Archive for the ‘માહીતી’ Category

કેનેડાની જેલ

ડિસેમ્બર 31, 2016

કેનેડાની જેલ

બ્લોગ પર તા. 31-12-2016

પીયુષભાઈના ઈમેલમાંથી અંગ્રેજી પરથી

આજે સવારે હું એક પાર્કની બેન્ચ પર એક ઘરવીહોણા પુરુષની બાજુમાં બેઠો હતો. એની સાથે વાતની શરુઆત કરતાં મેં પુછ્યું કે સાહેબ, તમારી આવી દશા શાથી થઈ?

એણે કહ્યું, “ગયા વીક સુધી તો મારી પાસે બધું જ હતું. મારી પાસે પુરતું ખાવાનું હતું, મારાં કપડાં પણ ધોઈને અસ્ત્રી કરી દેવામાં આવતાં. મારે રહેવાની કોઈ મુશ્કેલી ન હતી, મારી પાસે ટી.વી. સેટ હતો અને ઈન્ટરનેટ કનેક્શન પણ હતું. હું જીમમાં જતો, તરવા જતો અને લાઈબ્રેરીમાં જતો. હું મારી એમ.બી.એ.ની ડીગ્રીનો અભ્યાસ ઓન-લાઈન કરતો હતો. મારે કોઈ બીલ ભરવાની ચીંતા ન હતી કે મારે માથે કોઈ દેવું ન હતું.  એટલું જ નહીં, મારી તબીયતની કોઈ ચીંતા મારે કરવાની ન હતી, બધી ડૉક્ટરી સારવાર પણ મફત મળતી.”

મને એની દયા આવી. આથી મેં એને પુછ્યું, “શું થયું શું ભાઈ? ડ્રગ? દારુના નશામાં ફસાયો હતો? પત્ની છુટી થઈ ગઈ?

“ઓહ ના, એવું કશું જ નહીં,” એણે કહ્યું, “ના, ના, હું જેલમાંથી છુટી ગયો.”

dial-112-for-emergency

નવેમ્બર 5, 2016

ભારતમાં જીવન-મરણ, આગ કે પોલીસની કટોકટીના સમયે (ઈમરજન્સીમાં) જરુર પડે તો 112 ડાયલ કરવો. તમારા ફોનમાં ક્રેડીટ (પૈસા) ન હોય તો પણ આ કૉલ કરી શકાય છે. વધુ માટે નીચેની લીન્ક પર ક્લીક કરો. ભારતમાાં વધુ ને વધુ લોકોને જાણ થાય એ માટે આ માહીતી મારા બ્લોગ પર મને મળેલા ભાઈશ્રી બી.જે. મિસ્ત્રીના ઈમેલમાંથી મુકી છે.

dial-112-for-emergency

શબ્દોને દાંત નથી હોતા

ફેબ્રુવારી 12, 2016

શબ્દોને દાંત નથી હોતા

પીયુષભાઈના ઈમેલમાંથી હીન્દી પરથી ગુજરાતીમાં -ગાંડાભાઈ

બ્લોગ પર તા. ૧૩-૨-૨૦૧૬

શબ્દોને દાંત નથી હોતા પરંતુ શબ્દો જ્યારે ડંખે છે ત્યારે બહુ જ દરદ થાય છે, અને ક્યારેક તો ઘા એટલા બધા ઉંડા હોય છે કે જીવન સમાપ્ત થઈ જાય છે, છતાં પણ ઘા રુઝાતા નથી. આથી જ્યારે પણ જીવનમાં કંઈ પણ બોલો, મધુરુ બોલો, મીઠું બોલો.

શબ્દ શબ્દ સહુ કોઈ કરે, શબ્દને નથી હાથ કે પગ

એક શબ્દ ઔષધી જેમ અને એક શબ્દ કરે સો કર્મ

જે ભાગ્યમાં છે તે ભાગીને આવશે, જે નથી તે આવીને પણ ભાગી જશે.

પ્રભુને પણ પસંદ નથી વાણીમાં શક્તી, આથી જીભમાં હાડકું નથી મુક્યું.

જ્યારે પણ તમારી શક્તીનો તમને અહંકાર થાય, ત્યારે સ્મશાનનું એક ચક્કર જરુર લગાવો.

અને જ્યારે પણ પ્રભુ પર પ્રેમ થાય, ત્યારે કોઈ ભુખ્યાને ભોજન આપજો.

જ્યારે પણ તમારી શક્તી પર ગૌરવ અનુભવો, ત્યારે વૃદ્ધાશ્રમનો એક આંટો જરુર મારજો. અને જ્યારે પણ તમારું શીર શ્રદ્ધાથી ઝુકે ત્યારે તમારાં માબાપના પગ જરુર દબાવી આપજો.

જીભ જન્મ સાથે જ મળે છે અને મૃત્યુ પર્યંત રહે છે, કેમ કે એ કોમળ હોય છે. દાંત જન્મ પછી આવે છે અને મૃત્યુ પહેલાં જતા રહે છે, કેમ કે એ કઠોર હોય છે.

નાના થઈને રહેશો તો પામશો મહાન આશીર્વાદ, મોટા થયા પછી તો મા પણ ખોળામાંથી ઉતારી મુકે છે.

કીસ્મત અને પત્ની ભલે ને દુખી કરતાં હોય પણ જ્યારે સાથ આપે છે તો જીન્દગી બદલી નાખે છે.

પ્રેમ જોઈતો હોય તો સમર્પણ કરવું પડશે. વીશ્વાસ જોઈતો હોય તો નીષ્ઠા આપવી પડશે. સાથ જોઈતો હોય તો સમય આપવો પડશે.

કોણ કહે છે કે સંબંધો મફતમાં મળે છે? મફત તો હવા પણ નથી મળતી. એક શ્વાસ ત્યારેજ અંદર લઈ શકીએ છીએ જ્યારે એક શ્વાસ છોડીએ છીએ.

 

ચાય અને લાગણી

જાન્યુઆરી 15, 2016

Sekar

(બ્લોગ પર તા. 15-1-2016)

શ્રીમતી સોમા બસુ અને ‘ધ હીન્દુ’ના સૌજન્ય અને પરવાનગીથી Daily Good બ્લોગમાં તા-15-2-2014ના રોજ પ્રગટ થયેલા લેખનું ગુજરાતી રુપાંતર કરનાર ગાંડાભાઈ વલ્લભ (ન્યુઝીલેન્ડ)

(આ લેખ મને ગમ્યો, અને મારા ગ્લોગ પર મુકવાની પરવાનગી મેં Daily Goods પાસે માગી હતી. એમણે મને શ્રીમતી સોમા બસુ અને ‘ધ હીન્દુ’ની પરવાનગી લેવાનું કહ્યું હતું. શ્રીમતી બસુએ પહેલાં ન્યુઝીલેન્ડની મુલાકાત પણ લીધી હતી, અને બહુ ખુશીથી એમણે મને પરવાનગી આપી. એ માટે એમનો આભાર.)

આપણે કોઈ મહાન કામ ન કરી શકીએ તો યે લાગણીભીનું નાનું સરખું કામ તો કરી શકીએ – મધર ટેરીસા

આર. શેખર ફોટો પડાવતી વખતે પણ શર્ટ પહેરવાને બીલકુલ રાજી નથી. એની બંડીમાંના છીદ્ર પ્રત્યે મેં એનું ધ્યાન દોર્યું. “હા એ હું છું.” એ સાવ બેફીકરાઈથી કહે છે.

એના મોં પર મેં અણગમાનો ભાવ જોયો. એને પોતાને વીષે, એના ફેમીલી વીષે કે એના કામ વીષે વાત કરવાનું એને ગમતું નથી. એ અત્યંત ઓછું બોલે છે. એની ચાયની દુકાન એ બરાબર સવારે ૪-૩૦ વાગ્યે અચુક ખોલી દે છે. રાતપાળી કરતા લગભગ બે ડઝન જેટલા રખેવાળોને એ પોતાની ગરમાગરમ ચાયનો પહેલો રાઉન્ડ પીવડાવે છે. રાત્રે ૧૧-૦૦ વાગ્યા સુધી એ પોતાની દુકાન ખુલ્લી રાખે છે. એની દુકાનમાં રોજના ૩૦૦ કપ ચાય-કોફી ઉપરાંત બીસ્કીટ, કેક, લાડુ અને બીજું ચવાણું વેચાય છે.

હા, એનો મીનાક્ષી કોફીબાર એના બે ભાઈઓ સાથે એ ચલાવે છે. તે લોકોમાં પ્રખ્યાત છે એટલા માટે નહીં કે એ સ્વાદીષ્ટ ચવાણુ વેચે છે. એટલા માટે પણ નહીં કે એ સેંકડો કપ ચા-કૉફીના વેચે છે, પણ શેખર પ્રખ્યાત છે એના દયાળુ સ્વભાવને લીધે.

સવારમાં દરરોજ રક્તપીત્ત પીડીત ઈસાકી એની ટ્રાઈસીકલ પર આવે છે અને એની દુકાન પાસે થોભે છે. શેખર એને પ્લાસ્ટીકના કપમાં ચાય અને બીસ્કીટ આપે છે. બંનેમાંથી કોઈ કશું બોલતું નથી. ખરેખર તેઓએ કદી કશી વાતચીત કરી જ નથી, સીવાય કે શેખરે એને એકવાર એનું નામ અને ઉંમર પુછી હતી.

 

શેખર કહે છે: આઠ વર્ષ પહેલાં એ છોકરો જ્યારે પહેલવહેલો આવ્યો ત્યારે મને લાગ્યું કે એણે ચાય પીવી છે, પણ એની પાસે પૈસા નથી. તે દીવસથી એ કાયમ અહીં આવે છે.

 

જો શેખરના જોવામાં કોઈ આવે જેને કશાકની જરુર હોય પણ ખરીદી શકતું ન હોય તો શક્ય હોય ત્યાં સુધી એ ત્યાં પહોંચી જાય છે. જેમ કે એણે જોયું કે આઠ વર્ષની શિવાથરીણી બ્લડકેન્સરથી પીડાતી હતી. એને આ બાળકી પ્રત્યે બહુ લાગણી થઈ. એનાં ગરીબ માબાપ ડૉક્ટરે કહેલ પોષક આહાર એને આપી શકે તેમ ન હતાં. ત્રણ વર્ષ પહેલાં એક સ્થાનીક મીત્રે આ બાળકીનો શેખરને પરીચય કરાવ્યો હતો. ત્યારથી શેખર એને નીયમીત દુધ અને ફળો એ હોસ્પીટલમાં હોય તો ત્યાં અથવા એના ઘરે આરામ માટે મોકલી હોય તો ઘરે પહોંચાડે છે.

 

એ કહે છે, “મારા બાળપણમાં મારાં માબાપ કોઈક વાર દીવસમાં એક સમયના ભોજનની પણ વ્યવસ્થા કરી શકતાં નહીં, એ મને બરાબર યાદ છે. ભુખનું દુખ કેવું હોય તે હું જાણું છું. આપણી પાયાની જરુરીયાતો પુરી ન થઈ શકે ત્યારે કેવી મુશ્કેલી પડે છે તેનો મને અનુભવ છે.”

 

એને ત્રણ ઘરની માહીતી છે, જ્યાં ખાસ જરુરીયાત ધરાવતાં અનાથ બાળકો છે. આ ત્રણે ઘરોમાં દરેકને એ દર શુક્રવારે પાંચ લીટર દુધ, બન્સ અને બીજું ખાવાનું હંમેશાં નીયમીત પહોંચાડે છે. એની ચાયની દુકાન ૩૫ વર્ષ જુની છે અને એ વીસ્તારમાં રહેતા એકેએક માણસ માટે એની દુકાન જાણીતી છે. પરંતુ શેખર જે ગુપ્ત સેવા કરે છે તે બધા જાણતા નથી.

 

“હું તો એક સાદો-સીધો માણસ છું. નાની સરખી સખાવત કરવાનું મને ગમે છે, કેમ કે એનાથી મને સુખ મળે છે.” એ ભારપુર્વક કહે છે. શેખર કહે છે એના અભાવગ્રસ્ત દીવસો બાદ હવે એ કંઈક આપી શકે એ સ્થીતીમાં છે. “એવા કેટલાયે માણસો છે, જેમની પાસે પુશ્કળ પૈસો છે, પરંતુ ક્યાં તો તેમની પાસે બીજાને મદદ કરવાનો સમય નથી કે તેમની એવી વૃત્તી નથી. પ્રભુ પોતાની રીતે આપણને સંપત્તી આપે છે અને આપણે બીજાને મદદ કરવા આપણી રીત શોધી લઈએ છીએ.” એ કહે છે. જુદી જુદી સ્કુલના વીદ્યાર્થીઓ સાંજે એની દુકાન આગળ ભેગા થાય છે. મોટાભાગે એમને નોટબુક, પેન, પુસ્તકો વગેરેની જરુરીયાત હોય છે. “એમને જરુરી વસ્તુઓ હું લખી લઉં છું અને પછી લાવી દઉં.” શેખર કદી રોકડા પૈસા આપતો નથી, પણ જોઈતી વસ્તુઓ લાવી આપે છે. સ્કુલની નવી ટર્મ શરુ થતાં કેટલાંયે ગરીબ માબાપ મદદ માટે શેખર પાસે આવે છે. નમ્ર અને ઓછાબોલો શેખર કદી કોઈને નીરાશ કરતો નથી. તેમને સ્કુલબેગ, યુનીફોર્મ, લંચબોક્ષ, પાણીની બોટલ વગેરે લાવી આપી મદદ કરે છે.

 

દુકાનની કમાણી ત્રણ ભાઈઓ વચ્ચે વહેંચવામાં આવે છે. સખાવતમાં શેખર કેટલા પૈસા વાપરે છે તેનો એ હીસાબ રાખતો નથી. “મારી પાસે જે છે તેનાથી મને સંતોષ છે, અને એનાથી ઓછામાં પણ મને ચાલી શકે. મને વધુની જરુર નથી. વધારેને હું શું કરું?” એ પુછે છે. એ બતાવે છે કે તમારી પાસે બીજાને મદદ કરવાની લાગણી માત્ર હોવી જોઈએ.

 

 

મદદ

નવેમ્બર 26, 2015

મદદ

પીયુષભાઈ તરફથી મળેલ ઈમેલ (બ્લોગ પર તા. ૨૬૧૧૨૦૧૫)

એકભાઇ સાંજે કામ પરથી ઘરે આવ્યા. ઘરનો દરવાજો ખોલતાની સાથે જ બઈરી એ વીલાયેલા મોઢે કહ્યુ, ” ગોમડેથી તમારા બાપુજી આયાં છે. એના ચહેરાપરથી એ કંઇક તકલીફમાં હોય એમ લાગે છે

સાંભળતાની સાથે જ પતીના હોશકોશ ઉડી ગયા. મંદીને કારણે નાનો ધંધો બંધ કરીને નોકરી ચાલુ કરી દેવી પડી હતી. અને મોંડ મોંડ ઘરનું ગુજરાન ચાલતુંતુ. એવામાં ગોમડેથી બાપુજી આયા છે, તો ચોક્કસ કોઇક મદદ માંગવા માટે જ આવ્યા હશે, આ વીચાર માત્રથી એ ભાઇ ધ્રુજી ગયા. ઘરમાં પ્રવેશીને મુરઝાયેલા ચહેરે પીતાને પ્રણામ કર્યા. સાંજનું ભોજન પતાવીને, પીતાએ પુત્રને કહ્યુ, “બેટા, તારી સાથે થોડી વાતો કરવી છે.”

પીતાની વાત સંભળતા જ દીકરાના હૈયામાં ફાળ પડી નક્કી હવે બાપુજી પૈસાની માગણી મુકશે. મારી કેવી સ્થીતી છે એનો બાપુજીને જરા પણ વીચાર નહીં આવતો હોય? મને ફોન કર્યા વગર સીધા જ, અહીંયા પહોંચી ગયા. આવતાં પહેલાફોન કર્યો હોત, તો હું ફોન પર પણ તેમને મારી મુશ્કેલી જણાવી શકત“.

વીચારોના વાવાઝોડામાં સપડાયેલા દીકરાના ખભા પર પીતાનો હાથ મુકાયો, ત્યારે દીકરાને ખબર પડી કે, પીતાજી એમની બાજુમાં આવીને બેસી ગયા છે. પીતાએ દીકરાને કહ્યુ, ” બેટા, તું મહીને એકાદ વખત ગામડે અમને ફોન કરીને વાત કરી લેતોતો. પણ છેલ્લા 4 મહીનાથી તારો કોઇ જ ફોન નથી આવ્યો. એટલે તને કંઇક તકલીફ હશે એવું મને અને તારી મમ્મીને લાગ્યું. હું તને બીજી તો શું મદદ કરી શકું પણ મારી પાસે થોડાં ઘરેણાં પડેલાં હતાં. એ વેંચીને આ 50,000 રુપીયા ભેગા થયા છે એ તારા માટે લાવ્યો છું. હું તો કાલે સવારે ગામડે ચાલ્યો જઇશ પણ બસ ફોન કરતો રહેજે !! તારી મમ્મી બહુ જ ચીંતા કરતી હોય છે. અને કંઇ મુશ્કેલી હોય તો બેધડક કહેજે. તારા માટે જમીન વેંચવી પડે તો એ પણ વેંચી નાંખીશું.”
આટલી વાત કરીને પીતાએ, દીકરાના હાથમાં નોટોનું બંડલ મુકી દીધુ. દીકરો કંઇજ ન બોલી શક્યો માત્ર ભીની આંખોએ બાપના ચહેરાને જોઇ રહ્યો. જે બાપની ભીખારી તરીકે કલ્પના કરી હતી એ તો ભગવાન બનીને આવ્યા હતા.
મીત્રો, આપણી મુશ્કેલીના સમયે પોતાનુ સર્વસ્વ આપીને આપણને મદદ કરનાર પીતા કોઇ મુશ્કેલીમાં તો નથીને એ જોવાની ફરજ માત્ર ભગવાનની નહીં, આપણી જ છે.

ડીલીટ મારતા પહેલાં, અન્ય ગ્રુપમાં ફોરવર્ડ કરવાનું ચુકશો નહીં. કોઈની આંખો ખુલી જાય તો, મોકલનારને આંગળી ચીંધવાનું પુણ્ય મળશે . ધન્યવાદ

ભગવાન બુદ્ધનાં વચનામૃત – જીવનનો ખજાનો

સપ્ટેમ્બર 29, 2015

ભાઈશ્રી પીયુશભાઈ પરીખે ફોરવર્ડ કરેલ ઈમેલમાંથી ગુજરાતીમાં તારવેલું.

ભગવાન બુદ્ધનાં વચનામૃત – જીવનનો ખજાનો

અહીં આપેલાં વચનો પૈકી થોડાં વચનોને પણ જો અમલમાં મુકવામાં આવે તો આપણે બહેતર માનવ બનીશું અને શાંતી અને આનંદની વર્ષા આપણા પર થશે. જેની કોઈ પણ ભૌતિક સંપત્તી સાથે તુલના થઈ ન શકે. ચાલો આપણે કૃતજ્ઞ થતાં શીખીએ.

  1. ભુતકાળમાં ભમતા ન રહો, કે ભવીષ્યનાં સપનાં જોતા ન રહો,   તમારા મનને વર્તમાનમાં સ્થીર કરો.
  2. એક કપટી અને ઢોંગી મીત્રનો જંગલી પ્રાણી કરતાં પણ વધુ ભય રાખવો. જંગલી પ્રાણી કદાચ તમારા શરીરને ઘાયલ કરે, પણ બુરો મીત્ર તમારા મનને ઘાયલ કરશે.
  3.   સ્વાસ્થ્ય સૌથી ઉત્તમ ઈનામ છે, સંતોષ સૌથી ઉત્તમ સંપત્તી છે, વફાદારી સૌથી ઉત્તમ સગપણ.
  4. માર્ગ સ્વર્ગમાં નથી. માર્ગ તો હૃદયમાં છે
  5. ક્રોધને પકડી રાખવો એ બીજા પર ફેંકવાના ઈરાદાથી સળગતો અંગારો પકડી રાખવા જેવું છે. એમાં દાઝી જશો તો તમે જ.
  6. જીભ એક ધારદાર ચપ્પુ જેવી છે, લોહી કાઢ્યા વીના મારી નાખે.
  7. એક દીવા વડે હજારો દીવા પેટાવી શકાય, છતાં એ દીવાનું જીવન ટુંકું થઈ જતું નથી. આનંદ વહેંચવાથી કદી ઘટતો નથી.
  8. આપણા વીચારો આપણને ઘડે છે, આપણે જે છીએ તે આપણા વીચારોનું પરીણામ છે. મન જ્યારે સ્વચ્છ હોય છે ત્યારે આનંદ પડછાયાની જેમ હંમેશાં અનુસરે છે, જે કદી જતો રહેતો નથી.
  9. આ ત્રણ લાંબા સમય સુધી ઢંકાયેલાં રહેતાં નથીઃ સુર્ય, ચંદ્ર અને સત્ય.
  10. પવીત્ર ધર્મગ્રંથનું ગમે તેટલું વાંચન તમે કરો, ગમે તેટલું એનું રટણ કરો, પણ જો તમે એને આચરણમાં ન મુકો તો એનાથી તમારું શું ભલું થવાનું?
  11. તમારા સ્નેહ અને મમતાને લાયક કોઈને શોધવા તમે આખું બ્રહ્માંડ ખુંદી વળો, પણ તમારા વીના બીજું કોઈ તમને કદી પણ મળશે નહીં. આખા બ્રહ્માંડમાંના બીજાં કોઈ પણ કરતાં તમારા સ્નેહ અને મમતાને તમે પોતે જ લાયક છો.
  12. સારા સ્વાસ્થ્ય માટે, પોતાના પરીવારના સુખ માટે, સહુની શાંતી માટે માણસે પોતે પહેલાં શીસ્તપાલન કરવું જોઈએ અને પોતાના મન પર કાબુ મેળવવો જોઈએ. જો તમે તમારા મન પર કાબુ મેળવી શકો તો તમને જ્ઞાનપ્રાપ્તીનો માર્ગ મળી શકે, અને સદ્બુદ્ધી અને સદ્ગુણ આપોઆપ આવી મળશે.
  13. સત્યના માર્ગે જતાં માત્ર બે જ ભુલો શક્ય છે: અંત સુધી પહોંચતાં પહેલાં અટકી જવું, અને ચાલવાનું શરુ જ ન કરવું.
  14. તમને જે મળ્યું છે તેની વધુ પડતી કીમત ન કરવી, ન તો કોઈની ઈર્ષ્યા કરવી. જે બીજાની ઈર્ષ્યા કરે છે, તેના મનને શાંતી મળી શકતી નથી.
  15. મન જ સર્વસ્વ છે. તમે જેવું વીચારશો તેવા જ થશો.
  16. શરીરનું સ્વાસ્થ્ય સારી રીતે જાળવી રાખવું એ આપણી ફરજ છે, નહીંતર આપણે મનને મજબુત અને પારદર્શક રાખી શીકીશું નહીં.
  17. મનનું શંકાશીલ રહેવા  જેવું ભયંકર બીજું કશું નથી. શંકા લોકોમાં વીખવાદ પેદા કરે છે. એ એક એવું ઝેર છે જે મીત્રતાનો છેદ ઉડાવી દે છે અને સુખી સંબંધોમાં ભંગ પાડે છે. એ એવો કાંટો છે જે પજવતો રહે છે અને ઈજા પહોંચાડે છે. એ કાતીલ તલવાર છે.
  18. જેમ દીવો અગ્નિ વીના પેટાવી શકાતો નથી તેમ મનુષ્ય અધ્યાત્મ વીના જીવી ન શકે.
  19. આળસ એ મૃત્યુ તરફ જવાનો ટુંકો રસ્તો છે અને ઉદ્યમી હોવું એ જીવનનો સાચો માર્ગ છે. મુર્ખ લોકો આળસુ હોય છે, ડાહ્યા લોકો ઉદ્યમી હોય છે.

ગૌરવશાળી કોલીય

સપ્ટેમ્બર 13, 2015

ગૌરવશાળી કોલીય

(બ્લોગ પર તા. ૧૩-૯-૨૦૧૫)

‘કોળી કોમનો ઐતીહાસીક પરીચય’ ૧૯૬૧ના અરસામાં મેં વાંચેલું એવું સ્મરણ છે. એની બીજી આવૃત્તી ૪-૩-૧૯૮૧ના રોજ સુધારા-વધારા સાથે બહાર પડી છે. એ પુસ્તકમાં જણાવ્યા મુજબ ભગવાન બુદ્ધનાં માતા માયાદેવી કોલીય નામની ક્ષત્રીય જાતીનાં હતાં. બ્રાહ્મણોએ ભગવાન બુદ્ધને નીચા પાડવા માટે આ કોલીય ક્ષત્રીયો અસ્પૃશ્ય છે એવું તે સમયે એટલે લગભગ બે હજાર વર્ષો પહેલાં ઠરાવેલું. આ કોલીય નામની ક્ષત્રીય જાતી તે જ આજની કોળી કોમ. આમ કોળી ખરેખર શુદ્ર નથી, પણ ક્ષત્રીય છે.

આ અંગે અહીં વેલીંગ્ટનમાં એક દીવસ એક ભાઈ સાથે વાતો નીકળી. એમની દલીલ હતી કે આ પુસ્તક, ‘કોળી કોમનો ઐતીહાસીક પરીચય’ લખનાર કોઈ કોળી જ છે કે બીજું કોઈ? (એના સંપાદકે પોતાનું નામ લખ્યું નથી.) વળી જે સંશોધન-રીસર્ચ કરી હશે તે કયા આધારે? પુસ્તકોના આધારે જ ને? એ પુસ્તકોમાં જે લખ્યું હોય તે સાચું જ છે એમ શી રીતે માની લેવાય?

 

હીન્દુ ધર્મમાં મુખ્ય ચાર જ્ઞાતી બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રીય, વૈશ્ય અને શુદ્ર છે. શરુઆતમાં આ જ્ઞાતી વ્યવસાય અનુસાર ઠરાવવામાં આવેલી. પાછળથી એ માણસના જન્મ અનુસાર ગણાવા લાગી, જે હવે દૃઢ થઈ ગયું છે. કોઈ પોતાની જાતી જન્મ બાદ બદલી શકતું નથી. પહેલાં બ્રાહ્મણનું કામ ભણવું, ભણાવવું હતું, ક્ષત્રીયનું દેશની વ્યવસ્થા અને રક્ષણનું, વૈશ્યનું કામ વેપાર અને ખેતી, અને શુદ્રનું કામ બધી વર્ણોની સેવાનું-દાસપણું.

 

જુના સમયમાં ક્ષત્રીયનું કામ રાજ્યવ્યવસ્થા અને લોકોના રક્ષણનું હતું. ક્ષત્રીય યોદ્ધાનું ખમીર ધરાવે છે. બહાદુરી, નીડરપણું એના લોહીમાં છે. એ સ્વમાની હોય છે. કોઈ એનું અપમાન કરે તે એ સહી ન લે. મારવા અને મરવામાં એ પાછી પાની ન કરે. એ કોઈનું દાસપણું કરવા ન ઈચ્છે.

 

લગભગ બે હજાર વર્ષથી કોળીને અસ્પૃશ્ય અને શુદ્ર કહેવામાં આવ્યો છે. તેમ છતાં આજે પણ ઉપર કહેલાં ક્ષત્રીયનાં લક્ષણો કોળી લોકોમાં જોવામાં આવતાં નથી? આજે ભારતમાં કે પરદેશમાં વસેલ ભાગ્યે જ કોઈ કોળી કોઈનું દાસપણું સ્વીકારશે. અપવાદરુપ કોઈ બીજાનો દબાવેલ દબાઈ જશે. જ્યાં યુદ્ધ જેવી પરીસ્થીતી પેદા થાય ત્યાંથી ભાગી જવાની વૃત્તી ધરાવનાર કોઈ સાચો કોળી ભાગ્યે જ જોવા મળશે. જો કે સમયના વહેણ સાથે બધામાં શુદ્ધ જીન જળવાઈ જ રહે એમ ન પણ બને. આથી અપવાદો હોવાના.

 

અહીં વેલીંગ્ટનમાં ઈન્ડીયન સ્પોર્ટ્સ ક્લબમાં હૉકી જેવી મર્દાનગીની રમતમાં ભાગ લેનારા લગભગ બધા જ કોળી છે. અહીંની ઈન્ડીયનોની વસ્તીમાં કોળી લોકોની બહુમતી છે એવું નથી. વળી સ્પોર્ટ્સ ક્લબ બધા માટે ઓપન છે. એ માત્ર કોળી લોકો માટે જ છે એવું નથી. કોઈ વાર અપવાદ રુપે જ અન્ય જ્ઞાતીના હૉકીની ટીમમાં જોવા મળે. જ્યાં મુખ્ય વસ્તી યુરોપીયનોની છે તેવા આ શહેરની એક કૉલેજ(માધ્યમીક શાળા)ની પ્રથમ કક્ષાની હૉકીની ટીમમાં (ફર્સ્ટ ઈલેવનમાં) એક સમયે બધા જ ઈન્ડીયન અને તે પણ (એકબે અપવાદ સીવાય) કોળી હતા. આ ઉપરાંત ન્યુઝીલેન્ડની રાષ્ટ્ર કક્ષાની હૉકી ટીમમાં આજ સુધી રમી ગયેલા બધા જ કોળી હતા. હૉકીની રમત ક્ષત્રીયના ખમીરને આકર્ષે એ સ્વાભાવીક છે. એ બતાવે છે કે કોળી ખરેખર ક્ષત્રીય છે.

 

સાઉથ આફ્રીકામાં ગાંધીજી સાથે અસહકારની લડતમાં જોડાયેલા ઘણા લોકો કોળી કોમના હતા. આઝાદીની લડતમાં કોળી લોકોએ બતાવેલા ખમીરથી ઘણા વાકેફ હશે. એ  સમયે કોળી લોકોએ દર્શાવેલ મર્દાનગી એનામાં રહેલ ક્ષત્રીય લોહીનું દ્યોતક છે. અને આ મર્દાનગી માત્ર ભાઈઓમાં જ છે, અને આઝાદીની લડત વખતે માત્ર ભાઈઓએ જ હીંમતપુર્વક લડાઈમાં ભાગ લીધો હતો એમ નથી, કોળી કોમનાં બહેનોએ પણ એમાં ઝંપલાવ્યું હતું – નવસારી કાંઠાવીભાગનાં બહેનોની એ બહાદુરી “આઝાદીની લડત” વીષેનાં એ વીભાગનાં લોકોએ લખેલાં પુસ્તકોમાં જોઈ શકાશે. ખાસ કરીને ગાંધીજીની દાંડીકુચ વખતે બહેનોએ જે નીડરતા બતાવેલી તે એ કોળી બહેનો ક્ષત્રીયનું ખમીર ધરાવે છે એની પ્રતીતી કરાવે છે.

 

મોટા ભાગના શુદ્રો ક્ષત્રીય કોમમાંથી આવ્યા છે. શરુઆતમાં તો માત્ર ત્રણ જ જ્ઞાતીઓ હતી, બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રીય અને વૈશ્ય. શુદ્ર પહેલાં તો હતા જ નહીં. પાછળથી જે કોમ સાથે અણબનાવ થાય તેને બ્રાહ્મણો શુદ્રમાં મુકતા ગયા. એમને અણબનાવ  ક્ષત્રીયો સાથે જ થવાની શક્યતા, કેમ કે એ એનો હરીફ, સત્તાસ્થાને હોવાને કારણે. બ્રાહ્મણના વ્યવસાય મુજબ એ જ્ઞાની ગણાય, આથી ક્ષત્રીયે એની સલાહ મુજબ જ ચાલવું જોઈએ, કારભાર કરવો જોઈએ, એવું એ માનનારા અને તેથી પોતાને સૌથી ઉપર મુક્યા. વળી વૈશ્યો તો વેપાર અને ખેતીના કામમાં હોવાથી એમના તરફથી બ્રાહ્મણને કોઈ ઉપદ્રવ ન હોઈ શકે, ઉલટું એ લોકો પાસેથી તો એને દાન-દક્ષીણા મળવામાં કોઈ મુશકેલી ભાગ્યેજ પડી શકે. હા, કદાચ ક્ષત્રીયો તરફથી મળે એના કરતાં કંઈક ઓછા પ્રમાણમાં મળે એવું બને, કેમ કે વૈશ્યો લોભી હોવાની શક્યતા ખરી. જ્યારે ક્ષત્રીયોના સ્વભાવમાં જ દાનવૃત્તી હોવાની. આમાં પણ અપવાદો તો હોવાના. અને આજે તો ઘણું બધું ભેળસેળ થઈ ગયું છે, શુદ્ધ ડી.એન.એ. કોઈનાં જળવાયાં નહીં હોય. આથી બ્રાહ્મણમાં, ક્ષત્રીયમાં કે વૈશ્યમાં શુદ્ધ બ્રાહ્મણ, શુદ્ધ ક્ષત્રીય કે શુદ્ધ વૈશ્ય કદાચ નહીં મળે. આથી ખરેખર તો આજે જ્ઞાતીનો કશો અર્થ રહ્યો નથી, છતાં હીન્દુઓમાં પરીવર્તનની આશા રાખવી આજનું હવામાન જોતાં વ્યર્થ લાગે છે. અપવાદો એમાં પણ હોવાના જ. હવે કશું જ જડબેસલાક રહ્યું નથી.

 

એકબે દીવસ પહેલાં જ મારા એક મીત્ર સાથે વાતો થઈ. એ ભાઈ ભારતનું બધું જ શ્રેષ્ઠ, એની સંસ્કૃતી આખી દુનીયામાં સહુથી ઉત્તમ એમ એ કહેતા હતા. ત્યારે મેં એને કહ્યું કે તમને ખબર છે ગાંધીજીએ કહેલું કે અસ્પૃશ્યતા એ હીન્દુ ધર્મનું કલંક છે. દુનીયાના કોઈ પણ દેશમાં અસ્પૃશ્યતા નથી. માણસને અડકી ન શકાય, પણ કુતરાંને અડકી શકાય. આવું ભારત સીવાય બીજા કોઈ દેશમાં છે? છતાં એને તમે ઉત્તમ કહો છો.

 

હરીજનો જેને પહેલાં ઢેડ કહેતા એમના કુવા અલગ હતા. એ લોકો કોઈ પણ જાતનો એવો વ્યવસાય કરતા નો’તા જેમાં એમનાં શરીર ગંદા થાય. છતાં એમને અડી ન શકાય અને કુવા અલગ. અડી જવાય તો નાહવું પડે. મને યાદ છે હું નવ-દસ વર્ષનો હતો એટલે કે લગભગ ૬૬-૬૭ વર્ષ પહેલાં મને ના પાડવામાં આવેલી છતાં એમના કુવા પર જઈને પાણી પીધેલું. મને કહેવામાં આવેલું કે એમના કુવાનું પાણી ન પીવાય. જ્યારે બીજો કહેવાતા સવર્ણનો કુવો કંઈ ત્યાંથી ખાસ દુર ન હતો. અને આ હરીજનો કંઈ અસ્વચ્છ રહેતા એવું તો નો’તું જ. મારા ખ્યાલ મુજબ નરસિંહ મહેતાએ હરીજનોની સ્વચ્છતાનાં વખાણ કર્યાં છે.

 

હું જ્યારે એક ઉત્તર બુનીયાદી શાળામાં શીક્ષક હતો ત્યારે વીદ્યાર્થીના વાલીની મુલાકાતે એમના ઘરે જતો. ત્યાં એક વાર તરસ લાગી તો મેં પીવા માટે પાણી માગ્યું. એ ભાઈ મને કહે,

“ભાઈ, તમારાથી અમારા ઘરનું પાણી ના પીવાય.”

મેં પુછ્યું “કેમ?”

“અમે હરિજન છીએ.”

“તમે હરીનાં જન, તો તો તમારે ત્યાંનું પાણી ખાસ પીવાવું જોઈએ.”

 

સમાજમાં પ્રચલીત એ લોકોની જાતીની મને જાણ હતી જ.

એકસઠમા વર્ષમાં પ્રવેશ વેળા

નવેમ્બર 28, 2014

સનડે ઈ-મહેફીલના પ્રણેતા શ્રી. ઉત્તમભાઈ ગજ્જરને મેં તાજેતરમાં એમાં પ્રગટ કરેલા સુંદર લેખની પ્રસંશા કરતો ઈ-મેઈલ મોકલ્યો હતો. તેના પ્રત્યુત્તરમાં એમણે સ.મ.માં પ્રગટ થતી મને પસંદ હોય તે કોઈ પણ કૃતી મારા બ્લોગ પર મુકવાની છુટ આપી છે. તો ‘સેમ’માં પ્રગટ થયેલો આ આર્ટીકલ વાંચવો કદાચ તમને ગમે અને ઉપયોગી લાગે એમ માની મારા બ્લોગ પર ડૉ. શશીકાન્ત શાહ અને ઉત્તમભાઈ ગજ્જરના સૌજન્યથી મુકું છું.

એકસઠમા વર્ષમાં પ્રવેશ વેળા…..

–ડૉ. શશીકાન્ત શાહ

‘‘બરાબર વીસ વર્ષ પુર્વે મેં મારી આ જ કૉલમમાં એક લેખ લખ્યો હતો. જેનું શીર્ષક હતું : ‘ખરું જીવન ચાળીસ પછી શરુ થાય છે – લાઈફ બીગીન્સ એટ ફોર્ટી’– અગીયારમી માર્ચે હું જીન્દગીની સફરનાં સાઠ વર્ષ પુરાં કરી એકસઠમા વર્ષમાં પ્રવેશ્યો. જીન્દગીની પાઠશાળામાં છ દાયકા સુધી અધ્યયન કર્યા પછી હું શું શીખ્યો ? જીન્દગીએ મને શું આપ્યું ? મેં સમાજને શું આપ્યું ? જીવનના ટર્નીંગ પૉઈન્ટ ઉપર સહેજ થોભીને પસાર થઈ ગયેલો માર્ગ પુન: અવલોકતાં પુર્ણ સંતોષની લાગણી જન્મે છે. પૅવેલીયનમાં પાછા ફરવાની વેળાએ ખેલાડીને એવો અહેસાસ થાય કે, ‘હું મારી ઈનીંગ ખુબ સારી રીતે રમ્યો,’ તો એનાથી વીશેષ બીજું શું જોઈએ ?)

♦●♦

હાર્વર્ડ યુનીવર્સીટીના મનોચીકીત્સક જ્યોર્જ વેઈલન્ટે પાંત્રીસ વર્ષ સંશોધન કરીને એ પ્રશ્નનો ઉત્તર મેળવવાની કોશીશ કરી કે પ્રસન્નતાપુર્વક વૃદ્ધત્વ તરફ ગતી કરવાનો માર્ગ કયો છે ? માત્ર લાંબું–દીર્ઘ જીવન નહીં; સુખી જીવન જીવવામાં આપણને કયાં પરીબળો મદદરુપ બને છે ? ૧૯૩૭માં હાર્વર્ડ યુનીવર્સીટીના બે સંશોધકે બસો અડસઠ પુરુષ સ્નાતકોને કેન્દ્રમાં રાખીને એક અભ્યાસ હાથ ધર્યો, જે અંતર્ગત પ્રસન્નતાપુર્વક, આનંદની અવસ્થા જાળવી રાખીને વૃદ્ધત્વ તરફ આગળ વધવામાં કયાં પરીબળો મદદરુપ બને છે તે જાણવાનો ઈરાદો હતો. પાંત્રીસ વરસ સુધી ચાલેલું આ સંશોધન, માણસને સુખી, સંતોષી વૃદ્ધત્વ તરફ દોરી જતાં અને માંદલાં, અસંતુષ્ટ હતાશ–નીરાશ વૃદ્ધત્વથી બચાવતાં પરીબળો પર ધ્યાનાકર્ષક પ્રકાશ ફેંકે છે.

જ્યોર્જ વેઈલન્ટ નોંધે છે : આપણને પ્રસન્ન વૃદ્ધત્વ તરફ દોરી જતા કેટલાક મુદ્દા તરફ અમારું ધ્યાન ગયું છે. જીન્દગીની સફરમાં આપણને જે ખરાબ માણસો ભટકાય છે એમનો પ્રભાવ આપણા જીવન પર, આપણી પ્રસન્નતા પર ન પડે તેની કાળજી લેવી. સારા અને પ્રોત્સાહક મીત્રોની વચ્ચે જીન્દગીનો આનંદ માણતા રહેવું તે પહેલું પરીબળ છે, જે માણસને પ્રસન્નતાપુર્વક વૃદ્ધત્વ તરફ દોરી જાય છે. જેમણે આપણને દુ:ખ આપ્યું, હેરાન કર્યા, તકલીફો આપી એમને ક્ષમા આપીને માફ કરી દઈ, સારા અને સાચા મીત્રોની વચ્ચે જીવનનો આનંદ માણતા રહેવું તે આનંદમય વૃદ્ધત્વ તરફ દોરી જનારું બીજું પરીબળ છે. ‘‘ફરીયાદ છોડો, અન્યાય થયાની લાગણીથી બચો, ‘બધાએ મળીને મને ખુબ ત્રાસ આપ્યો’ એવી મનોગ્રંથીમાંથી બહાર નીકળો અને સંતોષપ્રદ અનુભવોને ધ્યાનમાં લઈ એકસઠમા વર્ષમાં દબદબાભેર, ભવ્યતાથી પ્રવેશ કરો. પ્રવેશદ્વાર પર નવી ખુશીઓ અને નવા મીત્રો તમને આવકારવા આતુર થઈને ઉભા છે,’’ એવું જ્યોર્જ વેઈલન્ટનું અવલોકન ધ્યાને લેવા જેવું ગણાય.

આનંદપ્રદ વૃદ્ધત્વ તરફ દોરી જનારું ત્રીજું તત્ત્વ છે, ‘યુવાન મીત્રો, યુવાન સંતાનો, શૈશવ માણી રહેલાં પૌત્ર–પૌત્રીઓ અને પરીવારનાં પ્રેમાળ સ્વજનો.’ જ્યોર્જની સલાહ છે કે, ‘જે મીત્રો છુટી ગયા છે એમને માટે, એમની પાછળ રડવાનું માંડી વાળી, જેમણે નવા મીત્રો શોધ્યા, સમવયસ્ક સાથીદારોના સાંન્નીધ્યમાં જીવનનો સાત્ત્વીક આનંદ શોધવાની કોશીશ કરી, તેઓ ફાવ્યા અને પ્રસન્ન ચહેરે એકસઠમા વર્ષમાં પ્રવેશવા ધનભાગી બન્યા. કડવા અનુભવોને ભુલાવી દો, બેવફાઈ આચરનારા, દ્રોહ કરનારા, વીશ્વાસઘાતી મીત્રો, સાથીદારો, સંબંધીઓનું નામ હોઠો પર લાવવાની ભુલ કરશો નહીં. એમને પાછળ છોડી દઈને, ભુલી જઈને, જીન્દગીની સફરમાં પ્રસન્નતા જાળવી રાખીને આગળ વધો.’

ની:સ્વાર્થ, નક્કર, સર્જનાત્મક સામાજીક પ્રવૃત્તીઓમાં જેઓ પોતાની જાતને જોડી શક્યા, સાઠ વર્ષ સુધી સમાજ પાસેથી જેમણે ઘણું મેળવ્યું, એમાંનું થોડુંક ૠણ ચુકવવા જેમણે કૉમ્યુનીટી–સર્વીસને પોતાના શેષ જીવનનું કેન્દ્રબીંદું બનાવ્યું તેઓ રુઆબભેર, આત્મગૌરવ સાથે સાઠ વર્ષ પુરાં કરી એકસઠમા વર્ષમાં પ્રવેશી શક્યા. આ તબક્કે સત્તા નહીં, રાજકારણ નહીં, આનંદ–કારણ જીવનનું મુખ્ય લક્ષ્ય બને. માણસ વીસમા વર્ષે પણ વૃદ્ધ હોઈ શકે છે. જે વીષાદગ્રસ્ત છે તે વૃદ્ધ છે. જે હીંમત હારી ચુક્યો છે, જેણે જીન્દગીના ખેલમાં રમ્યા વગર જ હાર સ્વીકારી લીધી છે તે વીસમા કે ત્રીસમા વર્ષે પણ વૃદ્ધત્વનો અનુભવ કરી શકે છે. જે સ્ફુર્તી ધરાવે છે, આનંદમાં રહે છે, થાક્યા વગર ચાલી શકે છે, દોડી શકે છે, મીત્રોની મહેફીલમાં સામેલ થઈને ગીત ગાઈ શકે છે, નાચી શકે છે, હસી શકે છે તે નેવુંમા વર્ષે પણ યુવાન છે–યુવાન રહેવા સર્જાયેલો છે.

સાઠ વર્ષ પુર્ણ કર્યાં પછી આપણી પાસે કંઈ હોતું નથી એવું કોણે કહ્યું ? આ તબક્કે આપણી પાસે વીકલ્પો હોય છે, પસંદગીની ભરપુર તકો હોય છે. હકીકતોનો સ્વીકાર કરો, વાસ્તવીકતાને સ્વીકારો. એવી પરીસ્થીતી કે જેને તમે બદલી શકતા નથી, એવા માણસો જેમને તમે કદીયે બદલી શકવાના નથી એ હકીકતોને તમે સ્વીકારી લો. પરીસ્થીતી પર આપણો કાબુ હોતો નથી, કબુલ; પરંતુ પ્રતીકુળ સંજોગોને કેવો પ્રતીભાવ આપવો તેની પસંદગી આપણી પાસે હમેશાં હોય છે. જ્યારે આપણે ચીંતા કરીએ છીએ ત્યારે આપણી ઉર્જા ખર્ચાય છે–વપરાય છે અને આપણે નીર્બળ બનીએ છીએ. ચહેરા પરનું સ્મીત ખોવાઈ જાય છે. જ્યારે આપણે વાસ્તવીકતા સ્વીકારીને, સંજોગો સાથે ઝઘડવાનું બંધ કરીએ ત્યારે ઉર્જાનો સંચય થાય છે. ઉર્જાનું સર્જન પણ થાય છે. તમે જ્યારે એવું વીચારો છો કે, ‘હું મારા જીવનના ચાર્જમાં છું. મારા જીવન પર, મારા નીર્ણયો પર મારો કાબુ છે. હું મારી ભુલો, મારી મર્યાદાઓ અને મારી તાકાત, શક્તીને ઓળખવા જેટલો, સ્વીકારવા જેટલો અને જરુર પડે તો સુધારવા જેટલો પુખ્ત અને સમજદાર પણ છું. હવે પછી સઘર્ષ નહીં; સંવાદ મારું લક્ષ્ય હશે, મારુ ધ્યેય હશે અને તેને અનુરુપ હું મારા જીવનને ગોઠવીશ,’ ત્યારે તમે સ્વસ્થ અને પ્રસન્ન ચીત્તે એકસઠમા વર્ષમાં પ્રવેશવાના હક્કદાર બનો છો.

એકસઠમાં વર્ષમાં પ્રવેશ કરતી વેળા હું કેવી લાગણી અનુભવું છું ? પુર્ણ સંતોષની લાગણી અનુભવવા સાથે મારે ઉમેરવું જોઈએ કે જીન્દગીની પાઠશાળામાંથી ખુબ મહત્ત્વના કહી શકાય એવા ઘણા પાઠો હું શીખ્યો છું, શીખી રહ્યો છું. ‘જે સાથે છે, તે સાથે નથી; સામે છે,’ એવા અનુભવો મને એટલી બધી વાર થયા છે કે હવે એવો એકાદ વધુ અનુભવ ઉમેરાય તો આઘાત લાગતો નથી, રમુજ જન્મે છે ! ‘મારે કંઈ જ મેળવવું નથી, કંઈ જ જોઈતું નથી,’ એવા નીર્ધાર સાથે જીવન જીવવાની ‘બાદશાહી’ હું માણી શક્યો. તમે જ્યારે અપેક્ષા રાખો છો, યાચના કરો છો, કંઈક મેળવવા માટે જીવો છો, સમાધાન કરો છો; ત્યારે તમે તમારી જીન્દગીના માલીક રહેતા નથી. તમે બીજાને ખુશ રાખવા માટે, રાજી રાખવા માટે, બીજાની મહેરબાની મેળવવા માટે જીવો છો. ત્યારે તમારું આત્મગૌરવ પણ હણાય છે, ચહેરો નીસ્તેજ બની જાય છે અને તમે મનની પ્રસન્નતા ગુમાવીને વીષાદગ્રસ્ત બનો છો. કંઈ પણ મેળવવાની અપેક્ષા રાખ્યા વગર તથા જે કંઈ થોડુંઘણું મળ્યું હોય તે ગુમાવવાની તૈયારી રાખીને પોતાની રીતે, સમાધાનો કર્યા વગર જીવન જીવવાની એક મઝા છે, એક આનંદ છે અને તે આનંદ સાઠ વર્ષ સુધી પ્રત્યેક ક્ષણે મેં માણ્યો છે.

એસઠમા વર્ષમાં પ્રવેશતી વેળા વીચાર કરું છું : જીવનમાં મારી શ્રેષ્ઠ ઉપલબ્ધી કઈ ? પ્રસન્ન પરીવાર, જેના હાથમાં હાથ રાખીને આનંદમય સ્થીતીમાં વૃદ્ધત્વ તરફ આગળ વધી રહ્યો છું એવી મારી જીવનસંગીની કુમુદ, જેઓ કદી સાથ ન છોડે એવા થોડાક કાયમી (પરમેનન્ટ–કન્ફર્મ્ડ !) સ્વજનો અને મીત્રો. બસ, જેની પાસે આટલી મીરાત હોય તેને આખી દુનીયાની અમીરાતનો શો ખપ ?!

: મેઘધનુષ :

મીત્રોનો સ્વાંગ રચીને ગરજવાન માણસો મને જીન્દગીમાં વારંવાર ભટકાયા. એમનો મુકામ પોતાનું કામ નીકળી જાય એટલા પુરતો; પછી તમે કોણ ને હું કોણ ? માણસોની ખુબ ઉંચી પરખ હોવાથી આવા હેતુ–સાધક ‘મીત્રો’ને મેં દીલમાં દોસ્તીનો દરજ્જો આપવાની ભુલ કદી કરી નથી. જેમને મીત્ર ગણ્યા ન હોય એમનું આવાગમન ખુશી કે વીષાદનું કારણ બની શકે નહીં. મેં મારા જીવનમાં પ્રવેશેલા મીત્રોને કદી ગુમાવ્યા નથી. મીત્રની ઓળખ જ એ છે કે જીવનમાં પ્રવેશ્યા પછી કદી બહાર નીકળતો નથી.

સુરતના ‘ગુજરાતમીત્ર’ દૈનીકના તા. ૧૨ માર્ચ ૨૦૦૮ના અંકમાં પ્રકાશીત લેખકની કટાર ‘માણસ નામે ક્ષીતીજ’માંથી સાભાર.. ૩૦મી માર્ચ, ૨૦૦૮ના દીને પ્રકાશીત થનારા, લેખકના ‘ક્ષીતીજ’ નામના પુસ્તકમાં પણ આ લેખ સમાવાયો છે..

–ડૉ. શશીકાંત શાહ ‘એકલવ્ય’

સર્જક–સંપર્ક : 35–આવીષ્કાર રો હાઉસ, તાડવાડી, સુરત– 395 005

ફોન : (0261) 277 6011 મોબાઈલ : 98252 33110 ઈ–મેઈલ: sgshah57@yahoo.co.in

@@@

‘સન્ડે ઈ–મહેફીલ’ – વર્ષઃ ત્રીજું – અંકઃ 147 – March 30, 2008

‘ઉંઝાજોડણી’માં પુનરક્ષરાંકનઃ ઉત્તમ ગજ્જર – uttamgajjar@gmail.com

@@@@@@@@@

 

147-UNICODE-Eksath_maa_Praveshe-Dr._Shashikant_Shah-‘SeM’-30-03-2008-FINAL

ચાય અને લાગણી

નવેમ્બર 21, 2014

ચાય અને લાગણી

chai_love

 

શ્રીમતી સોમા બસુ અને ‘ધ હીન્દુ’ના સૌજન્ય અને પરવાનગીથી આ પહેલાં રજુ કરેલ પોસ્ટનો ગુજરાતી અનુવાદ

આપણે કોઈ મહાન કામ ન કરી શકીએ તો યે મસમોટી લાગણીથી નાનું સરખું કામ તો કરી શકીએ – મધર ટેરીસા

 

Sekar

આર. શેખર ફોટો પડાવતી વખતે પણ શર્ટ પહેરવાને બીલકુલ રાજી નથી. એની બંડીમાંના છીદ્ર પ્રત્યે મેં એનું ધ્યાન દોર્યું. “હા એ હું છું.” એ સાવ બેફીકરાઈથી કહે છે.

એના મોં પર મેં અણગમાનો ભાવ જોયો. એને પોતાને વીષે, એના ફેમીલી વીષે કે એના કામ વીષે વાત કરવાનું ગમતું નથી. એ અત્યંત ઓછું બોલે છે. એની ચાયની દુકાન એ બરાબર સવારે 4-30 વાગ્યે અચુક ખોલી દે છે. રાતપાળી કરતા લગભગ બે ડઝન જેટલા રખેવાળોને એ પોતાની ગરમાગરમ ચાયનો પહેલો રાઉન્ડ પીવડાવે છે. રાત્રે 11-00 વાગ્યા સુધી એ પોતાની દુકાન ખુલ્લી રાખે છે. એની દુકાનમાં રોજના 300 કપ ચાય-કોફી ઉપરાંત બીસ્કીટ, કેક, લાડુ અને બીજું ચવાણું વેચાય છે.

હા, એનો મીનાક્ષી કોફીબાર એના બે ભાઈઓ સાથે ચલાવે છે. તે લોકોમાં પ્રખ્યાત છે એટલા માટે નહીં કે એ સ્વાદીષ્ટ ચવાણુ વેચે છે. એટલા માટે પણ નહીં કે એ સેંકડો કપ ચા-કૉફીના વેચે છે, પણ શેખર પ્રખ્યાત છે એના દયાળુ સ્વભાવને લીધે.

સવારમાં દરરોજ રક્તપીત્ત પીડીત ઈસાકી એની ટ્રાઈસીકલ પર આવે છે અને એની દુકાન પાસે થોભે છે. શેખર એને પ્લાસ્ટીકના કપમાં ચાય અને બીસ્કીટ આપે છે. બંનેમાંથી કોઈ કશું બોલતું નથી. ખરેખર તેઓએ કદી કશી વાતચીત કરી જ નથી, સીવાય કે શેખરે એને એકવાર એનું નામ અને ઉંમર પુછી હતી.

શેખર કહે છે: આઠ વર્ષ પહેલાં એ છોકરો જ્યારે પહેલવહેલો આવ્યો ત્યારે મને લાગ્યું કે એણે ચાય પીવી છે, પણ એની પાસે પૈસા નથી. તે દીવસથી એ કાયમ અહીં આવે છે.

જો શેખરના જોવામાં કોઈ આવે જેને કશાકની જરુર હોય પણ ખરીદી શકતું ન હોય તો શક્ય હોય ત્યાં સુધી એ ત્યાં પહોંચી જાય છે. જેમ કે એણે જોયું કે આઠ વર્ષની શિવાથરીણી બ્લડકેન્સરથી પીડાતી હતી. એને આ બાળકી પ્રત્યે બહુ લાગણી થઈ. એનાં ગરીબ માબાપ ડૉક્ટરે કહેલ પોષક આહાર એને આપી શકે તેમ ન હતાં. ત્રણ વર્ષ પહેલાં એક સ્થાનીક મીત્રે આ બાળકીનો શેખરને પરીચય કરાવ્યો હતો. ત્યારથી શેખર એને નીયમીત દુધ અને ફળો એ હોસ્પીટલમાં હોય તો ત્યાં અથવા એના ઘરે આરામ માટે મોકલી હોય તો ઘરે પહોંચાડે છે.

એ કહે છે, “મારા બાળપણમાં મારાં માબાપ કોઈક વાર દીવસમાં એક સમયના ભોજનની પણ વ્યવસ્થા કરી શકતાં નહીં, એ મને બરાબર યાદ છે. ભુખનું દુખ કેવું હોય તે હું જાણું છું. આપણી પાયાની જરુરીયાતો પુરી ન થઈ શકે ત્યારે કેવી મુશ્કેલી પડે છે તેનો મને અનુભવ છે.”

એને ત્રણ ઘરની માહીતી છે, જ્યાં ખાસ જરુરીયાત ધરાવતાં અનાથ બાળકો છે. આ ત્રણે ઘરોમાં દરેકને એ દર શુક્રવારે પાંચ લીટર દુધ, બન્સ અને બીજું ખાવાનું હંમેશાં નીયમીત પહોંચાડે છે. એની ચાયની દુકાન 35 વર્ષ જુની છે અને એ વીસ્તારમાં રહેતા એકેએક માણસ માટે એની દુકાન જાણીતી છે. પરંતુ શેખર જે ગુપ્ત સેવા કરે છે તે બધા જાણતા નથી.

“હું તો એક સાદો-સીધો માણસ છું. નાની સરખી સખાવત કરવાનું મને ગમે છે, કેમ કે એનાથી મને સુખ મળે છે.” એ ભારપુર્વક કહે છે. શેખર કહે છે એના અભાવગ્રસ્ત દીવસો બાદ હવે એ કંઈક આપી શકે એ સ્થીતીમાં છે. “એવા કેટલાયે માણસો છે, જેમની પાસે પુશ્કળ પૈસો છે, પરંતુ ક્યાં તો તેમની પાસે બીજાને મદદ કરવાનો સમય નથી કે તેમની એવી વૃત્તી નથી. પ્રભુ પોતાની રીતે આપણને સંપત્તી આપે છે અને આપણે બીજાને મદદ કરવા આપણી રીત શોધી લઈએ છીએ.” એ કહે છે. જુદી જુદી સ્કુલના વીદ્યાર્થીઓ સાંજે એની દુકાન આગળ ભેગા થાય છે. મોટાભાગે એમને નોટબુક, પેન, પુસ્તકો વગેરેની જરુરીયાત હોય છે. “એમને જરુરી વસ્તુઓ હું લખી લઉં છું અને પછી લાવી દઉં.” શેખર કદી રોકડા પૈસા આપતો નથી, પણ જોઈતી વસ્તુઓ લાવી આપે છે. સ્કુલની નવી ટર્મ શરુ થતાં કેટલાંયે ગરીબ માબાપ મદદ માટે શેખર પાસે આવે છે. નમ્ર અને ઓછાબોલો શેખર કદી કોઈને નીરાશ કરતો નથી. તેમને સ્કુલબેગ, યુનીફોર્મ, લંચબોક્ષ, પાણીની બોટલ વગેરે લાવી આપી મદદ કરે છે.

દુકાનની કમાણી ત્રણ ભાઈઓ વચ્ચે વહેંચવામાં આવે છે. સખાવતમાં શેખર કેટલા પૈસા વાપરે છે તેનો એ હીસાબ રાખતો નથી. “મારી પાસે જે છે તેનાથી મને સંતોષ છે, અને એનાથી ઓછામાં પણ મને ચાલી શકે. મને વધુની જરુર નથી. વધારેને હું શું કરું?” એ પુછે છે. એ બતાવે છે કે તમારી પાસે બીજાને મદદ કરવાની લાગણી માત્ર હોવી જોઈએ.

 

Chai and Love

નવેમ્બર 15, 2014

I will translate this into Gujarati and publish later.
Chai and Love

chai_love

We can do no great things, only small things with great love. –Mother Teresa
I am reprinting this article by courtacy of Soma Basu, the Deputy Editor ‘The Hindu’ syndicated from thehindu.com, Feb 15, 2014 and published on 15 February 2014 ‘Daily Good’
soma.basu@thehindu.co.in
The Hindu August 28, 2013
R.Sekar is extremely reluctant to even put on a shirt for the photograph.

Sekar

I point out to the hole in his vest. “That’s me,” he says bluntly.
I spot the frown on his face. He doesn’t like talking about himself, his family or the work he does. Extremely reticent, he sticks to his schedule of opening his tea shop on the Ponmeni Narayanan Street in S.S.Colony at 4.30 a.m. sharp and serves the day’s first round of steaming chai to about two-dozen watchmen who do night duty in the area. He runs the shop till 11 p.m. selling over 300 cups of tea, coffee and milk besides biscuits, cakes, laddus, murukkus and other savouries. Communication with customers is restricted to business only.
Yet the Meenakshi Coffee Bar which he runs with his two brothers in S.S.Colony is popular. Not for the knick-knack items it sells. Not even for the hundreds of cups of tea and coffee for which it is known. But for Sekar and his kind heartedness.
Daily morning Esaki, affected by leprosy, comes in a tricycle and stops by the tea shop. Sekar gives him tea in a disposable glass and some biscuits. The two never speak. In fact, they have never exchanged a word, except for once when Sekar asked him his name and age.
Eight years ago when he came the first time, says Sekar, I sensed he wanted to drink tea but did not have the money. “From that day, this appointment has continued uninterrupted,” he says.

If Sekar meets somebody who can not afford something, he reaches out wherever possible. For instance, he was moved by the plight of eight-year-old Sivatharini, diagnosed with blood cancer. Her poor parents cannot arrange nutritious meal for her as advised by the doctor. For the last three years, ever since Sekar was introduced to the little girl by a friend in the locality, he has been supplying milk and fruits to her whenever she is admitted to the hospital for treatment or is recuperating at home.
“I am reminded of my difficult childhood when my parents couldn’t manage even one meal a day for the family. I know what it means to starve and how difficult it is when your basic needs are not met,” he says.
Every Friday he unfailingly sends five litres of milk each along with buns and other savouries to three different Homes for special and orphaned children. The tea shop is 35 years old and is known to every resident of the area. But the silent service Sekar renders is not known to many.
“I am a simple man who wants to do little bit of charity because it gives happiness,” he insists. From days of nothing, Sekar says he has come to a position when he can give no matter how small. “There are so many people with so much money but either do not have the time or the inclination to help. God gives us in his own way and we find our ways to help others,” he says.
Quite regularly a motley group of school students gathers at his shop in the evenings. The children usually come asking for stationery items, notebooks and books. “I make a note of their requirements and get it for them.” Sekar never hands over cash but buys the item a person needs.
During the new academic session every summer, lot of poor parents turn to him for help. The soft-spoken Sekar never turns them down and helps them with the purchase of school bags, uniforms, lunch box, water bottles and any other item.
The earnings from the shop are divided among the three brothers. Sekar doesn’t keep an account of how much of his money he uses to help others.
“I am happy with what I have and can do with even less. I do not need more. What will I do?” he asks. He shows you only have to have a heart to help others

________________________________________
This article originally appeared in The Hindu.
soma.basu@thehindu.co.in