Archive for the ‘સુભાષચંદ્ર બોઝ’ Category

આઝાદહીંદ ફોજ(સમાપ્ત)

ઓક્ટોબર 25, 2008

આઝાદહીંદ ફોજમાં જલાલપોર કાંઠાવીભાગના યુવાનો સુભાષબાબુને ગાંધીજીની સાથે કેટલીક બાબતોમાં મતભેદો હતા તે સાચું, પણ તેઓ ગાંધીને બરાબર ઓળખતા હતા. એટલે તેઓએ ગાંધીને રાષ્ટ્રપતી’ ‘ફાધર ઑફ નેશનકહ્યા હતા. અને ગાંધીજી પણ તેમને માનથી જોતા.

આપણા કાંઠાવીભાગની પ્રજા ઘણી જ સાહસીક, મહેનતુ અને દેશપ્રેમી છે. આપણા વીભાગના પરદેશની સફર કરનારા લોકોનો અભ્યાસ કરીશું તો જણાશે કે જે જમાનામાં આજનાં જેવાં વાહનવહેવારનાં અદ્યતન સાધનો ન હતાં, સગવડો ન હતી, ત્યારે પણ આપણા વીભાગના ભાઈઓ નોકરીધંધાર્થે દેશવીદેશમાં ગયા હતા. ને ત્યાં ઠરીઠામ થયેલા.

સુભાષબાબુએ જ્યારે સીંગાપોરમાં આઝાદ હીંદ ફોજની સ્થાપના કરી ત્યારે આપણા વીભાગમાંથી ગણ્યા ગાંઠ્યા ભાઈઓ સીંગાપોરમાં હતા. આ બધા ભાઈઓ પોતાની પત્ની અને બાળકોને દેશમાં મુકીને પરદેશ ગયા હતા. સુભાષબાબુએ આઝાદ હીંદ ફોજની ઘોષણા કરી ત્યારે તેમાં અનેક હીંદીઓ જોડાઈ ગયા.

આપણા વીભાગમાંથી

1. કાનજીભાઈ દાજીભાઈ દેલવાડા

2. કેશવભાઈ છીમાભાઈ દેલવાડા

3. ગોવીંદભાઈ દાજીભાઈ       દેલવાડા

4. મગનભાઈ દયાળભાઈ       અલુરા

5. લલ્લુભાઈ સોમાભાઈ        અલુરા

6. સુખાભાઈ નાનભાઈ ભીનાર

7. નાનાભાઈ વાલાભાઈ નીમળાઈ

8. મકનભાઈ ભીખાભાઈ નીમળાઈ

આ યુવાનોએ જુદાં જુદાં સ્થળોએ લશ્કરી તાલીમ લીધી હતી. આ દેશાભીમાની યુવાનો દશ મહીના સુધી આરેખાન પર આગલી હરોળની બટાલીયનમાં હતા.

૧૯૯૬માં અમે કાનજીભાઈની રુબરુ મુલાકાત લીધી હતી. ત્યારે તેમણે કહ્યું હતું કે ૧૯૪૪માં રંગુનથી બેંગકોક સુધી આઝાદ હીંદ ફોજ ચાલતી આવી હતી. અમારી સાથે ૨૦૦ જેટલાં બહેનો પણ ફોજમાં હતાં. આરેખાનમાં બ્રીટીશ લશ્કર અમારી સામસામે થતાં ભાગી ગયું હતું. ૧૯૪૫માં સુભાષચંદ્ર બોઝ રાત્રે આઠ વાગે વીષ્ણુ મંદીરમાં આવ્યા હતા, અને દરેક સાથે હસ્તધુનન કર્યું હતું. ૧૯૪૫માં જ એક વીમાન અકસ્માતમાં તેમનું મૃત્યુ થયું હતું. તે હીંદુસ્તાનની મુક્તીનાં સ્વપ્નોને મનમાં જ ભંડારીને આ દુનીયામાંથી વીદાય થઈ ગયા. તેઓ જીવતા હોત તો સ્વરાજ્યનો રંગ કંઈક જુદો જ હોત. તેમના અવસાન પછી આઝાદ હીંદ ફોજની પ્રવૃત્તી મંદ પડી ગઈ.

કાનજીભાઈનો લશ્કરી પોશાકમાં સજ્જ ફોટો અને ટોપી અમારી પાસે સુરક્ષીત છે. આઝાદ હીંદ ફોજના સૈનીકો બનતાં ચાર વરસ અને આઠ માસ સુધી આ યુવાનો કુટુંબ સાથે સંપર્ક નોતા કરી શક્યા. આ યુવાનોની હયાતી વીષે શંકાકુશંકા હતી. પણ બીજું વીશ્વ યુદ્ધ પુરું થયા પછી તેઓ સ્વદેશ પાછા ફર્યા, ત્યારે તેમના કુટુંબીઓની આંખોમાં જ નહીંં, સમસ્ત ગામની આંખોમાં પણ લાગણીનાં પુર ઉમટી આવ્યાં હતાં. ગૌરવનો ભાવ હતો.

આઝાદી મળ્યાને આજે ૫૮ જેટલાં વરસો વહી ગયાં છે, છતાં ભારત સરકારે એમની કદર કરી નથી. નથી એમની વીધવાઓને પેન્શન મળ્યું. ભારત સરકારે આઝાદ હીંદ ફોજના સૈનીકોને પેન્શન મળે તે માટે દીલ્હીમાં ખાતું તો ખોલ્યું છે, પણ દીલ્હીની જાહેરાત આપણા ગામડાંઓ સુધી ક્યાંથી આવે? એટલે આ આઠેય ભાઈઓ પેન્શનથી વંચીત રહ્યા છે. જો કે આ યુવાનો પેન્શન મળશે તે ગણતરીથી ફોજમાં નહોતા જોડાયા. પણ માભોમની મુક્તી માટે, માભોમનું ઋણ અદા કરવા માટે જોડાયા હતા. એમને, માભોમની એમની લાગણીને સલામ!

મેઘાણીભાઈ યાદ આવે છે. એમણે ગાયું હતુંઃ

એની ભસ્માંકીત ભુમી પર ચણજો આરસખાંભી,

એ પથ્થર પર કોતરશો નવ, કોઈ કવીતા લાંબી,

લખજો ખાખ પડી આંહી, કોઈના લાડકવાયાની.

લખજો ખાખ પડી આંહી કોઈના લાડકવાયાની.

કદમ કદમ બઢાયે જા

(આઝાદ હીંદ ફોજનું કુચ ગીત)

કદમ કદમ બઢાયે જા ખુશી કે ગીત ગાયે જા,

યહ જીંદગી હૈ કૌમ કી, તુ કૌમ પર લુટાયે જા….કદમ.

તુ શેરે હીંદ આગે બઢ, મરને સે ભી તુ ન ડર,

આસમાં તક ઉઠાકે સર, જોશે વતન બઢાયે જા….કદમ

તેરી હીંમત બઢતી રહે, ખુદા તેરી સુનતા રહે,

Advertisements

આઝાદહીંદ ફોજ

ઓક્ટોબર 24, 2008

આઝાદ હીંદ ફોજ સુભાષબાબુ સીંગાપોર પહોંચે તે પહેલાં રાસબીહારી બોઝે ટોકીયોમાં પ્રવૃત્ત થઈ જાપાનનું નાગરીકત્વ સ્વીકાર્યું હતું. કારણ કે દીલ્હીમાં લોર્ડ હાર્ડીજની સવારી જતી હતી ત્યારે તેમણે બોમ્બ ફેંક્યો હતો. પરીણામે હાથી મરી ગયો હતો. રાસબીહારી બોઝે ટોકીયોમાં ઈન્ડીયન ઈન્ડીપેન્ડન્સની સ્થાપના કરી હતી. દુશ્મનનો દુશ્મન તે મીત્ર, એ સીદ્ધાંતને આધારે જાપાનની સરકારે એમને પ્રમુખ તરીકે માન્ય રાખ્યા હતા. સુભાષબાબુના સીંગાપોર આવ્યાના સમાચારથી જાપાનની સરકારે એમનો સંપર્ક સાધ્યો અને સુભાષબાબુને સીંગાપોરમાં આઝાદ હીંદ ફોજની સ્થાપના કરવાની પ્રેરણા આપી. પ્રોત્સાહન પણ આપ્યું. સુભાષબાબુ આઝાદ હીંદ ફોજના સરસેનાપતી બન્યા. એની ઘોષણા ૨૫ ઑગષ્ટ ૧૯૪૩ને દીવસે કરવામાં આવી. બ્રહ્મદેશ તો જાપાનીઓના શરણે આવી ગયું હતું. તેથી સુભાષબાબુએ હીંદુસ્તાનની આઝાદી માટે આઝાદ હીંદ ફોજ સાથે કુચ કરી. તાંબે, ટીડીમ અને પાલમ વગેરેને સર કરી કોહીમા અને ઈમ્ફાલની ટેકરીઓ સુધી ત્રીરંગો ઝંડો લહેરાતો કર્યો. આમ આઝાદ હીંદ ફોજ દેશના સીમાડા સુધી આવી પહોંચી હતી. ગજબનો ઉત્સાહ હતો.

આઝાદ હીંદ ફોજ અને હીંદ છોડોલડતના સત્યાગ્રહીઓ અંગ્રેજો સામે સહીયારી લડત લડે તે માટે દેશને પુર્વ સીમાડે જયપ્રકાશ અને સુભાષબાબુની મુલાકાત ગોઠવાઈ હતી. પણ એ બંને મહાપુરુષો જ્યાં મળવાના હતા ત્યાં સુભાષબાબુની સેના પહોંચી શકી નહીં. જો પહોંચી શકી હોત તો દેશનું ભાવી કદાચ જુદો જ વળાંક લેત! (હીંદ છોડો લડતમાંથી)

સુભાષચંદ્ર બોઝ – ચાલુ

ઓક્ટોબર 23, 2008

સુભાષબાબુનાં યાદગાર પ્રવચનો એમણે બંને જગ્યાના રેડીયો મથકેથી અંગ્રેજોની વીરુદ્ધમાં લોહી ઉકળી ઉઠે તેવાં ભાષણો આપ્યાં હતાં. એમનાં એ ભાષણો આપણા દેશમાં એટલાં બધાં લોકપ્રીય થયાં હતાં કે લોકો નવો રેડીયો ખરીદતી વખતે દુકાનદારને પુછતા, “આમાં જર્મની અને જાપાનના રેડીયો કાર્યક્રમો સંભળાશે ને?” આ બાજુ હીન્દુસ્તાનમાં બ્રીટીશ સરકાર સુભાષબાબુની ખોજ કરી રહી હતી ત્યારે તેઓએ ૧૯૪૨ની ૨૬મી એપ્રીલે બર્લીનથી એક વાયુપ્રવચન આપ્યું હતું. તેમાં તેમણે કહ્યું હતુંઃ

દુનીયામાં હીન્દીઓનો કોઈ દુશ્મન હોય તો તે એક જ છે, જેણે સો સો વરસથી હીન્દુસ્તાનનું શોષણ કર્યું છે, હીન્દમાતાનું લોહી ચુસી લીધું છે, તે છે બ્રીટીશ શાહીવાદ. હીન્દુસ્તાનનાં જુદાં જુદાં સમરાંગણોમાં ખેલાયેલાં યુદ્ધોનાં પરીણામોનો જો આપણે નીષ્પક્ષ અભ્યાસ કરીશું તો હું જે નીર્ણય પર આવ્યો છું તે નીર્ણય પર હરકોઈ આવશે. બ્રીટીશ સામ્રાજ્ય હવે તુટવા માંડ્યું છે. બ્રીટીશ સેનાના હાથમાંથી હીંદ મહાસાગરનાં મથકો હવે જાપાનના હાથમાં સરી પડ્યાં છે. બ્રહ્મદેશમાં માંડલે શહેરનું પતન થયું છે. મીત્ર રાજ્યોના લશ્કરને બ્રહ્મદેશમાંથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યું છે. દેશ બાધવો! બ્રીટીશ સામ્રાજ્ય હવે અદૃશ્ય થવા બેઠું છે. હીન્દુસ્તાનની મુક્તીનો દીવસ નજીક આવતો જાય છે. આપણે એની છેલ્લી લડત આરંભી દીધી છે. ….

બર્લીનથી કરવામાં આવેલ આ રેડીયો પ્રવચન પછી સુભાષબાબુની ઈચ્છાથી જર્મનીએ એમને સબમરીનમાં સીંગાપોર પહોચાડી દીધા હતા. સુભાષબાબુ સીંગાપોર પહોંચે તે પહેલાં ૧૫૦૦૦ બ્રીટીશ, ૧૩૦૦૦ ઓસ્ટ્રેલીયન અને ૩૨૦૦૦ હીન્દી લશ્કર જાપાનીઓને શરણે થયું હતું.

અંગ્રેજો બેવકુફ બન્યા

ઓક્ટોબર 22, 2008

અંગ્રેજો બેવકુફ બન્યા એમણે એમની નજરકેદના સમય દરમીયાન ફોરવર્ડ બ્લોકના અગ્રણી કાર્યકર્તા અને પોતાના દીલોજાન દોસ્ત મુંબઈના શ્રી લક્ષ્મીદાસ દાણીને અંગત પત્ર લખી ત્વરીત કલકત્તા બોલાવ્યા હતા.

સુભાષચંદ્ર બોઝ નજરકેદમાં હોય, એમને મળવું અશક્ય હતું. પરંતુ ચકોર દાણી ટીફીનબોયનો પાસ લઈને એમની પાસે પહોંચી ગયા હતા. આમ કરવામાં કેવળ લાંબી જેલનો પ્રશ્ન જ ન હતો, જાનનો પણ ખતરો હતો. કલકત્તા આવતાં જ લક્ષ્મીદાસ દાણીએ હાવરા વીસ્તારમાં એક મકાન ભાડે રાખી લીધું. પછી તેઓ જાદુગરને પણ આશ્ચર્યચકીત કરી નાખે તેવી યુક્તીથી સુભાષબાબુને હાવરાવાળા મકાનમાં ખસેડી ગયા. કોઈને ગંધ પણ ન આવી. બ્રીટીશ પોલીસો પહેરો ભરતા જ રહ્યા. હાવરાવાળા ઘરમાંથી તેઓ મૌલવીના વેષમાં અને દાણી એક દરવેશના વેષમાં નીકળી બરદ્વાન સ્ટેશને પહોંચી ગયા. ત્યાંથી ટ્રેનમાં બેસી હીન્દુસ્તાનની છેક પશ્ચીમે આવેલા પેશાવર સ્ટેશને પહોંચ્યા. ત્યાંથી ૧૯૪૧ની ૧૭મી જાન્યુઆરીએ પઠાણી પોશાકમાં સજ્જ થઈને અફઘાનીસ્તાનના કાબુલ શહેરમાં ગયા. કાબુલમાં તેમણે એક પંજાબી લોકસેવક લાલા ઉત્તમચંદને ત્યાં મુકામ રાખ્યો હતો. કાબુલથી તેઓ જર્મની જવા વીચારતા હતા. તે માટે રશીયન એલચીને અરજ કરવામાં આવી. પરંતુ તેમાં સફળતા ન મળી. ઈટાલીના એલચીએ સુભાષબાબુને સ્ટાફના ઑફીસર તરીકે રોમ સુધી પહોંચાડ્યા. ત્યાંથી ઈટાલીયન સરકારે ૧૯૪૧ના માર્ચમાં સુભાષબાબુને જર્મની રવાના કર્યા. જર્મનીથી જાપાન ગયા.

સુભાષચંદ્ર બોઝ

ઓક્ટોબર 21, 2008

સુભાષચંદ્ર બોઝ અને આઝાદહીંદ ફોજ

દેશના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં દરેક પ્રાંતોએ ભાગ લીધો છે. તેમાં ગુજરાતનો ફાળો અનન્ય છે. બંગાળનો ફાળો પણ અનન્ય છે. હીન્દુસ્તાનની મહાસભામાં બંગાળની વીભુતીઓએ સક્રીય અને સંનીષ્ઠ ભાગ ભજવ્યો છે. સ્વરાજ્યના સ્વપ્નને સાકાર કરવામાં ભુપેન્દ્રબાબુ, ઘોષબાબુ, સુરેન્દ્રનાથ, પ્રો. પ્રફુલ્લચંદ્ર રોય, કાલીચરણ બેનરજી, પ્યારીમોહન મુકરજી અને કવીવર રવીન્દ્રનાથ ટાગોર વગેરેએ ઘણો મહત્ત્વનો ભાગ ભજવ્યો છે. તેમાં સુભાષચંદ્ર બોઝનો ફાળો ભુલાય તેવો નથી. સુભાષચંદ્ર બોઝ એક કુશળ કુનેહબાજ સૈનીક કે સેનાપતી જ નહીં, પ્રખર રાષ્ટ્રવાદી પણ હતા.

સ્વરાજ્યની પ્રાપ્તી માટે તેઓ મૃત્યુને પોતાની હથેળીમાં રાખીને ફરતા હતા. સમર્પણ એ એમનો ધર્મ હતો. દેશપ્રેમ એમની નસેનસમાં વહેતો હતો. દેશની સ્વતંત્રતા માટે ગમે તેવી કુરબાની આપવી પડે તો તે આપવા એ તૈયાર હતા. બ્રીટીશ સરકાર એમની ઉપર ચાંપતી નજર રાખી રહી હતી. ૧૯૪૦ની નવમી ઑગષ્ટે સુભાષ બોઝે સ્વરાજ્યની ઝંખનાના અનુસંધાનમાં બોંબમારાનો પ્રતીઘોષ કર્યો હતો. બ્રીટીશ સરકાર સામે સશસ્ત્ર બળવો કરવા માટે દેશને આહ્વાન કર્યું હતું. એટલા માટે જ એમને એમના કલકત્તાવાળા એલીયેટ રોડ પરના ઘરમાં નજરકેદ રાખવામાં આવ્યા હતા. એમના મકાનની ચારે બાજુ ૧૫૦ જેટલા હથીયારધારી પોલીસો અને છુપા ડીટેક્ટીવો સાદા ગણવેશમાં રાતદીવસ પહેરો ભરતા હતા. એજ બતાવી આપે છે કે સુભાષચંદ્ર બોઝ બ્રીટીશ સરકાર માટે કેટલા જોખમી હતા.