વાત

ડિસેમ્બર 23, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 293  કસરત અંગે અગત્યની વાત: ખોરાક તરીકે લેવામાં આવેલી કૅલરી કરતાં શ્રમ કે કસરત વડે વધારે કૅલરી વાપરો તો શરીર તેટલી કૅલરી જમા થયેલ ચરબીમાંથી મેળવે છે. આમ આહાર અને કસરતના યોગ્ય સંયોજનથી શરીરની ચરબી અને વજન ઘટાડવાની અસરકારકતા વધે છે.

નીયમીત કરવામાં આવતો વ્યાયામ બંધ કરવામાં આવે તો સ્નાયુઓ દર અઠવાડીયે ૧૦% શક્તી ગુમાવતા જાય છે. ચાલવાની કસરત શરુ કર્યા પછી બંધ ન કરશો. થોડા દીવસો કે થોડા મહીના કસરત કરીશું અને પછી ભુલી જઈશું તેવા ખોટા ખ્યાલમાં રહેશો નહીં. કસરતમાં જીવનભરના પ્રયત્નોની જરુર છે. કસરત બંધ કરી દેતાં એની લાભદાયી બહુ લાંબા સમય સુધી ટકતી નથી. શરીરની તંદુરસ્તીનો સંગ્રહ થઈ શકતો નથી. તે સતત ચાલુ રહેતી પ્રક્રીયા છે. તેને સતત બળ મળ્યા કરવું જોઈએ. અંગ્રેજીમાં કહેવત છે, યુઝ ઈટ ઓર લુઝ ઈટ, વાપરતા રહો, નહીંતર ગુમાવશો.

શીર્ષાસન

ડિસેમ્બર 20, 2018

આ આસન પહેલવહેલા કરતા હો તો નીષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.

શીર્ષાસન

શીર્ષ એટલે મસ્તક, માથું અને આ આસનમાં માથા પર ઉભા રહેવાનું હોય છે, એટલા માટે જ એને શીર્ષાસન કહેવામાં આવે છે એમ નથી. શીર્ષનો બીજો એક અર્થ પણ છે-શ્રેષ્ઠ, ઉત્તમ. આસનોમાં આ આસન શ્રેષ્ઠ છે, આથી પણ એને શીર્ષાસન કહેવામાં આવે છે. એ સૌથી મહત્ત્વનું અને લાભકારી આસન હોવા સાથે જો એને ભુલભરેલી પદ્ધતીથી કરવામાં આવે તો નુકસાન પણ એટલું જ થાય છે. આથી એને યોગ્ય રીતે કરવું ખુબ મહત્ત્વનું છે.

શીર્ષાસન એક એવું આસન છે જેનો અભ્યાસ કરવાથી અનેક નાની બીમારીઓ દુર થઈ શકે છે. મનુષ્ય શરીરનાં બધાં જ તંત્રોની તંદુરસ્તી જાળવવા જો એક આસનનું નામ લેવાનું હોય તો શીર્ષાસનનું લઈ શકાય. શીર્ષાસનને આસનોનો રાજા કહેવામાં આવે છે. ખાસ કરીને નાડીતંત્ર (જ્ઞાનતંત્ર)ને ચેતનવંતું બનાવવા તથા શારીરીક અને માનસીક તનાવમાંથી મુક્તી મેળવવા માટે શીર્ષાસન અજોડ છે. શીર્ષાસનથી આપણું પાચનતંત્ર સારું રહે છે, રક્ત સંચાર યોગ્ય રીતે થાય છે. શરીરને બળ પ્રાપ્ત થાય છે. તેનાથી મસ્તીષ્કમાં રક્ત સંચાર વધે છે, જેનાથી સ્મરણશક્તી વધી શકે છે. હીસ્ટીરીયા તથા અંડકોષ વૃદ્ધી, હર્નીયા, કબજીયાત વગેરે રોગો નથી થતા. તેનાથી વાળ કસમયે ખરતા નથી તથા સફેદ થતા અટકે છે. આ આસનથી આપણા આખા શરીરની માંસપેશીઓ સક્રીય થઈ જાય છે. આથી શારીરીક બળ મળે છે.

જો કે આ આસન કંઈક મુશ્કેલ છે. તે સીદ્ધ કરવું બધાં માટે સહજ નથી.

આસનો કરતી વખતે શીર્ષાસન ક્યારે કરવું? શરુઆતમાં, મધ્યમાં કે અંતે? કેટલાક લોકો શરુઆતમાં, લોહી ગરમ ન થયેલું હોય ત્યારે કરવામાં માને છે, કેટલાક બધી કસરતના અંતે કરવાનું કહે છે. હું થોડી વૉર્મીંગ અપની કસરત કર્યા પછી શીર્ષાસન કરું છું. એમાં તાડાસન, કમરઝુક, તીર્યક તાડાસન અને કોણાસનનો સમાવેશ થાયછે. આથી મેં શરુઆત આ આસનો અને કસરતથી કરી છે.

શીર્ષાસનની વીધીઃ- સૌથી પહેલાં સમતળ જમીન ઉપર કામળો વગેરે પાથરી નરમ આસન બનાવો. અહીં પરદેશમાં મોટા ભાગનાં ઘરોમાં લાકડાના ફ્લોર (ભોંયતળીયા) પર કારપેટ હોય છે. એની નીચે નરમ રબર જેવા પદાર્થનું પડ (અન્ડરલે) પાથરેલું હોય છે. તેના પર બીજો કારપેટનો ટુકડો હોય છે. આથી એના પર બીજું કશું જ પાથરવાની જરુર વીના શીર્ષાસન કરી શકાય. હું વર્ષોથી એ રીતે કરું છું. જમીન પર કે સખત આસન પર શીર્ષાસન કરવું યોગ્ય નથી, કારણ કે એમાં માથાનો ભાગ આસન પર મુકી આખા શરીરનું વજન એના પર મુકવામાં આવે છે. એ જ રીતે પોચા ગાદલાં જેવું આસન પણ સારું ન કહી શકાય. પ્રમાણસર નરમ આસન શીર્ષાસન કરવા માટે ઉત્તમ છે. લાંબી આસનપાટ હોય તો તેની ગડી વાળી જોઈતી નરમાશવાળું આસન બનાવી શકાય.

 Shirshasan

 શીર્ષાસન કરવા માટે વજ્રાસનમાં બેસો. હવે આગળ તરફ ઝુકી બંને હાથની કોણીઓને જમીન ઉપર ટેકવો. બંને હાથની આંગળીઓને એકબીજા સાથે જોડીને માથાને બંને હથેળીની વચ્ચે રાખો. શ્વાસ સામાન્ય રાખો. હાથના પંજાઓની વચ્ચેની જગ્યામાં માથાનો પાછલો ભાગ બરાબર આવે અને આસન દરમ્યાન કરોડ સીધી રહે એ રીતે માથાનો ભાગ આસન પર મુકવો જોઈએ. આ સ્થીતીમાં માથાનો ટોચનો ભાગ આસન પર હશે અને પાછળનો ભાગ બે પંજા વચ્ચે હશે. બીજી રીતે જોઈએ તો આ સમયે બે હાથની કોણીથી ત્રીકોણની બે બાજુઓ જેવો આકાર થશે અને બંને બાજુઓ જ્યાં મળે ત્યાં માથાનો ભાગ હશે. ત્રીકોણની ત્રીજી ખુલ્લી બાજુએ શરીર ઘુંટણના આધારે હશે. માથાને જમીન ઉપર ટેકવ્યા પછી ધીરે-ધીરે શરીરનું પુરું વજન માથા ઉપર છોડીને શરીરને ઉપર ઉઠાવો. શરીરનો ભાર માથા ઉપર લઈ લો. આ વખતે હજુ પગ ઘુંટણમાંથી વળેલા હશે. એને ધીમે ધીમે સીધા કરી આખું

શરીર સીધું કરી લો એટલે શીર્ષાસન.

શીર્ષાસનમાં રાખવાની કાળજી: જો તમે પુરેપુરા સ્વસ્થ ન હો તો આ આસનનો અભ્યાસ કરતાં પહેલાં એના નીષ્ણાતની સલાહ અવશ્ય લો. જેમને હાઈ કે લો બ્લડ પ્રેશર હોય કે હૃદય અથવા આંખોની કોઈ બીમારી હોય તેમણે આ આસન ન કરવું. ગરદનની કોઈ સમસ્યા હોય તો પણ આ આસન ન કરવું. ધડથી ઉપરના ભાગમાં દર્દ કે દુખાવો હોય તેવાઓએ શીર્ષાસન કરવું નહીં. શીર્ષાસન કરતાં પહેલાં પેટ સાફ થયેલું હોવું ખુબ જ જરુરી છે. ઉંમરમાં વૃદ્ધ હોય તેવાઓએ આ આસન શરુ કરવું નહીં. આંખના ચશ્માના નંબર બેથી વધુ હોય તેણે પણ શીર્ષાસન કરવું નહીં. જો માથુ, મેરુદંડ, પેટ વગેરેમાં કોઈ ફરીયાદ હોય તો આ આસન બીલકુલ ન કરવું.

સાવધાની : શરુઆતમાં આ આસન દીવાલનો ટેકો લઈને જ કરવું જોઈએ અને એ પણ એના નીષ્ણાતની દેખરેખમાં. માથાને જમીન પર ટેકવતી વખતે ધ્યાન રાખો કે સારી રીતે માથાનો આ ભાગ જ ટેકવ્યો છે, જેથી ગરદન અને કરોડરજ્જુ સીધાં રહે. પગને એકદમ ઝટકાથી ઉપર ન ઉઠાવવા. અભ્યાસ કરવાથી તે એમની જાતે જ ઉપર ઉઠવા માંડે છે.

શીર્ષાસન હંમેશાં શૌચક્રીયા બાદ માત્ર સવારે દીવસમાં એક જ વખત કરવું જોઈએ. જો કબજીયાત રહેતી હોય તો બીજા ઉપાયો બાદ પેટ સાફ થાય પછી જ આ આસન કરવું, નહીંતર લાભને બદલે નુકસાન થવાનો સંભવ છે.

ફરી સામાન્ય સ્થીતીમાં આવવા માટે ઝટકાથી પગને જમીન પર ન મુકવા, અને માથાને એકદમ ઉપર ન ઉઠાવવું. પગને વારાફરતી જમીન પર મુકવા પછી માથાને હાથના પંજાની વચ્ચે થોડીવાર સુધી મુકી રાખ્યા બાદ જ વજ્રાસનમાં આવવું.

ઉપર શીર્ષાસનના લાભો વાંચી ઉત્સાહમાં આવી જઈ એને લાંબા સમય સુધી કરવા મંડી ન પડવું. પ્રથમ વખત શીર્ષાસન કરતાં હોય તો પંદરથી ત્રીસ સેકંડ સુધી આ સ્થીતીમાં રહો. (અનુભવ થતાં ક્રમશઃ સમય વધારી વધુમાં વધુ દસેક મીનીટ સુધી એને કરી શકાય. જો કે કેટલાક નીષ્ણાતો એને બેત્રણ મીનીટથી વધુ ન કરવું જોઈએ એવો મત ધરાવે છે. વધુ સમય શીર્ષાસન કરવાથી મગજની નાજુક નસોને નુકસાન પહોંચી શકે, જેને આપણે જ્ઞાનતંતુ કહીએ છીએ. એ ખુબ બારીક તાંતણા જેવા હોય છે.) પછી જે ક્રમમાં આસન કર્યું તેથી ઉલટા ક્રમમાં આસનથી મુળ સ્થીતીમાં આવો. આ સમગ્ર પ્રક્રીયા દરમ્યાન આંચકા આવે તેવી રીતે કે ઉતાવળ કરવી પડે તેવું કરવાનું નથી.

એકાદ મીનીટ જેટલો સમય માથાને બે પંજા વચ્ચે રાખીને આસનની શરુઆતમાં જે સ્થીતી હતી તેમાં રહો. પછી શવાસન કરી શરીરને આરામ આપો. સામાન્ય રીતે જેટલો સમય શીર્ષાસન કર્યું હોય તેનાથી અડધો સમય શવાસન કરવું જ જોઈએ. આ બાબત બહુ મહત્ત્વની છે. શવાસનની વીધી આ આસન પછી બતાવી છે.

ફાયદા

શીર્ષાસન દરમ્યાન શરીરમાં લોહીની ગતી ગુરુત્વાકર્ષણથી પગથી માથા તરફ થાય છે. એથી માથાના ભાગમાં લોહીના વધારાના વહન માટે રક્તવાહીનીઓ સહેજ ફુલે છે. લોહીનું દબાણ એથી સહેજ ઘટે છે. પરીણામે પગ અને ઉદરપ્રદેશમાંનું લોહી હૃદયના જમણા ભાગમાં એકઠું થાય છે. એથી રુધીરાભીસરણ ઝડપી બને છે. આથી સામાન્યતઃ મગજ અને ધડના ભાગમાં જ્યાં સામાન્ય સ્થીતીમાં લોહીનો પુરવઠો ઓછો મળતો હોય ત્યાં વધુ લોહી મળવાથી એને પોષણ મળે છે. એથી શીર્ષાસન કરનારનું મુખ તેજસ્વી અને પુષ્ટ બને છે.

રક્તાભીસરણની ક્રીયા સરળ બનવાથી લોહીના વીકારોથી થતા રોગો મટે છે. મનુષ્યનું હૃદય જન્મથી જ અવીરત કાર્ય કરતું રહે છે. હૃદયની ગતીના સમતોલનથી દીર્ઘ આયુષ્ય અને નીરોગી શરીર પ્રાપ્ત થાય છે. હૃદયને સૌથી વધુ આરામ આપનાર કોઈ આસન હોય તો તે શીર્ષાસન છે.

શરીરના અવયવોમાંથી અશુદ્ધ લોહી ભેગું કરનાર શીરાઓ ગુરુત્વાકર્ષણથી વીરુધ્ધ દીશામાં લોહીને ધકેલતી હોય છે. જે શીથીલ થતાં વેરીકોઝ વેઈન નામે શીથીલ શીરાનો રોગ થાય છે, જેમાં શીરા વાંકીચુકી થઈ જાય છે. નીયમીત શીર્ષાસન કરવાથી આ રોગ દુર થાય છે.

મગજના ભાગમાં આવેલ પીટ્યુટરી અને પીનીયલ ગ્રંથીઓને પોષણ મળવાથી આરોગ્યની વૃદ્ધી થાય છે. ધોળા વાળ કાળા થાય છે. વૃદ્ધાવસ્થાને લીધે મોં પર પડતી કરચલીઓ ઘટે છે. સ્મરણ શક્તી વધે છે. બુદ્ધી તીક્ષ્ણ થાય છે. જ્ઞાનતંતુની નબળાઈને કારણે લાગતી અશક્તી, અનીદ્રા, સુસ્તી (ન્યુરેસ્થેનીયા) વગેરે મટે છે. આંખ, કાન, નાક, ગળા વગેરેના સામાન્ય દોષો દુર થાય છે.

શીર્ષાસન આંખની દૃષ્ટીશક્તી વધારે છે. શરુઆતના ચશ્માના નંબર પણ એનાથી ઉતરી જાય છે. પરંતુ જો બે કે ત્રણથી વધુ ચશ્માના નંબર હોય તો તેણે શીર્ષાસન ન કરવું, કારણ કે તેનાથી નંબર વધવાનો ભય રહે છે.

શીર્ષાસન જ્ઞાનતંતુઓ માટે અકસીર ટોનીક સાબીત થાય છે. એથી માનવીની ચપળતા, કાર્યદક્ષતા અને ઉત્સાહમાં વધારો થાય છે. તે ઉપરાંત શરીરના અગત્યના અવયવો જેવા કે બરોળ, કીડની, યકૃત, જઠર અને આંતરડાની કાર્યક્ષમતા વધવાથી જઠરાગ્ની પ્રદીપ્ત થાય છે, અજીર્ણ, મંદાગ્ની કે કબજીયાત દુર થાય છે. દમ તથા હર્નીયામાં રાહત મળે છે.

શીર્ષાસન કરવાથી બ્રહ્મચર્યના પાલનમાં મદદ મળે છે. વીર્યનું રક્ષણ અને ઉર્ધ્વગમન થતાં ઓજસમાં રુપાંતર થાય છે. સ્વપ્નદોષ દુર થાય છે. ટુંકમાં કહીએ તો શીર્ષાસન માનવો માટે અમૃત સમાન છે. ઘડપણ અને રોગોને પણ દુર કરે તેવું સર્વશ્રેષ્ઠ રસાયણ છે.

જેટલો સમય શીર્ષાસન કર્યું હોય તેનાથી અડધા સમય સુધી તરત શવાસન કરવું.

આરોગ્ય ટુચકા 91. આ સાચું?

ડિસેમ્બર 20, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.
આરોગ્ય ટુચકા 91. આ સાચું? અનાજ અને કઠોળમાંથી મળતું પ્રોટીન ૧૦૦ ગ્રામથી વધુ લેવામાં આવે તો ગાઉટ કે પથરી થવાનો ભય રહે છે. અનાજ અને કઠોળનો લોટ ચાળ્યા વગર વાપરવાથી ફાઈબર, વીટામીન અને ખનીજનો લાભ મળે છે. ફણગાવેલાં કઠોળમાંથી પણ એ ત્રણે સારા પ્રમાણમાં મળે છે. કેળાં, સફરજન, નારંગી, દ્રાક્ષ, ટેટી, તરબુચ, કેરી, જામફળ, ચીકુ, પાઈનેપલ પૈકી કોઈપણ ત્રણ ફળ દરરોજ ખાવાં જોઈએ.