Archive for the ‘ચીંતન’ Category

ટેવ અને સંતોષ

જાન્યુઆરી 13, 2018

ટેવ અને સંતોષ
(બ્લોગ પર તા. ૧૩-૧-૨૦૧૮)
કેટલાક લોકો એવું માને છે કે જો તમે સંતોષી હો તો તમારે કશું જ કરવાનું હોતું નથી, બસ આખો દીવસ પડ્યા રહો. જો તમને બધી વાતનો સંતોષ હોય તો પછી કશું કરવાની જરુરત જ શું?
પણ ખરેખર સંતુષ્ટી એટલે આપણને જેનાથી અસુખ હોય તે સ્વીકારીને બહેતર રીતે ફેરફાર કરવો. જો આપણને લાગે કે આપણામાં કંઈક એવું નઠારું છે જેને સુધારવાની જરુર છે, તો આપણે એને સુધારવા પ્રયત્નશીલ થઈશું. છતાં આપણે એમાં સફળ થઈએ કે ન પણ થઈએ. ધારો કે આપણે કોઈ ટેવ સુધારવામાં નીષ્ફળ થઈએ તો આપણને આપણી જાત પ્રત્યે ખરાબ લાગશે. પછી પડતીની પરંપરા સર્જાશે. દર વખતે આપણે સુધરવાનો પ્રયાસ કરીએ અને નીષ્ફળતા મળે. અને જાત પ્રત્યે વધુ ને વધુ વસમું લાગતું જાય. પછી આપણે જાતે જ જાણે પોતાની જાતને દગો દેતા હોઈએ તેવું થવા લાગે છે, કેમ કે આપણને ખરેખર એવું ઠસી જાય છે કે પોતાની ટેવ આપણે સુધારી શકીએ તેમ છે જ નહીં. ભુતકાળના અનુભવો જોઈને આપણો પોતાની જાત પરથી વીશ્વાસ ઉઠી જાય છે. આથી વધુ ખરાબ લાગણી જન્મે છે.
આ તો જો આપણે સફળ ન થઈએ તો. પણ ધારો કે આપણે સફળ થયા, અને સફળતા મેળવવાનું આપણા માટે ખરેખર સરળ હોય, અને આપણને પોતાની જાત માટે સરસ લાગણી થાય છે. વળી એક બાબતમાં સફળતા મળ્યા પછી તરત બીજી લાગણી બીજી કોઈ બાબત સુધારવા અંગે જન્મે છે. ધારો કે આપણે પોતાનું વજન ઘટાડવામાં સફળ થયા. હવે થાય કે સ્નાયુ એવા મજબુત નથી. કે બીજી કોઈ બાબતમાં ખામી લાગશે. કંઈ ને કંઈ આપણે નબળું શોધી જ કાઢીશું. અને કદી અંત ન આવે એવી પરંપરા જીવન પર્યંત ચાલતી રહેશે. એને આપણે પહોંચી વળશું નહીં. જો આપણે મેળવવાની, સુધરવાની વાસના લઈને ચાલીશું અને અસફળ થઈશું કે સફળતા મેળવીશું, પણ આપણે હંમેશાં બાહ્ય બાબતોમાંથી સુખ મેળવવાની ઝંખના રાખીશું. એટલે કે આપણને પોતાની અંદર સુખ દેખાતું નથી.
કેટલાયે લોકોને એમ લાગે છે કે જો આપણે સંતોષી થઈ જઈએ તો આળસુની જેમ પડી નહીં રહીએ? કશું જ કરવાનું નહીં, કોઈ સુધારાની ફીકર નહીં. પરંતુ મને લાગે છે કે એમ માનનારા લોકો સંતોષીપણાને સાચી રીતે સમજ્યા નથી.
આપણે સંતોષી હોઈએ અને પડ્યા રહીએ એવું બને, પણ આપણે સંતોષી હોઈએ છતાં બીજાં લોકોને મદદ કરવાનું પણ ઈચ્છીએ એમ પણ બને. આપણે સંતોષી હોઈએ અને બીજા પ્રત્યે સહાનુભુતી પણ ધરાવતા હોઈએ. આપણે જેમની પણ સાથે હોઈએ મજામાં હોઈએ, અને સાથે જ બીજા લોકોને મદદ કરવા પણ ઈચ્છીએ, અને તેમના દુખમાં સહાયભુત થઈએ. અને એ રીતે આપણે જગતને સમર્પીત થઈ જઈએ, અને જગત માટે મહાન કાર્યો પણ કરી શકીએ. પણ ધારો કે આપણું એ કામ છીનવાઈ જાય તો પણ આંતરીક રીતે આપણો સંતોષ તો ત્યાં ને ત્યાં જ રહેશે.
સંતોષી થવાના વ્યવહારુ તબક્કા
૧. આત્મવીશ્વાસ: એ માટેનો એક માત્ર ઉપાય નાના નાના ડગલાં ભરવાનો છે. નાની બાબત અમલમાં મુકવાનું શરુ કરો, જેને વીશે આપણને ખાતરી હોય કે આપણે એ પાર પાડી શકીએ. અને જુઓ કે વીશ્વાસ પેદા થાય છે કે નહીં. ધીમે ધીમે એ આત્મવીશ્વાસ વધતો જશે. દાખલા તરીકે દરરોજ એક ગ્લાસ પાણી સવારે ઉઠ્યા પછી પીવું છે. એ સાવ સરળ છે. જો આપણે સતત એકબે વીક સુધી આ કરી શકીએ તો વીશ્વાસ જરુર વધતો જશે. ઘણા લોકો મુશ્કેલ બાબતથી શરુ કરે છે અને પછી હારી જાય છે.
૨. તમારા આદર્શો નીહાળો: સંતોષ મેળવવામાં આડખીલીનું બીજું કારણ એ છે કે આપણે પોતાની જાત વીશે બહુ સારો અભીપ્રાય ધરાવતા નથી હોતા, કેમ કે જે આદર્શો આપણે પોતાના માટે નક્કી કર્યા હોય છે તેને પામી શકતા નથી. તે આદર્શો આપણે કોઈ જાહેરાતો પરથી કે સીનેતારકોને જોઈને માની લીધા હોય. અથવા આપણે કેવા સંપુર્ણ થઈ શકીએ તે પ્રકારના વીચારોમાંથી પેદા થયા હોય.
સત્ય તો એ છે કે વાસ્તવમાં આપણે નબળા નથી, એ નબળાઈ માત્ર આપણે માની લીધેલા આદર્શોના અનુસંધાનમાં જોવા મળે છે. જ્યારે આપણે એ આદર્શોને પડતા મુકીએ ત્યારે આપણે વાસ્તવીક ભુમી પર પગ મુકીએ છીએ અને આપણે પણ મહાન બની શકીએ છીએ. દરેક મનુષ્ય અદ્વીતીય છે અને પોતાની રીતે સુંદર છે. એ માટે જાગૃતીની જરુર છે. જાગો અને જુઓ – આપણા માની લીધેલા આદર્શોને.
૩. આદર્શો છોડી દો: આદર્શોને ઓળખીને આપણી જાતને એની સાથે સરખાવવાનું છોડવું પડે. આદર્શોને પડતા મુકો. એ માટેનો એક માત્ર રસ્તો છે એ આદર્શોને લીધે થતું દુખ જોવાનો, અને એવી સમજણ પેદા કરવાનો કે એ દુખમાંથી આપણે મુક્ત થવા માગીએ છીએ. જે આદર્શોને કારણે દુખ અનુભવીએ છીએ તેને છોડી દેવાનો અર્થ આપણે પોતાની જાત પ્રત્યે અનુકંપા ધરાવીએ છીએ. દુખને જુઓ. આદર્શો સાથે સરખામણી કરીને દુખી થવાનું બંધ કરો.

Advertisements

ટેવ વીશે વધુ

જાન્યુઆરી 8, 2018

ટેવ વીશે વધુ
(બ્લોગ પર તા. ૮-૧-૨૦૧૮ )
આપણી દરેક ટેવ, સારી કે નરસી, આપણે આજ પર્યંત લીધેલા ઘણા બધા નાના નાના નીર્ણયોનું પરીણામ છે. આમ છતાં જ્યારે આપણે એ ટેવને બદલવા ઈચ્છતા હોઈએ ત્યારે કેટલી સહજતાથી આપણે એ ભુલી જઈએ છીએ!
કેટલીયે વાર આપણે આપણી જાતને કહેતા હોઈએ છીએ કે ટેવ તો ત્યારે જ બદલી શકાય જ્યારે એને લગતું કોઈ મોટું, પ્રત્યક્ષ પરીવર્તન થાય. એ વજન ઘટાડવા બાબત હોય, કે ધંધો વધારવો હોય, વીશ્વપ્રવાસ કરવો હોય કે એવું કોઈ લક્ષ્ય હોય.
વળી માત્ર ૧% જેટલો ફેર કરવો એ વાત તો ધ્યાનમાં પણ ન આવે. એનાથી ફેરફાર કરી શકાય એવું માનવાનું મન પણ ન થાય. આમ છતાં એનું મહત્ત્વ છે, ખાસ કરીને લાંબે ગાળે. આ વાત બીજી રીતે જોઈએ. જો આપણને ખરાબ ટેવની સમસ્યા હોય તો એ કંઈ રાતોરાત પડી નથી. એ ઘણા બધા આપણે લીધેલા નાના નાના નીર્ણયોનું પરીણામ છે. દર વખતે એકાદ ટકા જેટલા પ્રમાણમાં બગડતાં જતાં જતાં છેવટે એ સમસ્યારુપ બને છે.
શરુઆતમાં ૧% સુધારો હોય કે ૧% બગાડ હોય તો એની કોઈ સારી કે નબળી અસર માલમ પડતી નથી. નીચેનની લીન્કની કોપી કરીને તમારા બ્રાઉઝરમાં મુકી ચીત્ર જુઓ:
https://files.acrobat.com/a/preview/df9c1b19-d0ea-4507-afaf-4e31c7c846a4
બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો આજે તો આપણા પર એની કોઈ અસર નહીં પડે. પરંતુ સમય જતાં આ નાનો સુધારો કે બગાડ બેવડાતો જાય છે, અને અંતે આપણને દેખાશે કે જે લોકો સાચો નીર્ણય લે છે તે અને જે લોકો રોજે રોજ ખોટો નીર્ણય લે છે તેમની વચ્ચે મોટો તફાવત પડી ગયો છે. આથી જ નાના નીર્ણય (જેમ કે મારે આજે બર્ગર અને તળેલું ખાવું છે.) હાલ પુરતી તો કોઈ અસર કરશે નહીં, પણ સમય જતાં એનું પરીણામ જોવા મળશે.
આથી જ મહત્ત્વની બાબતોનું સમયપત્રક નક્કી કરી દેવું જોઈએ. હાર મળે તો શું કરવું તેનો પ્લાન કરી એકની એક ભુલ ફરી ન કરવી એ નીયમનો અમલ કરવો. હા, એ ખરું કે આપણને એમ થાય છે કે ટેવ પડી હોય તો કોઈ કોઈ વાર ચ્યુત પણ થઈ જવાય, પણ સમસ્યા એટલા માટે પેદા થાય કે ગાડી ફરી પાટા પર ચડતી જ નથી. બીજી વખત તો ચુકાય જ નહીં એ રીતનું સમયપત્રક ગોઠવવાથી આપણે સહજ ભુલોને વારંવાર થતી અટકાવી શકીએ.
જીમ રૉન કહે છે, “સફળતા એટલે સહજ, સાદી શીસ્તનો રોજે રોજ અમલ કરવો તે, અને અસફળતા એટલે કેટલીક સહજ, સાદી ભુલોનું રોજે રોજ કરેલું પુનરાવર્તન.”
તમે જોઈ છે ફ્રાન્સની સાઈકલ ટુર? રોજના થોડા થોડા સમયની સરસાઈ છેવટે વીજય અપાવે છે.
મોટા ભાગના લોકો સફળતાને કે નીષ્ફળતાને (અને ઘણું ખરું જીવનને પણ) એક અવસર તરીકે ગણે છે. પણ સત્ય એ છે કે જીવનની મોટા ભાગની ખાસ મહત્ત્વ ધરાવતી બાબતો એકલી અટુલી સંભવતી નથી, પરંતુ એ બધી બાબતોનો સરવાળો હોય છે, જેને આપણે એક એક ટકા જેટલી પણ વધુ સારી રીતે કે ખરાબ રીતે અમલમાં મુકી હોય છે. આથી જ યોજના ખરેખર લક્ષ્ય કરતાં મહાન છે. આથી જ ટેવ પર કબજો હોવો (એના ગુલામ થવા કરતાં) અમુક પરીણામ મેળવવાના પ્રયત્ન કરતાં વધુ મહત્ત્વનું છે.
આપણા જીવનમાં ૧ ટકાની સુધારણા છે ખરી? વીચારવું જોઈએ.

ટેવમાંથી શી રીતે મુક્ત થવું

જાન્યુઆરી 1, 2018

ટેવમાંથી શી રીતે મુક્ત થવું
બ્લોગ પર તા. 1-1-2018

સૌજન્ય લીઓ બબૌતા (ઝેનહેબીટ્સ.નેટ)
પડેલી ટેવમાંથી મુક્ત થવા માટે
૧. શરુઆત થોડા જ નાના સરખા ફેરફારથી કરવી
૨. એક સમયે માત્ર એક જ ફેરફાર કરવો
૩. વર્તમાનમાં જીવો અને તમારી પ્રવૃત્તીમાં આનંદમગ્ન રહો
૪. દરેક તબક્કે તમને મળેલી સફળતા બદલ તમારી જાતનો આભાર માનો
તમે કેટલીયે વાર કંઈક સરસ વાંચીને ઉમદા વીચારોથી પ્રેરાઈ તમારી ટેવમાંથી મુક્ત થવાનું વીચાર્યું હશે, પણ કશો અમલ કરી શક્યા? નક્કી કરવા છતાં પોતાની ટેવ બદલી ન શકાવાથી ભારે નીરાશા સાંપડે છે.
પણ એ માટે ગાડીને ગીઅરમાં નાખવી પડે. મને યાદ છે, અગણીત સમયે મને કેટલીયે બાબત શરુ કરવાની પ્રેરણા થઈ હતી, પણ પછી જ્યાંનું ત્યાં જ. મારે મેરાથોન દોડવું હતું, પુસ્તક લખવું હતું, મારો બ્લોગ શરુ કરવો હતો, વજન ઘટાડવું હતું, દેવામાંથી મુક્ત થવું હતું, વહેલા ઉઠવાનું ચાલુ કરવું હતું, જીવનને સરળ બનાવવું હતું. પણ આ બધાંમાંથી હું કશું જ કરી ન શક્યો. હું ઘણો જ વ્યસ્ત હતો. થાકી ગયો હતો. મારે બીજું ઘણું બધું કરવાનું હતું. પણ એ ખરેખર તો બધાં બહાનાં હતાં.
પણ પછીથી મને કેટલીક બાબત શીખવા મળી જેનાથી સુંદર સફળતા મળી. અને એકાદ વર્ષમાં ઉપરોક્ત બધી બાબતો મેં પાર પાડી. બહાનાં બધાં હારી ગયાં.
આ રહી મારી કહાણી.
જે કરવા માગતા હો તેને વીશે કોઈને કહો કે તમે એ કરવાના છો. જો તમે માત્ર તમારા મનમાં જ એ કરવાનું નક્કી કરો તો તમને એના નીશ્ચયનું બળ મળતું નથી. ઉઠતાંની સાથે તમારી નજીકના કોઈકને કહો – તરત જ. અથવા કોઈને ઈમેલ કરો. હવે એ માટે સમય કાઢવો પડશે. ઘણા લોકો આ પહેલે તબક્કે તો પહોંચે છે, પણ આ બીજું પગલું ભરવાનું શું? એ માટે દરરોજ માત્ર દસ જ મીનીટની જરુર હશે, પણ એ સમય કાઢવો શી રીતે? ક્યારે કરશો? તમારા રુટીનમાં એને કઈ જગ્યાએ મુકશો? જો તમારું કોઈ રુટીન નીશ્ચીત ન હોય તો પણ દરરોજ તમે કોઈ ને કોઈ પ્રવૃત્તી કરો જ છો. ઉઠવું, દાતણપાણી, શાવર, નાસ્તો કે પછી મોડા ઉઠ્યા હો તો બપોરનું ભોજન, કંપ્યુટર પર ઈમેલ વગેરે, કામ પર કે સ્કુલમાં. સાંજે આવીને સાંજનું ખાવાનું અને સુઈ જવાનું. આમાંથી કોઈ એક જગ્યાએ એને ગોઠવવું જ રહ્યું. માત્ર દસ મીનીટ.
શરુઆત બહુ ઓછાથી જ કરવી. ઘણા લોકો શરુઆતમાં જ વધુ પડતું કરી નાખવાનો નીર્ણય લેવાની ભુલ કરે છે. પરંતુ જો તમે પહેલેથી જ એક કલાકની કસરત કરવાનો કે કંઈકમાં પારંગત થવા બે કલાકની પ્રેક્ટીસ કરવાનો નીર્ણય લો તો એ તમે કરી શકશો એની શક્યતા બહુ જ નજીવી છે. અરે, રોજની ૩૦ મીનીટ પણ બહુ વધારે પડતી ગણાય. શરુઆત માત્ર ૧૦, કે ૫ કે માત્ર ૨ મીનીટ રોજની કાઢવાનો નીર્ણય લઈ શકાય.
ખરેખરો નીશ્ચય કરો. મોટા ભાગના લોકોની અસફળતાનું કારણ તેમનો નીશ્ચય ડગુમગુ હોય છે. તમારો ઈરાદો તમે કોઈકને કહ્યો છે અને તમે માનો છો કે તમે ખરેખર એ કરવાનો નીર્ણય લીધો છે, પણ ના ભાઈ, તમે તમારા નીર્ણમાં પાક્કા નથી. જો તમે ખરેખર કરવા જ માગતા હો તો તમારા બ્લોગ પર લખો, ફેસબુકમાં લખો, કે ટ્વીટરમાં લખો. ૧૦૦ લોકોને જાણ કરો. એના પર પૈસા મુકીને શરત લગાવો. તમારે કરવું જ પડે એ માટે લોકો તમને ઉત્તરદાયી ઠેરવે એવું કરો.
તમને કોઈ રીતે યાદ અપાવે તેવું કરો. શરુઆત કર્યા પછી ભુલી જવાનું સહજ હોય છે. જો સવારે ઉઠીને તરત ૧૦ મીનીટ દોડવા જવાનું તમે નક્કી કર્યું હોય તો એ ભુલી ન જવાય તે માટે તમારે કંઈક કરવું પડે. તમારા દોડવાના જોડા તમારા બેડની બાજુમાં રાખીને સુઈ જવું, કે દોડવાનાં કપડાં પહેરીને સુવું. મોટી સાઈન તરત નજરે પડે તેમ મુકી રાખો. કંપ્યુટર પર લખાણ ચોંટાડીને મુકો. ફોનમાં એલાર્મ મુકો.
જ્યારે તમને થાય કે આજે માંડી વાળવું છે, તો જરા થોભજો. એવું પણ કોઈ વાર થશે કે, “ચાલ હવે કાલે કરીશ, આજનો દહાડો દોડવા જવું નથી.” આ ક્ષણ તમારે સંભાળી લેવાની છે. આળસ કરવી નહીં, ઢીલ મુકવી નહીં, એક વખત માટે પણ નહીં જ. જરા વીચાર કરજો બેસીને, કંપ્યુટર ખોલીને બેસી ન જતાં ઉંડો વીચાર કરજો કે તમને શું અટકાવી રહ્યું છે? એ કરવાની જે અગવડ છે તે તમને રોકી રહી છે – અગવડ. એનાથી તમે ભાગવા માગો છો. એને હસી કાઢો અને શરુ કરી દો. દોડવાની ક્ષણનો આનંદ માણો. તમને મજા પડશે.

આરોગ્ય ટુચકા 67. અસુખ

સપ્ટેમ્બર 20, 2017

આરોગ્ય ટુચકા 67. અસુખ: દરેક જણ સુખ ઈચ્છે છે, પણ અસુખનો અનુભવ કરે છે. શા માટે? કારણ સુખી થવું સહેલું નથી. કેમ કે લોકો પોતાની જાતને બીજાં સાથે સરખાવે છે અને એવું લાગે છે કે જાણે બીજાં બધાં પોતાના કરતાં વધુ સુખી છે. આ જ એક મોટી સમસ્યા છે. તમારે એક એવું સમીકરણ જાણવું છે જે તમને કેટલા પ્રમાણમાં અસુખ છે તે દર્શાવે? એવું સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
અ = આ – વા
અ એટલે અસુખ, આ એટલે આકાંક્ષા અને વા એટલે વાસ્તવીકતા.
આપણી આકાંક્ષા અને વાસ્તવીકતા વચ્ચેનો જે તફાવત હોય છે તેટલા પ્રમાણમાં આપણું અસુખ હોય છે. એના પરથી આપણને ખ્યાલ આવશે કે આપણી આકાંક્ષા આપણને દુખ પહોંચાડવામાં કેટલી બધી શક્તીશાળી અસર કરે છે. અને આ સમજી શકાય તેમ છે. દરેક જણ જેમ મોટું થતું જાય તેમ તેનામાં આકાંક્ષા પેદા થતી જાય છે.

ઉજાગર વાત અને કડવું સત્ય

જૂન 7, 2017

ઉજાગર વાત અને કડવું સત્ય

બ્લોગ પર તા. ૭-૬-૨૦૧૭

મને મળેલા એક હીન્દી ઈમેલ પરથી

તમારી પાસે મારુતી હોય કે બી.એમ.ડબ્લ્યુ – રસ્તો તો એ જ રહેશે.

તમે હાથ પર ટાઈટન બાંધો કે રોલેક્સ – સમય તો એ જ હશે.

તમારી પાસે મોબાઈલ એપલનો હોય કે સેમસંગ – તમને કોલ કરનાર લોકો  તો તેના તે જ હશે.

તમે ઈકોનોમી ક્લાસમાં મુસાફરી કરો કે બીઝનેસ ક્લાસમાં તમને સમય તો એટલો જ લાગશે.

જરુરતો પુરી થઈ શકે છે, વાસનાઓ નહીં.

એક સત્ય આ પણ છે કે ધનવાનોનું અડધું ધન તો એ બતાવવામાં જતું રહે છે કે તેઓ પણ ધનવાન છે.

કમાણી નાની કે મોટી હોઈ શકે છે,

પરંતુ રોટલીની સાઈઝ બધાં ઘરોમાં એક સરખી જેવી હોય છે.

કડવું સત્ય

ગરીબ ગરીબ સાથેની સગાઈ

છુપાવે છે લોકો,

અને પૈસાદાર સાથેની દુરની સગાઈનાં

ચગાવી ચગાવીને ઢોલ પીટે છે લોકો.

ભલે ગમે તેટલું કમાઈ લો, પણ કદી ઘમંડ કરશો નહીં.

કેમ કે શતરંજની રમત ખતમ થતાં

રાજા અને કુકી એક જ ડબ્બામાં મુકી દેવામાં આવે છે.

 

ચાણક્યે આપેલો બોધ

મે 15, 2017

ચાણક્યે આપેલો બોધ

બ્લોગ પર તા. ૧૫-૫-૨૦૧૭

(એક અંગ્રેજી ઈમેલ પરથી)

ચાણક્ય – ભારતીય મુત્સદ્દી અને લેખક (ઈ.સ. પુર્વે ૩૫૦ – ૨૭૫)

૧. માણસે અત્યંત પ્રમાણીક નહીં થવું. સીધું વૃક્ષ પહેલું કપાય છે, અને પ્રમાણીક માણસનો ભોગ પહેલો લેવાય છે.

૨. સાપ બીનઝેરી દેખાતો હોય તો પણ ઝેરી ગણીને જ ચાલવું.

૩. સૌથી મહાન ગુરુમંત્ર છે : કદી કોઈ સાથે પણ તમારું રહસ્ય છતું ન કરવું, એ તમને નષ્ટ કરી દઈ શકે.

૪. દરેક મૈત્રી પાછળ કંઈ ને કંઈ સ્વાર્થ હોય છે. સ્વાર્થ વીનાની મૈત્રી હોતી નથી. આ એક કડવું સત્ય છે.

૫. કોઈ પણ કામ શરુ કરતાં પહેલાં ત્રણ પ્રશ્નો વીચારી લો – શા માટે હું એ કરું છું, એનું પરીણામ શું હશે, અને હું સફળ થઈશ? આનો ઉંડો વીચાર કરીને જો સંતોષકારક જવાબો મળે તો કામ શરુ કરો.

૬. જેવો ભય આવતો જણાય કે તરત જ હુમલો કરી એને નષ્ટ કરો.

૭. જેવું તમે કોઈ કામ શરુ કરો કે એમાં નીષ્ફળતા મળશે એવો ડર છોડી દો, અને એને પુરું કરીને જંપો. જે લોકો ખરા દીલથી કામ શરુ કરે છે તેઓ સૌથી વધુ સુખી હોય છે.

૮. પુષ્પોની સુગંધ પવનની દીશામાં જ ફેલાય છે, પણ માણસની ભલમનસાઈ બધી દીશામાં ફેલાય છે.

૯. માણસ એનાં કાર્યોથી મહાન બને છે, નહીં કે એના જન્મથી.

૧૦. તમારાં બાળકોને પહેલાં પાંચ વર્ષ અતી વહાલથી ઉછેરો. પછીનાં પાંચ વર્ષ તેમને પંપાળશો નહીં, ઠપકારો. સોળ વર્ષનાં થાય એટલે તેમને તમારાં મીત્ર ગણવાં. પુખ્ત વયનાં તમારાં સંતાનો તમારાં સૌથી ઉત્તમ મીત્રો છે.

૧૧. મુર્ખ મનુષ્યને પુસ્તકો એટલાં જ ઉપયોગી છે, જેટલાં ઉપયોગી અંધ મનુષ્યને દર્પણ હોય છે.

૧૨. શીક્ષણ સૌથી ઉત્તમ મીત્ર છે. શીક્ષીત માણસ સર્વત્ર આદર પામે છે. સૌંદર્ય અને યુવાની કરતાં શીક્ષણ ચડીયાતું છે.

 

આનંદીત રહેવા માટે

ફેબ્રુવારી 17, 2017

 

આનંદીત રહેવા માટે

એક અંગ્રેજી ઈમેલ પરથી

(બ્લોગ પર તા. 17-2-2017)

નીચે કેટલીક એવી બાબતો જણાવવામાં આવી છે જેને જતી કરવાથી આપણને આનંદીત રહેવામાં સરળતા થશે.

સૌથી મહત્ત્વની બાબત છે દરેક વખતે મારું સત્ય એ જ સત્ય છે એવી માન્યતાનો ત્યાગ. સામી વ્યક્તીની વાત પણ સાચી હોઈ શકે. આપણે હંમેશાં સાચા હોઈએ એ ભ્રમણા છોડી દેવી જોઈએ. કેટલાયે લોકો પોતે ખોટા છે એમ માનવાને જરા પણ રાજી હોતા નથી. પણ ધારોકે આપણે સાચા હોઈએ છતાં સામી વ્યક્તી પોતાની જ વાત સાચી મનાવવા મક્કમ હોય ત્યારે એની સાથેના સંબંધો બગાડવાનું તમે પસંદ કરશો કે એની વાત સ્વીકારી લેવાનું યોગ્ય માનશો? કેમ કે જે સત્ય છે એને અસત્ય કહેવાથી એ સત્ય મટી જવાનું નથી. જ્યારે પણ આપણને પોતે જ સાચા છે એ સાબીત કરવાની ચળ ઉપડે ત્યારે પોતાની જાતને પ્રશ્ન કરજો કે, “હું સાચો છું એ સાબીત કરવું મહત્ત્વનું છે કે હું ઉદારતા દાખવું એ અગત્યનું?” શું ફરક પડશે? ખરેખર મારો અહંકાર એટલો બધો મોટો છે?

બીજી બાબત છે પોતે બધી બાબતોના બોસ છે એવી ભાવનાનો ત્યાગ. પોતાની આસપાસ જે કંઈ બની રહ્યું હોય, જે કંઈ પણ સંભવી રહ્યું હોય કે ઉપસ્થીત હોય – પરીસ્થીતી, પ્રસંગ, વ્યક્તી – એના પર પોતાનો જ કાબુ રહેવો જોઈએ એમ માનવું ન જોઈએ. એ બધાંને પોતાની મેળે પોતાની રીતે સંભવવા દો. જેમ છે તેમ એનો સ્વીકાર કરો. એને નીયંત્રીત કરવાનું છોડી દેતાં એક પ્રકારની નીરાંતનો અનુભવ થશે. વીજયની વરમાળા તેને જ મળે છે જે સર્વનો સ્વીકાર કરે છે – જેમ છે તેમ. પણ જો આપણે પોતાનો કાબુ જમાવવા સતત પ્રયત્ન કરતા જ રહીએ તો જેના પર કાબુ મેળવવાની ખ્વાહીશ રાખતા હોઈએ તે વીજયથી જોજનો દુર રહેશે.

ત્રીજી મહત્ત્વની બાબત છે બીજાને દોષ દેવાનું છોડી દો. જે આપણે કરી નથી શક્યા કે કર્યું છે (મોટે ભાગે તો આપણે કહીએ છીએ આપણાથી થયું છે.) તેને માટે બીજાંને દોષ દેવો નહીં. આ ટેવ આપણે છોડી દઈએ તો આપણી પોતાની સત્તા આપણી પાસે અકબંધ રહેશે. જવાબદારીનો સ્વીકાર કરવાનું શરુ કરો. કોઈની બાબતમાં મને જે કંઈ લાગતું હોય કે ન લાગતું હોય તેને માટે હું જવાબદાર છું, બીજું કોઈ જ નહીં. જે વ્યક્તીને વીષે એ બાબત હોય તે વ્યક્તી પણ નહીં.

ચોથી બાબત છે પોતાની બાબત નબળા વીચારો – આત્મવીશ્વાસનો અભાવ. કેટલાય લોકો આ કારણે પોતાની જાતને નુકસાન પહોંચાડે છે. પોતાની જાત બાબત નકારાત્મક, કલુષીત, સતત અભાવાત્મક વીચારો ભારે નુકસાનકારક છે. તમારું મન આવું તમને કહેતું હોય તો તેને માનશો નહીં. તમે ખરેખર એથી વધુ સારા છો જ. “મન એક બહુ જ ઉત્તમ ઉપકરણ છે – જો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવામાં આવે તો. પણ જો અયોગ્ય રીતે વાપરવામાં આવે તો એ બહુ જ વીનાશક છે.”

પાંચમી બાબત પોતે શું કરવાને શક્તીમાન છો કે શું ન કરી શકો, પોતાના માટે શું શક્ય છે કે શું અશક્ય છે એ અંગે મર્યાદીત વીચારો છોડી દો. દરેક જણ માટે અમર્યાદ શક્યતાઓ છે. કશી નબળાઈની માન્યતામાં બંધાઈ જશો નહીં. તમે પાંખો ફેલાવી વીશાળ ગગનમાં વીહાર કરી શકો છો. તમારી માન્યતા, મક્કમ નીર્ણય એ કંઈ મનમાં ઉઠેલો તરંગ નથી, પણ મનને જકડી લેતી એક પકડ છે, એક લગામ છે, જે યોગ્ય દીશામાં પ્રગતી કરવાનું અગત્યનું ઉપકરણ છે.

છઠ્ઠી વાત ફરીયાદ કરવાનું બંધ કરો. જે લોકો, જે પરીસ્થીતી કે જે પ્રસંગથી તમે દુખ અનુભવતા હો તેની ફરીયાદ ન કરવી. કોઈ વ્યક્તી, કોઈ પ્રસંગ કે કોઈ પરીસ્થીતી તમને દુખ પહોંચાડી ન શકે, સીવાય કે તમે દુખી થવા માગતા હો. પ્રસંગ તમને દુખી નથી કરતો પણ એ પ્રસંગને તમે જે રીતે જુઓ છો, જે રીતે લો છો તેનાથી તમે જે તે લાગણી અનુભવો છો. વીધાયક, પોઝીટીવ વીચારોની શક્તી ગજબની છે. નકારાત્મક દૃષ્ટી દુખ પહોંચાડશે.

સાતમી બાબત: ટીકા કરવાનું છોડી દો. તમારી માન્યતાથી જુદા પડતા લોકોની, અપેક્ષા કરતાં અલગ વસ્તુની કે પ્રસંગની ટીકા ન કરો. દરેક જણ અદ્વીતીય છે, તેમ છતાં દરેકમાં સમાનતા પણ છે. બધાને જ આનંદીત રહેવાનું ગમે છે, બધાંમાં પ્રેમ રહેલો છે અને બધાં જ પ્રેમની આપલે કરવાનું ઈચ્છે છે.

આઠમી બાબત બીજાં લોકો પર પ્રભાવ પાડવાની ઝંખના જતી કરવી. હું કંઈક છું એવું સાબીત કરવાના પ્રયાસ છોડી દો. જે ક્ષણે આપણે જે નથી તે બતાવવાનું છોડી દઈએ, જેવાં આપણે બધાં મહોરાં ઉતારી દઈએ છીએ, જેવા આપણે છીએ તેવાનો સ્વીકાર કરી લઈએ છીએ કે લોકો તમારા તરફ માનની નજરે જોવા માંડશે.

નવમી હકીકત તે પરીવર્તનનો સ્વીકાર. પરીવર્તન સારા માટે હોય છે. પરીવર્તન આપણને આગળ વધારે છે. પરીવર્તન આપણા જીવનને તથા આપણી આસપાસનાં સહુનાં જીવનને સમૃદ્ધ કરે છે.

દસમી વાત કોઈ પણ વ્યક્તીને કે અમુક વસ્તુને કે પ્રસંગને તમારી માન્યતાનું લેબલ ચોંટાડવાનું છોડી દો. તમે જેને સમજી શકતા ન હો એટલે એ વીચીત્ર છે, એવું લેબલ આપી દેવું બરાબર નથી. ખુલ્લા મન વડે એને સમજવાનો પ્રયત્ન કરો. સૌથી મહાન અજ્ઞાન એટલે જેને વીશે તમે કશું જાણતા ન હો તેનો અસ્વીકાર કરવો તે.

અગીયારમી બાબત બહાનાંઓને વીદાય કરી દો. મોટા ભાગે તો બહાનાં બતાવવાના કારણે આપણી પ્રગતી રુંધાઈ જાય છે. બહાનાં બતાવવાની કોઈ જ જરુર નથી. બહાનાં બતાવવાના કારણે આપણે સ્થગીત થઈ જઈએ છીએ. આપણે આપણી જાતને એ રીતે છેતરીએ છીએ. વળી આ બહાનાં મોટા ભાગે તો સાચાં હોતાં જ નથી.

બારમી વાત ભુતકાળને ભુલવો. એ બહુ જ મુશ્કેલ છે એ ખરું. ભુતકાળ જ્યારે બહુ રળીયામણો લાગતો હોય ત્યારે એને જ વાગોળતા રહેવાનું આપણને ગમે છે. ખાસ કરીને જ્યારે એ વર્તમાન કે ભવીષ્ય કરતાં સારો જણાતો હોય તો. યાદ રાખો, આપણી પાસે માત્ર વર્તમાન ક્ષણ જ હોય છે. જે ભુતકાળને આપણે અત્યારે યાદ કરતા રહીએ છીએ તેને જ્યારે એ વર્તમાન હતો ત્યારે ધ્યાનમાં લીધો ન હતો. જે કરો તેમાં સજાગ રહીને જીવનને માણો. જીવન ખરેખર એક પ્રયાણ છે, ગંતવ્ય કે સાધ્ય નહીં. હા, ભવીષ્યનું એક ચોક્કસ, સ્પષ્ટ દર્શન હોય, એ માટે આપણી જાતને તૈયાર પણ કરવી, પણ જીવવું તો વર્તમાનમાં જોઈએ.

તેરમી બાબત નીસ્પૃહી બનવું, વળગણ છોડી દેવાં. આ વીભાવના આપણામાંના મોટા ભાગના માટે સમજવી મુશ્કેલ છે. પરંતુ એ ખરેખર અશક્ય તો નથી. એનો મહાવરો કરતાં રહેતાં જેમ સમય પસાર થાય તેમ એમાં વધુ ને વધુ સફળતા મળી શકે છે. જ્યારે આપણે બધી જ બાબતોનું વળગણ છોડી દઈએ છીએ ત્યારે આપણે અત્યંત શાંત, સહનશીલ, નમ્ર, લાગણીશીલ તથા નીર્મળ બની જઈએ છીએ. આપણે એવી સ્થીતીએ પહોંચીશું કે વસ્તુઓ સ્વતઃ સ્પષ્ટ થઈ જશે – વીના પ્રયત્ને, આ ખરેખર શબ્દાતીત સ્થીતી છે.

ચૌદમી અને અગત્યની વાત – બીજાંની અપેક્ષા મુજબ જીવવાનું બંધ કરો. કેટલાયે લોકો પોતાનું જીવન જીવતા જ નથી, તેઓ બીજાંને એમનું જીવન સારું લાગે તે અનુસાર જીવે છે. તેઓ પોતાના અંતરનાદને અવગણે છે. તેઓ બીજાંને ખુશ કરવામાં જ વ્યસ્ત રહે છે, અને પોતાના જીવન ઉપરનો કાબુ ગુમાવી દે છે. તેઓ ભુલી જાય છે કે પોતાને કઈ રીતે આનંદ મળશે. પોતે કઈ રીતે સુખી થશે. પોતાને શું જોઈએ છે, પોતાની જરુરીયાત શું છે. આપણને માત્ર આ એક જ જીવન મળ્યું છે, એને જીવી જાણો. બીજા લોકોના અભીપ્રાય થકી તમારા જીવનને માર્ગચ્યુત થવા દેશો નહીં.

અતી સુંદર શીખામણ

જાન્યુઆરી 5, 2017

અતી સુંદર શીખામણ

પીયુષભાઈના ૫-૧-૧૭ના ઈમેલમાંથી, એમની પરવાનગી અને સૌજન્ય થકી. લેખકનું નામ મળી શક્યું નથી. અંગ્રેજીમાંથી ગુજરાતી -ગાંડાભાઈ

ભલું હોય તે કરવામાં વ્યસ્ત રહો. … વધુ પડતા લીંબુનો રસ પાણીમાંથી દુર કરો.

મને હજુ પણ બરાબર યાદ છે જ્યારે હું પહેલી વાર લીંબુનું શરબત બનાવી રહ્યો હતો.  મેં પાણીમાં જરુર કરતાં લગભગ પાંચગણું લીંબુ નીચોવી દીધું! અને શરબત? સાવ ખાટું. એને કેમ કરીને પીવાય! મારે હવે કંઈક કરવું પડે, એને પીવા લાયક બનાવવું પડે. મને થયું કે પાણીમાંથી હું કોઈક રીતે વધારાનો લીંબુરસ ખેંચી લઉં તો એ ફરીથી સ્વાદીષ્ટ થઈ જાય. પણ અફસોસ! અમુક બાબતો કર્યા પછી અનહોની કદી થઈ શકતી નથી. કેટલીક બાબતો કદી બદલી શકાતી નથી. વધારે પડી ગયેલો લીંબુનો રસ પાણીમાંથી દુર કરવાનો ઉપાય હું  જાણતો ન હતો.

તો પછી કરવું શું?

એનો એક માત્ર ઉપાય હતો બીજા ચાર ગ્લાસ પાણી એમાં ઉમેરવાનો, એકમાંથી પાંચ ગ્લાસ શરબત બનાવવું. આ હકીકતે મને વીચાર કરતો કરી મુક્યો. કેટલીક વાર જીવનમાં કંઈક ખોટું વેતરાયું હોય તેને આપણે થયું તે ન થયું કરી શકતા નથી. કેટલાક ગલત નીર્ણયો, કોઈ ખોટી પસંદગી, ક્યાંક નુકસાનકારક રોકાણ, કોઈ ખોટું ભરેલું પગલું, કોઈની ખોટી સંગત, ખોટા ઉદ્ગારો કે ખોટું વર્તન કદી બદલી શકાતાં નથી.

તો પછી એનો ઉપાય શો? જે ગલત થઈ ગયું હોય તેને જો તમે સુધારી ન શકો તો તેમ કરવામાં વધુ સમય વેડફશો નહીં. એ જાણે પાણીમાંથી લીંબુનો રસ દુર કરવાના પ્રયાસ જેવું હશે. એને બદલે એનાથી વીપરીત સારી બાબતો કરવા મંડી પડો જેથી પેલી ગલત બાબત સાવ ક્ષુલ્લક બની જાય. આપણાં બધાની અંદર નકારાત્મક બાબતો પણ હોય છે. એ નકારાત્મક બધી બાબતોને આપણે દુર કરી ન શકીએ કે સુધારી ન શકીએ, પણ આપણે જરુરથી વીધાયક, સકારાત્મક વીચારો, પોઝીટીવ વાંચન અને ભલા માણસોને આપણા જીવનમાં ઉમેરી તો શકીએ જ, અને એ રીતે નકારાત્મકને નરમ કરી શકીએ. આપણે બધાએ જ આપણા જીવનમાં કેટલાક મુશ્કેલ લોકો સાથે અને કેટલાક સરળ લોકો સાથે સંબંધમાં આવવાનું થાય જ. મુશ્કેલ લોકોને બદલવાના પ્રયત્નો કરવામાં સમય બગાડશો નહીં. એમ કરવામાં તમે તમારી સમગ્ર શક્તી નકામી વેડફી નાખશો. એને બદલે તમારો મોટા ભાગનો સમય સારા, આનંદી અને સુખી લોકો સાથે વીતાવો, જેથી મુશ્કેલી પેદા કરનારા લોકોની તમારા પર ખાસ અસર થશે નહીં. જીવનમાં બધી બાબતો અણીશુદ્ધ સંપુર્ણ હોતી નથી. જે બરાબર ન હોય તેને સરખું કરવામાં વધુ પડતો સમય વેડફશો નહીં. હંમેશાં સારું – ભલું કરવામાં વ્યસ્ત બનો.

 

મહત્ત્વ શાનું?

નવેમ્બર 26, 2016

મહત્ત્વ શાનું?

બ્લોગ પર તા. 26-11-2016

પીયુષભાઈના ઈમેલમાંથી અંગ્રેજીમાંથી

ચાર વસ્તુ પાછી મળી શકતી નથી. કોઈના પર ફેંકાઈ ચુકેલો પથ્થર, બોલાઈ ચુકેલો શબ્દ, ચુકી ગયેલ પ્રસંગ ને વીતેલો સમય.

જેને હું બદલી ન શકું તેનો સ્વીકાર કરવાની સ્વસ્થતા પ્રાપ્ત થાઓ, જેને બદલી શકું તેમ હોય તેને બદલવાની હીંમત પ્રાપ્ત થાઓ, અને એ બે વચ્ચેનો ભેદ સમજવાની શક્તી પ્રાપ્ત થાઓ.

અગત્યનું શું છે?

તમે તૈયાર હશો કે નહીં, એક દીવસ બધાંનો અંત આવશે. બધું જ જે તમે મેળવ્યું હશે – તે પછી કીમતી ખજાનો હોય કે માત્ર શોભાની વસ્તુ, તે બીજાંની બની જશે. એમાં કોઈ શંકા નહીં, ન તો મીનીટો, કલાકો કે દીવસોની રાહ જોવાશે. તમારી સંપત્તી, પ્રતીષ્ઠા અને દુન્યવી શક્તી અર્થહીન બનીને અદૃશ્ય થઈ જશે. તમારી મીલકત કે દેવાનો-ઋણનો પણ કોઈ અર્થ રહેશે નહીં.

તમારો વેરભાવ, ગમો-અણગમો, નીરાશા અને ઈર્ષ્યા છેવટે અદૃશ્ય થઈ જશે.  સાથે જ તમારી આશાઓ, મહત્વાકાંક્ષા, યોજનાઓ અને કરવા ધારેલાં કામોનું લીસ્ટ પણ ખોવાઈ જશે.

જે વીજય અને પરાજય એક સમયે ખુબ જ મહત્ત્વ ધરાવતા હતા તે વ્યર્થ થઈ જશે. અંતે તો તમે શું છો, ક્યાંથી આવ્યા છો, કે કયા પક્ષે રહ્યા છો તેનો કશો અર્થ રહેશે નહીં.

તો મહત્ત્વ શાનું?

મહત્ત્વ તમે શું ખરીદી શક્યા હતા તેનું નહીં, તમે તમારી જાતે શું બનાવી શક્યા હતા, પેદા કરી શક્યા હતા તેનું હશે. તમે શું મેળવ્યું તેનું નહીં, પણ તમે શું આપ્યું તેનું મહત્ત્વ હશે. મહત્ત્વ તમે મેળવેલ સફળતાનું નહીં, પણ તમે કેટલું અર્થપુર્ણ જીવ્યા તેનું હશે. મહત્ત્વ તમે જે શીખ્યા હશો તેનું નહીં, પણ તમે જે શીખવ્યું હશે તેનું રહેશે.

મહત્ત્વનું હશે તમારા દરેક કાર્યમાં પ્રામાણીકતા, પવીત્રતા, સહાનુભુતી, અને ત્યાગ જેનાથી અન્યોને લાભ પહોંચે, શક્તી મળે, કે તમારું અનુકરણ કરવાની પ્રેરણા મળે તેનું હશે. મહત્ત્વ તમારી ક્ષમતાનું નહીં પણ તમારા ચારીત્ર્યનું હશે.

મહત્ત્વ તમે કેટલા બધા લોકોને જાણો છો તેનું નહીં, પણ તમારા ગયા પછી કેટલા લોકો તમારા કાયમી અભાવને અનુભવતા રહેશે તેનું હશે. બીજા લોકોને તમે કેટલી ઉત્કટતા અને નીકટતાથી ચાહ્યા છે, અને તેમના જીવનને ઉત્તમ  રીતે અસર કરી છે તેનું મહત્ત્વ હશે.

મહત્ત્વ તમારી યાદશક્તીનું નહીં હોય, પણ તમે જેને ચાહ્યા છે તેઓ તમને કેટલા યાદ કરે છે તેનું હશે. મહત્ત્વ તો એનું હશે કે તમને લોકો કેટલા સમય સુધી યાદ કરતા રહેશે, અને તે કયા લોકો અને શા માટે તેનું હશે. મહત્ત્વપુર્ણ જીવન જીવવું કોઈ અકસ્માત નથી. એ સંજોગોને આધીન નથી, પણ પોતાની પસંદગી છે.

તમને આના જેવું અત્યંત સુંદર કંઈક મળે તો તમારા મીત્રોને વહેંચવામાં સંકોચ રાખશો નહીં.

મને કુદરત તરફથી જે કંઈ પ્રાપ્ત થયું છે તે બદલ હું આભારની લાગણી વ્યક્ત કરું છું, વધુ માગવાની કોઈ ઈચ્છા વ્યક્ત કરતો નથી.

બીંગ અને અન્ય સ્રોતોમાથી મળેલું. ૨૦૧૫ માઈકલ જોસેફ્સનના સૌજન્યથી.

વધુ માહીતી માટે જુઓ : whatwillmatter.com

જીવનને કેવી રીતે ઉજવશો

નવેમ્બર 3, 2016

જીવનને કેવી રીતે ઉજવશો

(more…)