આરોગ્ય ટુચકા 161. ઉંઘ અને વજન

ફેબ્રુવારી 12, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 161. ઉંઘ અને વજન: ઘણી વાર કહેવામાં આવે છે કે સારા સ્વાસ્થ્ય માટે આઠ કલાકની ઉંઘ લેવી જોઈએ. પરંતુ તાજેતરમાં થયેલા સંશોધન મુજબ સારી ઉંઘ માત્ર આપણને તાજગી જ બક્ષે છે એમ નહીં, આપણા વજન પર પણ એની અસર પડે છે. અમેરીકાની એક યુનીવર્સીટીમાં 16 વર્ષ સુધી 70 હજાર મહીલાઓ પર પ્રયોગ કરવામાં આવ્યો. એમાં જોવામાં આવ્યું કે જે મહીલાઓ રાત્રે પાંચ કલાક કે તેથી ઓછી ઉંઘ લેતી હતી તેમનું વજન સાત કલાકની ઉંઘ લેતી મહીલાઓની સરખામણીમાં સરેરાશ 15 કીલો સુધી વધી જવાની સંભાવના રહેલી છે. આ વજનવધારાને વધુ પડતું ખાવા સાથે કે કસરત ન કરવા સાથે કશી નીસ્બત નથી. વળી આ તો સરેરાશ છે, કેટલીક મહીલાઓનું વજન તો આના કરતાં ઘણું વધારે વધી ગયું હતું. વજનમાં થોડોઘણો વધારો પણ ડાયાબીટીસ અને બ્લડપ્રેશર જેવી સમસ્યા માટે કારણભુત બની શકે છે.

 

Advertisements

આરોગ્ય ટુચકા 160. દુધ

ફેબ્રુવારી 9, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 160.  દુધ: બ્રીટનમાં કરવામાં આવેલા એક સંશોધન મુજબ દરરોજ દુધ પીવાથી ડાયાબીટીસ અને હૃદયરોગનું જોખમ ઘટે છે. કાર્ડીક યુનીવર્સીટીમાં 20 વર્ષ સુધી 45થી 59ની વયના પુરુષો પર કરવામાં આવેલ સંશોધનમાં આ તારણ કાઢવામાં આવ્યું હતું. આ લોકો પૈકી 15 ટકાને બ્લડપ્રેશર, મેદસ્વીતા-વધુ પડતું વજન, ઈન્સ્યુલીન સમસ્યા અને હૃદયની બીમારી હતી. પ્રયોગમાં જોવામાં આવ્યું કે જો દરરોજ બે ગ્લાસ દુધ પીવામાં આવે તો આ સમસ્યાઓ 62 ટકા જેટલી ઘટી જાય છે. એને બદલે જો નીયમીત દુધની બનાવટોનો આહારમાં ઉપયોગ કરવામાં આવે તો આ ફરીયાદો 56 ટકા જેટલી ઘટે છે. જો કે ટાઈપ-2 ડાયાબીટીસનું જોખમ ઘટાડવા માટે ચરબીયુક્ત દુધની વાનગીઓ લેવી જોઈએ નહીં. જેમને દુધની એલર્જી હોય તેમને પણ આ પ્રયોગ કામનો નથી.

આરોગ્ય ટુચકા 159. દુખાવો

ફેબ્રુવારી 8, 2018

આરોગ્ય ટુચકા 159. દુખાવો: અમેરીકામાં કરવામાં આવેલા એક સંશોધનમાં વૈજ્ઞાનીક રીતે સાબીત કરવામાં આવ્યું છે કે હકારાત્મક વીચારથી પણ શરીરમાં થતો દુખાવો ઘટી શકે છે. જાણે કે એ મૉરફીન હોય તેમ! માત્ર દુખાવો ઓછો થઈ રહ્યો છે એવું વીચારવાથી પણ ખરેખર દુખાવો ઓછો થાય છે. ડૉ. રોબર્ટ કોગીલ અને એમની ટીમે 10 સ્વસ્થ જણા પર પ્રયોગ કર્યો. એમના પગને હીટરની મદદથી ગરમી આપવામાં આવી, જેથી દર્દ અનુભવાય. આ પ્રયોગમાં ભાગ લેનારાઓએ જ્યારે ઓછા દર્દની ઈચ્છા કરી તો 28 ટકા જેટલું દર્દ ઘટી ગયું. એટલું જ નહીં મગજના જે ભાગમાં દર્દ અનુભવાય છે તે ભાગની ગતીશીલતા પણ નરમ પડી ગઈ.

કેટલું દર્દ છે તે નક્કી કરવાની મગજ ક્ષમતા ધરાવે છે. આપણે મગજની આ શક્તીનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.

આરોગ્ય ટુચકા 158. કેલ્શીયમ અંગે વધુ

ફેબ્રુવારી 7, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 158. કેલ્શીયમ અંગે વધુ: વનસ્પતીજન્ય પ્રોટીન કરતાં પ્રાણીજ પ્રોટીન કે જે દુધ, ચીઝ, માંસ વગેરેમાં હોય છે તે વધુ તેજાબીય – અમ્લીય (acidic) હોય છે. આ અમ્લતાને શરીર પોતાનાં હાડકાંમાંનાં કેલ્શીયમ દ્વારા તટસ્થ (neutral) કરે છે. પરીણામે, જેઓ ડેરીની બનાવટો તથા માંસનો ઉપયોગ કરે છે તેઓનાં હાડકાંમાંથી કેલ્શીયમ ઓછું થાય છે અને તેઓને ઓસ્ટીયોપોરોસીસ – અસ્થીમૃદુતા નામનો રોગ થાય છે અને લોહીમાંના કેલ્શીયમને દુર કરવા મુત્રપીંડ (કીડની)ને વધુ કામ કરવું પડે છે. આથી તેઓના મુત્રપીંડ (કીડની) કામ કરતા બંધ થઈ જવાની શક્યતા પણ વધુ રહે છે. તદુપરાંત પેશાબની પથરી જેવા રોગો થાય છે.

શાકાહારીઓને પોતાના ખોરાકમાંથી પુરતું પ્રોટીન મળે છે, વધારે પડતું મળી શકતું નથી. વળી વનસ્પતીજન્ય પ્રોટીન, પ્રાણીજ પ્રોટીન કરતાં ઓછું અમ્લીય હોય છે, તેથી તે પોતાના હાડકામાંનાં કેલ્શીયમનો વધુ ઉપયોગ કરતું નથી. તાજાં લીલાં શાકભાજી અને બીજા શાકાહારમાંથી પ્રાપ્ત કેલ્શીયમ ઉંચા પ્રકારનું હોવાથી હાડકાંને વધુ મજબુત અને ટકાઉ બનાવે છે. ઉપરાંત તેઓના પેશાબમાં કેલ્શીયમ હોતું નથી. ઘણાં વૈજ્ઞાનીક સંશોધનો દર્શાવે છે કે મજબુત હાડકાં માટે દુધ જરુરી નથી.

આમ છતાં, દરેકે યાદ રાખવું જોઈએ કે મનુષ્ય દુધનો ઉપયોગ કરે કે ન કરે, તો પણ ઘડપણમાં તેઓનાં હાડકાં પાતળાં અને નબળાં પડે જ છે. વૃદ્ધ લોકો જેઓ પ્રાણીજ – ડેરીની બનાવટો તથા માંસનો ઉપયોગ કરે છે તેઓમાં આ રોગ વધારે પ્રમાણમાં હોય છે અને તેનું કારણ ઉપર બતાવ્યું તેમ વધારાના પ્રાણીજ પ્રોટીનના કારણે હાડકામાંથી ઓછું થયેલ કેલ્શીયમ છે. સ્ત્રીઓમાં મેનોપોઝ(માસીકધર્મ નીવૃત્તી)ની પુર્વાવસ્થામાં ઓસ્ટીયોપોરોસીસ (osteoporosis) નામનો રોગ થવાની સંભાવના વધારે હોય છે. વૃદ્ધાવસ્થામાં દુધ પણ હાડકાંનુ રક્ષણ કરવા સમર્થ નથી.

ટુંકમાં, શાકાહારીઓ લીલાં શાકભાજી તથા અન્ય શાકાહારમાંથી પુરતા પ્રમાણમાં કેલ્શીયમ તથા પ્રોટીન મેળવે છે અને કુદરતી રીતે તેમનું વજન જળવાઈ રહે છે. વળી એ પ્રોટીન અને કેલ્શીયમના કારણે ઓસ્ટીયોપોરોસીસ નામનો રોગ તથા કીડની કામ કરતી બંધ થવાની શક્યતા પણ ઘણી જ ઓછી રહે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 157. કેલ્શીયમ અને શાકાહાર

ફેબ્રુવારી 6, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 157. કેલ્શીયમ અને શાકાહાર: કેલ્શીયમ સાથે જોડાયેલી કેટલીક ખોટી માન્યતાઓ:

* કેલ્શીયમ માત્ર સફેદ રંગના હોય એવા ખાદ્યપદાર્થ જેમ કે દુધ વગેરેમાંથી જ મળે છે.

જી ના. આ સીવાય કેલ્શીયમ લીલાં શાકભાજીમાંથી પણ મળે છે જેમ કે પાલક (સ્પીનીચ) અને પોષક તત્ત્વોથી ભરપુર બ્રોકોલી. કેલ્શીયમના અન્ય સ્રોત છે તલ, ટોફુ, માછલી, સુકો મેવો, મુળા, ગાજર વગેરે.

* હાઈ ફાઈબર ડાયેટ લેવાથી કેલ્શીયમનો ભરપુર લાભ મળે છે.

સત્ય આનાથી તદ્દન વીપરીત છે. જોકે હાઈફાઈબર ડાયેટ સ્વાસ્થ્યવર્ધક તો હોય છે પણ તે પેટને બહુ જલદી સાફ કરી દે છે તેથી કેલ્શીયમને પચવા માટે પુરતો સમય નથી મળતો.

* કેલ્શીયમની ગોળીઓ શરીરમાં કેલ્શીયમની ખોટ પુર્ણ કરવામાં મદદરુપ થાય છે.

સામાન્યપણે જે લોકો તાણગ્રસ્ત રહેતા હોય છે તેમના શરીરમાંથી કેલ્શીયમ પેશાબ વાટે વધારે પ્રમાણમાં બહાર નીકળી જાય છે. તેથી કેલ્શીયમનું યોગ્ય સ્તર જાળવી રાખવા માટે કેલ્શીયમની ગોળીઓ લેવાને બદલે તાણમુક્ત રહેવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ. આમ પણ રોજની કેલ્શીયમની જરુરીયાત પુરી કરવા માટે ગોળીઓ ખાવી એ સારો ઉપાય નથી, કારણ કે આ ગોળીઓ જો ખાલી પેટે લેવામાં આવે તો તે કીડની સ્ટોન્સ(પથરી)નું કારણ બની શકે છે, કેમકે શરીર એક સાથે માત્ર ૫૦૦ મી. ગ્રા. કેલ્શીયમ જ આત્મસાત કરી શકે છે.

* કેલ્શીયમની ઉણપને જીવનશૈલી સાથે સંબંધ નથી.

કેલ્શીયમનો સીધો સંબંધ જીવનશૈલી અને ખાનપાન સાથે છે. ધુમ્રપાન કરવાથી, ચા, કોફી, કોલ્ડડ્રીંક વધારે પ્રમાણમાં પીવાથી અને પ્રોટીનયુક્ત ખોરાક વધુ આરોગવામાં આવે તો કેલ્શીયમ શરીરમાંથી બહાર નીકળી જાય છે.

પુરુષો કરતાં સ્ત્રીઓમાં કેલ્શીયમની અછત હોવાના ચાન્સ ઘણા વધુ રહેલા હોય છે. ખાસ કરીને ગર્ભવતી સ્ત્રીઓમાં અથવા જે સ્ત્રી ઘણીવાર માતા બની ચુકી હોય. આનું કારણ એ છે કે ગર્ભસ્થ શીશુને માતાના ખોરાકમાંથી કેલ્શીયમ નથી મળતું ત્યારે તે શરીરના હાડકામાંથી અને દાંતમાંથી થોડું કેલ્શીયમ લઈ લે છે, જેથી ગર્ભમાં તેનો ઝડપથી વીકાસ થઈ શકે. આ સીવાય વધુ ઉંમરની વ્યક્તીઓમાં પણ કેલ્શીયમની ઉણપ ઉદ્ભવવાની શક્યતાઓ રહેલી હોય છે, કારણ કે તેમના શરીરની કેલ્શીયમ સંગ્રહ કરવાની શક્તી ઘટી જાય છે આથી સ્ફુર્તીથી કસરત કરવાનું કૌવત ઘટતું જાય છે.

આરોગ્ય ટુચકા 156. ડીપ્રેશન

ફેબ્રુવારી 5, 2018

આરોગ્ય ટુચકા 156. ડીપ્રેશન: આપણા મગજમાં હીપ્પોકૅમ્પસ નામના એક ભાગમાં સતત નવા કોષ બનતા હોય છે. મગજનો આ ભાગ નવું શીખવા, યાદ રાખવા તથા લાગણી સાથે સંબંધ ધરાવે છે. ડીપ્રેશન કે શોકના સમયે હીપ્પોકૅમ્પસના કોષ નાશ પામે છે અને નવા કોષ બનતા હોતા નથી. આથી નવું શીખવામાં, યાદ રાખવામાં તથા લાગણીઓ સમજવામાં પણ અડચણ પેદા થાય છે. જો કે આ કોષોનો નાશ ડીપ્રેશન પછી તરત જ થવા માંડતો નથી, પણ એમાં 24 કલાક કે તેથી વધુ સમય લાગે છે. આથી જો 24 કલાક પહેલાં ઈલાજ કરવામાં આવે તો આ કોષોને નષ્ટ થતા બચાવી શકાય. એનો અર્થ જો કોઈ કારણથી ડીપ્રેશન કે શોકનો પ્રસંગ આવ્યો હોય તો એમાંથી બને તેટલા જલદી મુક્ત થવા પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.

આરોગ્ય ટુચકા 155. બગાસાં

ફેબ્રુવારી 4, 2018

આરોગ્ય ટુચકા 155. બગાસાં: બગાસાં ખાવાનો અર્થ છે જાગતા રહેવાનો પ્રયાસ. સામાન્ય રીતે બગાસાં ખાનારને અસભ્ય ગણવામાં આવે છે. એમ માનવામાં આવે છે કે જ્યારે તમને કંટાળો આવતો હોય કે ઉંઘ આવતી હોય ત્યારે બગાસાં ખાવામાં આવે છે. પરંતુ વૈજ્ઞાનીક તથ્ય એનાથી ઉલટું છે. બગાસાં દ્વારા શરીર આપણને જાગતા રાખવાનો, સચેત રાખવાનો પ્રયાસ કરે છે. બગાસાં આવે ત્યારે મગજમાં ઠંડી હવા પ્રવેશે છે, જેનાથી સચેત રહેવામાં સહાય મળે છે.

બીજાંઓને જોઈને બગાસાં ખાવાની ઈચ્છા પણ કોઈક અસામાન્ય સંજોગમાં એકસાથે સચેત રહેવાની જરુરતને કારણે હોઈ શકે.

એમ માનવામાં આવે છે કે શરીરને જ્યારે વધારે ઑક્સીજનની જરુર પડે ત્યારે બગાસાં આવે છે. પરંતુ સંશોધન કહે છે કે લોહીમાં ઑક્સીજન કે કાર્બનડાયોક્સાઈડના પ્રમાણ સાથે બગાસાંને કોઈ સંબંધ નથી.

કેળાં અંગે સાવચેતી

ફેબ્રુવારી 3, 2018

કેળાં અંગે સાવચેતી

(બ્લોગ પર તા. 3-2-2018)

મને મળેલા અંગ્રેજી ઈમેલ પરથી, જેમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે,

Please pass it on to others in your mailing list.

Forwarded to all as receive from:

Manish P Parmar

I hope this is very useful info to all……….

આ એક મહત્ત્વની બાબત છે, કાળજીપુર્વક વાંચવા વીનંતી. આ હકીકત શોપરાઈટમાં (કે અન્ય સુપર માર્કેટમાં) મળતાં કેળાંને પણ લાગુ પડે છે.

આપણને બધાંને કેળાં બહુ ભાવે છે અને આપણે એ સારા એવા પ્રમાણમાં ખાઈએ પણ છીએ. પરંતુ બજારમાં મળતાં કેળાંને કાર્બાઈડના પાણીમાં બોળીને ઉતાવળે પકવવામાં આવે છે. આ કેળાં ખાવાથી કેન્સર થવાની પુરેપુરી 100% શક્યતા રહેલી છે, અથવા પેટમાં કોઈ બીજો ચેપ લાગવાની શક્યતા છે. આથી આવાં કેળાં ખાવાનું ટાળવું જોઈએ.

પરંતુ કેળાં કાર્બાઈડ વડે પકવવામાં આવ્યાં છે તે જાણવું કેવી રીતે?

જે કેળાં કુદરતી રીતે પકવવામાં આવ્યાં હોય તેનો રંગ ઘેરો પીળો હોય છે, અને તેના પર ક્યાંક ક્યાંક કાળી ટીપકી હોય છે. અને એનું ડીચું કાળું હોય છે.

જ્યારે કાર્બાઈડ વડે ઉતાવળે પકવેલાં કેળાં લીંબુ જેવા ચળકતા પીળા રંગનાં હોય છે, અને એની ડીચ લીલી હોય છે તથા કેળાંની છાલ પર કાળી ટીપકી ક્યાંય હોતી નથી, છાલ માત્ર શુદ્ધ પીળી જ હોય છે.

કાર્બાઈડ શું છે અને એ નુકસાનકારક કેમ છે? કાર્બાઈડ એક એવું રસાયણ છે જેને પાણી સાથે મીક્સ કરવામાં આવે તો પુશ્કળ ગરમી પેદા થાય છે. વળી બંધ ટાંકીમાં એ ગરમી પેદા કરવામાં આવે તો તે પ્રવાહી પેટ્રોલીયમ ગૅસ(LPG gas) વડે પેદા કરવામાં આવેલી ગરમી કરતાં પણ વધુ હોય છે. ખરેખર એ એટલી બધી હોય છે કે એને ગૅસકટીંગમાં વાપરી શકાય. (એટલે કે ગરમી પેદા કરવાની એની ક્ષમતા એટલી બધી છે કે એને LPG gasની જગ્યાએ વાપરી શકાય.) જ્યારે કેળાંની લુમને કાર્બાઈડના પાણીમાં મુકવામાં આવે છે ત્યારે કેળાંમાં કાર્બાઈડથી પેદા થયેલો ગૅસ શોષાય છે અને કેળાં પાકી જાય છે. પરંતુ કેળાંનો ધંધો કરનારાને એટલું જ્ઞાન હોતું નથી કે તેઓ કાર્બાઈડનું અમુક કેળાં માટે બરાબર જોઈએ તેટલું જ પ્રમાણ વાપરી શકે. આથી જરુર કરતાં વધુ કાર્બાઈડ તેઓ નાખી દે છે, જે કેળાંમાં પ્રવેશી જાય છે, અને અંતે આપણા પેટમાં જાય છે. આ વધુ પડતા કાર્બાઈડના ઉપયોગને કારણે આપણા પાચનમાર્ગમાં ટ્યુમર થઈ શકે છે.

આથી હવે તમે જ્યારે કેળાં ખરીદો ત્યારે કુદરતી રીતે પકવેલાં કેળાં જ લેવાનું ધ્યાન રાખજો.

આરોગ્ય ટુચકા 154. ચા

ફેબ્રુવારી 2, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 154. ચા : દરરોજ ત્રણ કપ કે એથી વધુ ચા સ્વાસ્થ્ય માટે એટલી જ ફાયદાકારક છે જેટલું પાણી લાભદાયક છે. આ હકીકત યુરોપીયન જર્નલ ઑફ ક્લીનીકલ ન્યુટ્રીશનમાં પ્રગટ કરવામાં આવી છે. એમાં એ બાબતને રદીયો આપવામાં આવ્યો છે કે ચા પીવાથી શરીરમાં પાણી ઘટી જાય છે. એમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ચા શરીરમાં પાણીની ખોટ ભરપાઈ કરે છે એટલું જ નહીં એનાથી કેટલીક બીમારી અને કેન્સર તથા હૃદયરોગ જેવા વ્યાધીમાં પણ મદદ થાય છે. એ લાભ ચામાં રહેલ પૉલીફીનૉલ નામના એન્ટીઑક્સીડેન્ટને લીધે મળે છે. જો કે ચાને લીધે શરીર લોહ તત્ત્વનું પાચન યોગ્ય રીતે કરી શકતું નથી, આથી જેમના શરીરમાં લોહીની ઉણપ હોય તેમણે જમતી વખતે ચા પીવી ન જોઈએ. વળી ચાના આ ફાયદા દુધ અને ખાંડ વીનાની ચાના છે એ ધ્યાનમાં રાખવું.

આરોગ્ય ટુચકા 153. આસનોની કસરત

ફેબ્રુવારી 1, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 153.  આસનોની કસરત: મત્સ્યેન્દ્રાસન, ધનુરાસન અને ચક્રાસનથી કરોડરજ્જુને લાભ થાય છે, જ્ઞાનતંત્ર વ્યવસ્થીત થાય છે. પશ્ચીમોત્તાનાસન અને ત્રીકોણાસન પાચનતંત્રને સતેજ કરે છે. શીર્ષાસન, સર્વાંગાસન અને હલાસન રુધીરાભીસરણને મજબુત બનાવે છે, અંતઃસ્રાવી ગ્રંથીઓને સારી રીતે પ્રભાવીત કરે છે. જાનુશીરાસન, પાદાંગુષ્ઠનાસીકા સ્પર્શ અને મત્સ્યેન્દ્રાસન સ્નાયુઓને મજબુત કરે છે. વળી એ વીર્યરક્ષણ કરી બ્રહ્મચર્યસાધનામાં સહાયક બને છે. એનાથી વીર્ય ઉર્ધ્વરેતસ બને છે.

નોંધ: આ બધાં આસનો ઉપરાંત બીજાં કેટલાંક આસનો હું સવારે નીયમીત કરું છું, અને મારા બ્લોગમાં એના વીષે આ પહેલાં માહીતી આપવામાં આવી છે. એમાં વધુ વીગતો જોવા મળી શકશે.