હૃદયરોગનો ઈલાજ?

માર્ચ 25, 2017

હૃદયરોગનો ઈલાજ?

બ્લોગ પર તા. 25-3-2017

પીયુષભાઈએ મોકલાવેલ અંગ્રેજી વીડીઓ પરથી

જેને મા હોય કે જેને ચહેરો હોય તેનો કદી આહારમાં ઉપયોગ ન કરવો. આ હકીકત કંઠસ્થ કરી લો.

અમેરીકાના પુર્વ પ્રેસીડન્ટ બીલ ક્લીન્ટનને ઉપરના મંત્ર બાબત પુછવામાં આવ્યું ત્યારે તેઓ કહે છે, “જુઓ, મને શાકભાજી, ફળફળાદી, કઠોળ વગેરે ભાવે છે, જે હું હાલ દરરોજ ખાઉં છું. મને ખરેખર એ ખાવાનું ગમે છે.”

પ્રશ્ન : શું તમે હવે વેગન – અતીશાકાહારી થઈ ગયા છો?

“હા, હું ધારું છું કે હું વેગન છું –હું માખણ, દુધ જેવી બનાવટો, માંસ, મચ્છી વગેરે કશું લેતો નથી.”

પ્રશ્ન : અને તમે આ તમારા સ્વાસ્થ્ય માટે કરો છો, ખરું ને?

“હા, જરુર એ માટે જ મારા આહારમાં મેં ધરમુળથી ફેરફાર કર્યો છે.”

શ્રી. બિલ ક્લીન્ટનને આહાર બાબત માર્ગદર્શન આપનાર આરોગ્ય ચીકીત્સકની વય 77 વર્ષની છે. આપણે એને ટુંકમાં ડૉ. ઈ કહીશું. તેઓ દર મહીને આખા એક દીવસનો આરોગ્ય પરીસંવાદ રાખે છે. એમાં આખા અમેરીકામાંથી કેટલાયે ડૉક્ટરો અને હૃદયરોગથી પીડાતા લોકો ભાગ લે છે. ઓહાયો રાજ્યનાં એક બહેનને છ માસ પહેલાં હાર્ટ એટેક થયેલો. હૃદયને લોહી પહોંચાડનાર એની એક ધમની તદ્દન બ્લોક થઈ ગયેલી. એ બહેને આ બાબતમાં જે ઉપાય કર્યો તે જાણીને તમને આશ્ચર્ય થશે. એણે ડૉક્ટરોને ઓપન હાર્ટ સર્જરીની ઘસીને ના પાડી દીધી, અને બીજા ઉપાય અજમાવવાનું નક્કી કર્યું, જેમાં રોજના આહારનો જ ઔષધ તરીકે ઉપયોગ કરવાનું વીચાર્યું.

પ્રેસીડન્ટ ક્લીન્ટનની જેમ એણે આજ સુધીનો એનો મનગમતો આહાર – બટર, ચીઝ, માંસ, મચ્છી વગેરે છોડી દીધાં, અને ડૉ. ઈના શરણે ગઈ.

પ્રશ્ન : “ડૉ. ઈ, એને હાર્ટ એટેક થયો હતો?”

“હા, મને ખબર છે, એને હાર્ટ એટેક થયેલો, અને એણે ડૉક્ટરની સલાહ અવગણેલી.”

“તમે એ બહેનને ઓળખો છો?”

“હા, જરુર.”

“સર્જરીની ના પાડીને એ એની જાતને જોખમમાં નો’તી મુકી રહી?”

“ના, પણ આ બહુ મહત્ત્વનો પ્રશ્ન છે. ગત ૨૦ વર્ષના હૃદયરોગના દર્દીઓની વીગતોનો અભ્યાસ કરી રીસર્ચ કરવામાં આવી છે. તાજેતરના અભ્યાસમાં જોવામાં આવ્યું છે કે સંપુર્ણ શાકાહાર પર જતાં તમે તમારી જાતને હાર્ટ એટેક પ્રુફ કરી દો છો.”

“હાર્ટએટેક પ્રુફ?”

“હા, અમને ખાતરી છે કે જો લોકો આ પ્રમાણેનો આહાર અપનાવે તો તેમને હાર્ટએટેક નહીં થાય.”

ચીકાગોની કુક કાઉન્ટી હોસ્પીટલના મુખ્ય મેડીકલ ઑફીસર જેઓ પહેલાં ચીકાગો સીટીના પબ્લીક હેલ્થ કમીશ્નર હતા,  તેઓ ડૉ. ઈ. સાથે સહમત છે. તેઓ કહે છે,

“આપણે ખાઈ ખાઈને જ સમસ્યા પેદા કરી છે, અને હવે ખાઈને જ એને દુર કરી શકીશું.”

ડૉ. ઈ.નું માનવું છે કે હૃદયરોગથી સંપુર્ણપણે દુર રહી શકાય છે. તમારી ફેમીલી હીસ્ટ્રી ભલે ને ગમે તે હોય. જરુર છે માત્ર યોગ્ય આહાર લેવાની. રીસર્ચ દરમીયાન એમને એક આશ્ચર્યકારક તથ્ય લાધ્યું. દુનીયાની અમુક સંસ્કૃતીના લોકો જેમ કે મધ્ય આફ્રીકા, પાપુઆ ન્યુગીનીના પહાડી પ્રદેશના લોકો તથા મેક્સીકોના અમુક મુળ વતનીઓને હૃદયરોગનું નામનીશાન નથી હોતું. એમની પાસેથી આપણને શું શીખવા મળે?

આપણે શું ખાવું જોઈએ કે શું ન ખાવું જોઈએ એ વષે એમની પાસેથી સાવ સરળ સુત્રો મળી શકે. આપણે જાણીએ છીએ કે શું ન ખાવું જોઈએ – તેલ-ઘી, દુધ-દહીં અને એની બનાવટો, માંસ-મચ્છી, ચીકન વગેરે.

શું ખાવું જોઈએ? નાસ્તામાં આખું અનાજ, બ્રેડ, રોટલી અને આખા અનાજના પાસ્તા, કઠોળ, શાકભાજી – લાલ, પીળી, લીલી અને ફળો. ખાસ કયાં શાક ખાવાં જોઈએ? આમ તો બધાં જ, પણ કેટલાંક ખાસ છે: Bok choy, Swiss chard, kale, collards, collard greens, beet greens, mustard greens, turnip greens, Napa cabbage, Brussels sprouts, broccoli, cauliflower, cilantro, parsley, spinach, arugula and asparagus.

પ્રેસીડન્ટ ક્લીન્ટનના આહારમાં માંસ નથી હોતું, દુધ-ઘી કે એની કોઈ બનાવટ નહીં, તેલનો પણ લગભગ અભાવ. પહેલાં તેઓ જે ખાતા કે આપણે સામાન્ય રીતે બધા જે ખાઈએ છીએ તેમાં અને આજે તેઓ જે ખાય છે એમાં કેટલો બધો ફરક છે એ હકીકત આપણને વીચાર કરતા કરી મુકે છે. વધુ પડતી ચરબી, ઘી-તેલ અને કોલેસ્ટ્રોલયુક્ત આહાર લેવાની ટેવ પાડો તો થોડા જ સમયમાં તમને હૃદયની તકલીફ શરુ થતી તમે જાતે જોઈ શકશો.

ડૉ. ઈ.ની આહાર યોજના બાબત કુતુહલ જાગે તે સ્વાભાવીક છે. ચાલો આપણે આ બાબત કરવામાં આવેલી રીસર્ચનાં થોડાં ઉદાહરણો જોઈએ, જેમાં બહુ જ સુંદર પરીણામો જોવા મળ્યાં છે. એક અભ્યાસમાં ડૉ. ઈના ડાયેટ પર અને કોલેસ્ટ્રોલ કાબુમાં રાખવાના ઉપચારવાળા દર્દીઓને હાર્ટએટેક કે હૃદયની ધમનીની સમસ્યા પાંચ વર્ષ સુધી જોવામાં આવી ન હતી. એટલું જ નહીં એમાંના 75% દર્દીઓની ધમનીઓ જે બ્લોક થયેલી હતી તે અમુક અંશે ખુલી ગઈ હતી. આ પ્રકારના આહારથી માત્ર હૃદયરોગ સામે રક્ષણ જ મળે એમ નથી, પણ હૃદયરોગ થયો હોય તે મટી પણ જાય છે.

“અત્યારની માન્યતા મુજબ તો એક વાર ધમનીને અવરોધતી છારી (palque) પેદા થઈ હોય તો તે પછી કાયમ માટે રહે છે. ડૉ. ઈ, શું આપ એમ કહેવા માગો છો કે આ માન્યતા ભુલભરેલી છે?”

ડૉ. ઈ. : “હા, જરુર એ ભુલભરેલી છે. આ માન્યતામાં જરા પણ તથ્ય નથી. મારા દર્દીની ધમની બ્લોક થયેલી એનું ચીત્ર આ રહ્યું. ધમની બ્લોક કરતી છારી દુર કરવાનો મેં સુચવેલો આહાર લીધા પછી એ જે રીતે ખુલી ગઈ છે એનું ચીત્ર પણ છે. જુઓ.”

આ બંને ચીત્રો જોતાં ખાતરી થાય છે કે માત્ર યોગ્ય આહાર લેવાથી બ્લોક થયેલી ધમની ખુલી જાય છે – કોઈ દવા કે સર્જરી વીના જ.

શેરન નામની એક બહેનને એકાદ વર્ષ પહેલાં હાર્ટ એટેક થયેલો, પણ એ બચી ગઈ હતી. હૃદયને લોહી પહોંચાડતી એની ધમની સંપુર્ણ બ્લોક થઈ ગયેલી. એણે હવે ડૉ. ઈ.નો ડાયેટ અપનાવ્યો છે, જેથી એને ફરીથી હાર્ટ એટેક ના થાય. એનો ડૉક્ટર કહે છે કે હવે એના હૃદયના સ્નાયુઓ નોર્મલ બની ગયા છે. આ ડાયેટથી આજ સુધી તો સારું પરીણામ મળ્યું છે. આ ડાયેટ પર રહેવું થોડું મુશ્કેલ તો છે, પણ જે લોકો એના પર રહી શકે છે તેમને ફાયદો થયો છે અને થાય છે એમાં કોઈ શંકા નથી. પુર્વ પ્રેસીડન્ટ બીલ ક્લીન્ટનને એમાં શ્રદ્ધા છે. અમેરીકામાં કેટલાયે ઉચ્ચ અધીકારીઓએ અને જાણીતી હસ્તીઓએ શુદ્ધ શાકાહાર અપનાવ્યો છે.

“મી. ક્લીન્ટન, આપ પોતાને હવે તંદુરસ્ત ગણો છો?”

“હાસ્તો, મને લાગે છે કે હું પહેલાં હતો તેના કરતાં વધુ તંદુરસ્ત છું. જુઓ, મેં ૨૭ પાઉન્ડ વજન ગુમાવ્યું છે. મારા બધા જ બ્લડટેસ્ટ ઘણા સારા છે, મારી બધી જ મુળભુત પાયાની પ્રણાલી તંદુરસ્ત છે, અને મને ઘણું સારું પણ લાગે છે. તમે માનશો નહીં પણ હું ઘણી સ્ફુર્તી અનુભવું છું. મને હવે પહેલાંના જેટલી ઉંઘની જરુર પણ જણાતી નથી.”

 

લોહી શુદ્ધીકારક સ્વાદીષ્ટ પીણું

માર્ચ 11, 2017

લોહી શુદ્ધીકારક સ્વાદીષ્ટ પીણું

બ્લોગ પર તા. 11-3-2017

 

વરીયાળી એ સુવા, ધાણા, પાર્સલી તથા ગાજરના કુટુંબની વનસ્પતી છે. એનો સોડમયુક્ત સ્વાદ અજમો અને જેઠીમધને મળતો આવે છે. એ એટલા બધા પ્રમાણમાં મળતો આવે છે કે કેટલાક લોકો વરીયાળીને અંગ્રેજીમાં એનીસીડ એટલે અજમો કહે છે, જે બરાબર નથી. વરીયાળીના છોડનાં બી જેને આપણે વરીયાળી કહીએ છીએ તે મુખવાસ તરીકે ખાવામાં બહુ પ્રચલીત છે, પણ આ ઉપરાંત વરીયાળીના છોડનાં બધાં જ અંગો ખાઈ શકાય છે. જેમ કે એનો જમીનની અંદરનો કંદ, એનાં ડાળાં, પાંદડાં અને ફુલ પણ ખાવામાં વપરાય છે.

આ સ્વાદીષ્ટ પીણું બનાવવા કોઈપણ પ્રકારનાં રસાયણ વાપરવામાં આવ્યાં ન હોય તેવો એટલે કે સજીવ ખેતી વડે ઉછેરેલ વરીયાળીના છોડનાં બધાં જ અંગો લેવાં, એક બીટરુટ એનાં પાંદડાં સહીત, સેલરીની 4 કે 5 દાંડી (જો કે એનો આધાર સેલરીની સાઈઝ પર રહેશે, મોટી સેલેરી હોય તો ઓછી દાંડી લેવી) અને અડધું લીંબુ. રસ કાઢવાના મશીન વડે આ બધાંનો રસ કાઢવો.

આમાં બીટરુટ, સેલેરી અને લીંબુના ગુણોથી તો મોટા ભાગના લોકો પરીચીત હોય છે, પણ વરીયાળીનો છોડ પણ ખુબ અગત્યનો છે. વરીયાળીના છોડમાંમાંના વીટામીન સીનો લાભ મળશે. ઉપરાંત એમાંથી સારા પ્રમાણમાં ખાદ્ય રેસા, અને અગત્યનાં મોલીબ્ડેનમ, મેંગેનીઝ, તાંબુ, પોટેશ્યમ અને ફોસ્ફરસ જેવાં મીનરલ્સ પણ મળશે. વળી વીટામીન બીનું એક ઘટક જેને ફોલેટ કહે છે તે પણ વીયાળીમાંથી મળશે.

લોહીના શુદ્ધીકરણ માટે આ એક ઉત્તમ સ્વાદીષ્ટ પીણું છે.

સુખી જીવન માટે એક અગત્યનો બોધપાઠ

માર્ચ 4, 2017

સુખી જીવન માટે એક અગત્યનો બોધપાઠ

પીયુષભાઈના ઈમેલમાં મળેલ અંગ્રેજી વીડીઓ પરથી

બ્લોગ પર તા. 4-3-2017

એક પ્રોફેસર વર્ગમાં દાખલ થાય છે અને પોતાની બેગમાંથી એક બરણી કાઢે છે. એ કહે છે, “આપણી પાસે માત્ર એક જ જીવન છે, આપણને એક જ જીવન જીવવાનું મળે છે. પણ એમાં આપણે જે કંઈ પ્રાપ્ત કરવા માગતા હોઈએ તે મેળવવાની ક્ષમતા છે- ખરેખર જે ઈચ્છીએ તે આપણે મેળવી શકીએ. શરત એટલી જ કે જો આપણે આપણો સમય યોગ્ય રીતે વાપરીએ તો, ગમે તેમ વેડફી ન નાખીએ તો.

આ બરણી હું લાવ્યો છું. જુઓ એમાં હું ગોલ્ફના બોલ ભરું છું. તમને બધાંને શું લાગે છે: બરણી આખી ભરાઈ ગઈ છે?”

“હા, સાહેબ” બધા વીદ્યાર્થીઓને બરણી ભરાઈ ગયેલી લાગે છે.

અધ્યાપક મહાશય એ બરણીમાં નાના નાના કાંકરા ભરે છે, અને પુછે છે: “હવે કેમ લાગે છે? બરણી આખી ભરેલી છે ને?”

બધાં ભાઈ-બહેનોને હવે તો બરણી ભરાયેલી લાગે છે. એમાં બીજું કશું ભરી શકાય એમ લાગતું નથી.

પણ પ્રોફેસર સાહેબ રેતી લાવ્યા હતા તે એ બરણીમાં ભરે છે. હવે તો બરણીમાં કોઈ જગ્યા કશું ભરવા બાકી રહી હોય એવું વીદ્યાર્થીઓને લાગતું નથી. બધાં આશ્ચર્યથી જોતાં રહે છે કે સાહેબ શું સમજાવવા માગતા હશે.

અને હવે સાહેબ બીયરની બે બોટલ કાઢીને ટેબલ પર મુકે છે, અને ધીમે રહીને બરણીમાં બીયર રેડે છે, જેને માટે થોડી જગ્યા હતી.

“જુઓ, આ બરણીને આપણા જીવનનું પ્રતીક સમજો. ગોલ્ફના બોલ જીવનમાં મહત્ત્વ ધરાવતી બાબતોના પ્રતીક તરીકે છે. જેમ કે આપણું કુટુંબ, આપણા મીત્રો, પોતાનું સ્વાસ્થ્ય, આકાંક્ષા વગેરે. કાંકરા બીજી અગત્યની બાબતોના પ્રતીક તરીકે છે: તમારી કાર, ઘર, વ્યવસાય વગેરે. રેતી બહુ ઉપયોગી ન હોય તેવી બાકીની બધી બાબતોના પ્રતીક તરીકે છે.

જો તમે બરણીમાં રેતી પહેલી ભરી દો તો એમાં આ બધા ગોલ્ફ બોલ અને કાંકરા ભરી શકાશે નહીં. જીવનનું આ સત્ય છે. જો તમે તમારી બધી શક્તી અને સમય નાની નાની બાબતોમાં વાપરતા રહો તો જીવનમાં મહત્ત્વ ધરાવતી બાબતો માટે સમય કે શક્તી બચી શકશે નહીં. તમારું ધ્યાન જીવનમાં અતી મહત્ત્વની બાબતોમાં કેન્દ્રીત કરો જે તમને સુખ પ્રદાન કરી શકે. પહેલું ધ્યાન ગોલ્ફ બોલો પર આપો, જે ખરેખર મહત્ત્વ ધરાવે છે. પ્રાયોરીટી નક્કી કરો. નક્કી કરો કે કઈ બાબતો માત્ર રેતીનું મહત્ત્વ ધરાવે છે.

એક જણ પુછે છે: “સાહેબ, બીયર શાનું પ્રતીક છે?”

“સરસ, તમે આ પુછ્યું તે સારું કર્યું. એ બતાવે છે કે તમે ગમે તેટલા જીવનમાં મહત્ત્વની બાબતોમાં ખોવાઈ ગયા હો, વ્યસ્ત હો તો પણ એકબે કલાક આનંદપ્રમોદ માટે નીકળી શકે છે. ખરેખર બરણી ભરાઈ ગયેલી લાગે, પણ એમ હોતું નથી.

ફેબ્રુવારી 28, 2017

લીપસ્ટીક

બ્લોગ પર તા. 28-2-2017

પીયુષભાઈ તરફથી એક વીડીઓ મળ્યો છે. એક ગર્લ્સ સ્કુલમાં છોકરીઓ અરીસાને કીસ કરીને તેના પર લીપસ્ટીક ચોંટાડતી રહે છે, જે એ સ્કુલના ક્લીનરે દરરોજ સાફ કરવી પડે છે. ક્લીનર પ્રીન્સીપાલને મળ્યો અને એનાઉન્સ કરી છોકરીઓને એમ ન કરવાનું સમજાવવાની વીનંતી કરી.

પ્રીન્સીપાલ: “એટેન્સન પ્લીઝ, સ્ટુડન્ટ્સ. સન્નારીઓ, મહેરબાની કરીને તમે બાથરુમના અરીસા પર લીપસ્ટીક ચોંટાડવાનું બંધ કરશો. થેન્કયુ.”

તમને શું લાગે છે એ એનાઉન્સની અસર બાબત? દરરોજ કરતાં અરીસાઓ પર બમણાથી વધુ કીસ હતી. ક્લીનરે કેટલાયે કલાક એને સાફ કરવા માટે આપવા પડ્યા. પછી એણે એક ચાલાકી વાપરી.

ખાસ નામચીન છોકરીઓ જે કદી કહ્યું કરતી નહીં તેને પ્રીન્સીપાલે સંડાસવાળા રુમમાં બોલાવી. ક્લીનરે કહ્યું, “તમે સહુ સમય કાઢી અહીં આવ્યાં એ બદલ હું તમારો આભાર માનું છું. દરરોજ દીવસના અંતે મારે સફાઈ માટે બહુ વધુ પડતો સમય આપવો પડે છે. હું આ સફાઈ કેવી રીતે કરું છું, તે તમને બતાવવા ઈચ્છું છું. આશા છે કે હું જે કરું છું તે તરફ ધ્યાન કેન્દ્રીત કરી તમે મને સહકાર આપશો. તમે અહીં લાગેલી લીપસ્ટીક જુઓ છો ને? એ એટલી બધી ચીકણી છે કે દુર કરવી અઘરી છે.”

ક્લીનરે મોપ લીધો. એને ટોયલેટના બોલના પાણીમાં ભીંજવ્યો, અને અરીસો સાફ કરવાનું શરુ કર્યું. છોકરીઓ તો સ્તબ્ધ બની જોતી જ રહી ગઈ.

“હું દરરોજ આ પ્રમાણે આ અરીસા સાફ કરું છું.”

બીજે દીવસે અરીસા પર લીપસ્ટીક જોવા મળશે ખરી?

કાનજીભાઈના દીર્ઘ સ્વસ્થ જીવન અંગે

ફેબ્રુવારી 25, 2017

કાનજીભાઈના દીર્ઘ સ્વસ્થ જીવન અંગે

કાનજીભાઈના દીર્ઘ સ્વસ્થ જીવનમાંથી લોકોને પ્રરણા મળે એ હેતુથી લીધેલા ઈન્ટવ્યુમાંથી કેટલીક વીગતો એમની પરવાનગીથી રજુ કરું છું.

કાનજીભાઈની ઉમ્મર હાલ ૯૨ વર્ષની છે, અને તંદુરસ્ત જીવન અહીં વેલીંગ્ટન ન્યુઝીલેન્ડમાં ગુજારી રહ્યા છે. કોઈ પણ પ્રકારની શારીરીક તકલીફ હાલ નથી. એમનો જન્મ ભારતમાં થયો હતો. પીતાજી ખેતી કરતા. એ માટે થોડાં મજુરો પણ રોકતા, અને પીતાજી પોતે પણ સારી મહેનત કરતા. ચાર ભાઈ બેહેનો. મોટાભાઈ ૧૯૩૦માં ન્યુઝીલેન્ડ આવ્યા હતા.  કાનજીભાઈ ૧૯૩૫માં ૧૦ વર્ષની વયે ન્યુઝીલેન્ડ આવ્યા હતા. પણ દસેક માસ રહીને તેઓ પીતાજી અને મોટા ભાઈ સાથે ભારત પાછા ફર્યા હતા.

દેશમાં બચપણમાં દેશી રમતગમત અને બીજી પ્રવૃત્તીઓને લીધે શરીર કસાયેલું. ખેતીમાં પણ બધા જ પ્રકારનાં કામો પીતાજી અને મોટાભાઈ સાથે કરેલાં. એનાથી પણ સારી એવી શારીરીક કસરત મળી હતી. એ સમયે ઘરમાં ગાય-ભેંસ હતાં અને દરરોજ સવારે નાસ્તામાં રોટલો અને માખણ ખાવા મળતાં. ઉપરાંત તે સમયે શીયાળામાં વસાણા પણ અચુક બનાવવામાં આવતાં. કાનજીભાઈનું માનવું છે કે જીવનની શરુઆતમાં એમને આ પ્રકારનો ખોરાક મળ્યો હતો તે એમને આજે પણ કામ આવે છે. એ પાયાના બંધારણને લીધે એમનું સ્વાસ્થ્ય સારું છે.

કાનજીભાઈએ ૧૯૫૧થી ૧૯૭૬ એટલે ૨૫ વર્ષ સુધી ફ્રુટ રાઉન્ડનો ધંધો કરેલો. એમાં શાકભાજી, ફળ વગેરે સાફ કરીને વાહનમાં ઘર ઘર ફરીને વેચવાનાં હોય છે. તે સમયે ફળ, શાક વગેરે જે કન્ટેનરમાં ભરવામાં આવતાં તે અત્યારના કરતાં ઘણાં વજનદાર હતાં. આમ એ ધંધામાં પણ એમણે સારી એવી શારીરીક મહેનત કરેલી, અને શરીર કસાયું હતું, એટલું જ નહીં, આ ધંધાને લીધે ચોખ્ખી હવામાં લાંબા સમય સુધી રહેવાનું – ફરવાનું થયેલું. અને ફ્રેશ ફ્રુટ અને વેજીટેબલ ખાવા મળેલાં. આજે પણ સવારે ઉઠ્યા પછી કાનજીભાઈ હળવી કસરત હંમેશાં કરે છે.

કાનજીભાઈ જન્મથી જ શાકાહારી છે. તેઓ કહે છે કે એમણે કદી પણ પોતાના જીવનમાં સોફ્ટ ડ્રીન્ક એટલે સોડા-લેમન જેવાં પીણાં પીધાં નથી. પાણી પણ હંમેશાં સાધારણ હુંફાળું જ પીએ છે. ભારત જાય ત્યારે પણ કદી ફ્રીજમાંનું પાણી પીતા નથી. સવારનો નાસ્તો તથા બપોરનું જમણ ઘણું સાદુ હોય છે. સવારના નાસ્તામાં ફ્રાઈડ ટમાટો હંમેશાં હોય છે. શીયાળામાં ઓટની રાબ (પોરીજ) અને અવારનવાર વ્હીટબીક્સ દુધ સાથે હોય છે. કદી પણ ભુખ કરતાં વધુ જમતા નથી. કોઈ આગ્રહ કરીને પીરસી દે તો થાળીમાં છાંડી દેશે પણ, પેટ પર જુલમ નહીં કરે. એક સમયે રોટલી-શાક હોય તો દાળ-ભાત નહીં, અને જ્યારે દાળ-ભાત હોય ત્યારે રોટલી નહીં. આમ જમવામાં ઘણા સંયમીત છે. (એમનું વજન વધુ પણ નથી અને ઓછું પણ નથી.)

કાનજીભાઈનું માનવું છે કે પોતે ધાર્મીક વૃત્તી ધરાવે છે તે પણ એમના સ્વસ્થ જીવન માટે એક પરીબળ છે. સહુ માટે પ્રેમનો ભાવ પણ સ્વસ્થ રહેવામાં મદદગાર છે. સાત્ત્વીક વીચારો સ્વસ્થ રીતે જીવવા માટે મહત્ત્વના છે એમ કાનજીભાઈનું  કહેવું છે.

 

આનંદીત રહેવા માટે

ફેબ્રુવારી 17, 2017

 

આનંદીત રહેવા માટે

એક અંગ્રેજી ઈમેલ પરથી

(બ્લોગ પર તા. 17-2-2017)

નીચે કેટલીક એવી બાબતો જણાવવામાં આવી છે જેને જતી કરવાથી આપણને આનંદીત રહેવામાં સરળતા થશે.

સૌથી મહત્ત્વની બાબત છે દરેક વખતે મારું સત્ય એ જ સત્ય છે એવી માન્યતાનો ત્યાગ. સામી વ્યક્તીની વાત પણ સાચી હોઈ શકે. આપણે હંમેશાં સાચા હોઈએ એ ભ્રમણા છોડી દેવી જોઈએ. કેટલાયે લોકો પોતે ખોટા છે એમ માનવાને જરા પણ રાજી હોતા નથી. પણ ધારોકે આપણે સાચા હોઈએ છતાં સામી વ્યક્તી પોતાની જ વાત સાચી મનાવવા મક્કમ હોય ત્યારે એની સાથેના સંબંધો બગાડવાનું તમે પસંદ કરશો કે એની વાત સ્વીકારી લેવાનું યોગ્ય માનશો? કેમ કે જે સત્ય છે એને અસત્ય કહેવાથી એ સત્ય મટી જવાનું નથી. જ્યારે પણ આપણને પોતે જ સાચા છે એ સાબીત કરવાની ચળ ઉપડે ત્યારે પોતાની જાતને પ્રશ્ન કરજો કે, “હું સાચો છું એ સાબીત કરવું મહત્ત્વનું છે કે હું ઉદારતા દાખવું એ અગત્યનું?” શું ફરક પડશે? ખરેખર મારો અહંકાર એટલો બધો મોટો છે?

બીજી બાબત છે પોતે બધી બાબતોના બોસ છે એવી ભાવનાનો ત્યાગ. પોતાની આસપાસ જે કંઈ બની રહ્યું હોય, જે કંઈ પણ સંભવી રહ્યું હોય કે ઉપસ્થીત હોય – પરીસ્થીતી, પ્રસંગ, વ્યક્તી – એના પર પોતાનો જ કાબુ રહેવો જોઈએ એમ માનવું ન જોઈએ. એ બધાંને પોતાની મેળે પોતાની રીતે સંભવવા દો. જેમ છે તેમ એનો સ્વીકાર કરો. એને નીયંત્રીત કરવાનું છોડી દેતાં એક પ્રકારની નીરાંતનો અનુભવ થશે. વીજયની વરમાળા તેને જ મળે છે જે સર્વનો સ્વીકાર કરે છે – જેમ છે તેમ. પણ જો આપણે પોતાનો કાબુ જમાવવા સતત પ્રયત્ન કરતા જ રહીએ તો જેના પર કાબુ મેળવવાની ખ્વાહીશ રાખતા હોઈએ તે વીજયથી જોજનો દુર રહેશે.

ત્રીજી મહત્ત્વની બાબત છે બીજાને દોષ દેવાનું છોડી દો. જે આપણે કરી નથી શક્યા કે કર્યું છે (મોટે ભાગે તો આપણે કહીએ છીએ આપણાથી થયું છે.) તેને માટે બીજાંને દોષ દેવો નહીં. આ ટેવ આપણે છોડી દઈએ તો આપણી પોતાની સત્તા આપણી પાસે અકબંધ રહેશે. જવાબદારીનો સ્વીકાર કરવાનું શરુ કરો. કોઈની બાબતમાં મને જે કંઈ લાગતું હોય કે ન લાગતું હોય તેને માટે હું જવાબદાર છું, બીજું કોઈ જ નહીં. જે વ્યક્તીને વીષે એ બાબત હોય તે વ્યક્તી પણ નહીં.

ચોથી બાબત છે પોતાની બાબત નબળા વીચારો – આત્મવીશ્વાસનો અભાવ. કેટલાય લોકો આ કારણે પોતાની જાતને નુકસાન પહોંચાડે છે. પોતાની જાત બાબત નકારાત્મક, કલુષીત, સતત અભાવાત્મક વીચારો ભારે નુકસાનકારક છે. તમારું મન આવું તમને કહેતું હોય તો તેને માનશો નહીં. તમે ખરેખર એથી વધુ સારા છો જ. “મન એક બહુ જ ઉત્તમ ઉપકરણ છે – જો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવામાં આવે તો. પણ જો અયોગ્ય રીતે વાપરવામાં આવે તો એ બહુ જ વીનાશક છે.”

પાંચમી બાબત પોતે શું કરવાને શક્તીમાન છો કે શું ન કરી શકો, પોતાના માટે શું શક્ય છે કે શું અશક્ય છે એ અંગે મર્યાદીત વીચારો છોડી દો. દરેક જણ માટે અમર્યાદ શક્યતાઓ છે. કશી નબળાઈની માન્યતામાં બંધાઈ જશો નહીં. તમે પાંખો ફેલાવી વીશાળ ગગનમાં વીહાર કરી શકો છો. તમારી માન્યતા, મક્કમ નીર્ણય એ કંઈ મનમાં ઉઠેલો તરંગ નથી, પણ મનને જકડી લેતી એક પકડ છે, એક લગામ છે, જે યોગ્ય દીશામાં પ્રગતી કરવાનું અગત્યનું ઉપકરણ છે.

છઠ્ઠી વાત ફરીયાદ કરવાનું બંધ કરો. જે લોકો, જે પરીસ્થીતી કે જે પ્રસંગથી તમે દુખ અનુભવતા હો તેની ફરીયાદ ન કરવી. કોઈ વ્યક્તી, કોઈ પ્રસંગ કે કોઈ પરીસ્થીતી તમને દુખ પહોંચાડી ન શકે, સીવાય કે તમે દુખી થવા માગતા હો. પ્રસંગ તમને દુખી નથી કરતો પણ એ પ્રસંગને તમે જે રીતે જુઓ છો, જે રીતે લો છો તેનાથી તમે જે તે લાગણી અનુભવો છો. વીધાયક, પોઝીટીવ વીચારોની શક્તી ગજબની છે. નકારાત્મક દૃષ્ટી દુખ પહોંચાડશે.

સાતમી બાબત: ટીકા કરવાનું છોડી દો. તમારી માન્યતાથી જુદા પડતા લોકોની, અપેક્ષા કરતાં અલગ વસ્તુની કે પ્રસંગની ટીકા ન કરો. દરેક જણ અદ્વીતીય છે, તેમ છતાં દરેકમાં સમાનતા પણ છે. બધાને જ આનંદીત રહેવાનું ગમે છે, બધાંમાં પ્રેમ રહેલો છે અને બધાં જ પ્રેમની આપલે કરવાનું ઈચ્છે છે.

આઠમી બાબત બીજાં લોકો પર પ્રભાવ પાડવાની ઝંખના જતી કરવી. હું કંઈક છું એવું સાબીત કરવાના પ્રયાસ છોડી દો. જે ક્ષણે આપણે જે નથી તે બતાવવાનું છોડી દઈએ, જેવાં આપણે બધાં મહોરાં ઉતારી દઈએ છીએ, જેવા આપણે છીએ તેવાનો સ્વીકાર કરી લઈએ છીએ કે લોકો તમારા તરફ માનની નજરે જોવા માંડશે.

નવમી હકીકત તે પરીવર્તનનો સ્વીકાર. પરીવર્તન સારા માટે હોય છે. પરીવર્તન આપણને આગળ વધારે છે. પરીવર્તન આપણા જીવનને તથા આપણી આસપાસનાં સહુનાં જીવનને સમૃદ્ધ કરે છે.

દસમી વાત કોઈ પણ વ્યક્તીને કે અમુક વસ્તુને કે પ્રસંગને તમારી માન્યતાનું લેબલ ચોંટાડવાનું છોડી દો. તમે જેને સમજી શકતા ન હો એટલે એ વીચીત્ર છે, એવું લેબલ આપી દેવું બરાબર નથી. ખુલ્લા મન વડે એને સમજવાનો પ્રયત્ન કરો. સૌથી મહાન અજ્ઞાન એટલે જેને વીશે તમે કશું જાણતા ન હો તેનો અસ્વીકાર કરવો તે.

અગીયારમી બાબત બહાનાંઓને વીદાય કરી દો. મોટા ભાગે તો બહાનાં બતાવવાના કારણે આપણી પ્રગતી રુંધાઈ જાય છે. બહાનાં બતાવવાની કોઈ જ જરુર નથી. બહાનાં બતાવવાના કારણે આપણે સ્થગીત થઈ જઈએ છીએ. આપણે આપણી જાતને એ રીતે છેતરીએ છીએ. વળી આ બહાનાં મોટા ભાગે તો સાચાં હોતાં જ નથી.

બારમી વાત ભુતકાળને ભુલવો. એ બહુ જ મુશ્કેલ છે એ ખરું. ભુતકાળ જ્યારે બહુ રળીયામણો લાગતો હોય ત્યારે એને જ વાગોળતા રહેવાનું આપણને ગમે છે. ખાસ કરીને જ્યારે એ વર્તમાન કે ભવીષ્ય કરતાં સારો જણાતો હોય તો. યાદ રાખો, આપણી પાસે માત્ર વર્તમાન ક્ષણ જ હોય છે. જે ભુતકાળને આપણે અત્યારે યાદ કરતા રહીએ છીએ તેને જ્યારે એ વર્તમાન હતો ત્યારે ધ્યાનમાં લીધો ન હતો. જે કરો તેમાં સજાગ રહીને જીવનને માણો. જીવન ખરેખર એક પ્રયાણ છે, ગંતવ્ય કે સાધ્ય નહીં. હા, ભવીષ્યનું એક ચોક્કસ, સ્પષ્ટ દર્શન હોય, એ માટે આપણી જાતને તૈયાર પણ કરવી, પણ જીવવું તો વર્તમાનમાં જોઈએ.

તેરમી બાબત નીસ્પૃહી બનવું, વળગણ છોડી દેવાં. આ વીભાવના આપણામાંના મોટા ભાગના માટે સમજવી મુશ્કેલ છે. પરંતુ એ ખરેખર અશક્ય તો નથી. એનો મહાવરો કરતાં રહેતાં જેમ સમય પસાર થાય તેમ એમાં વધુ ને વધુ સફળતા મળી શકે છે. જ્યારે આપણે બધી જ બાબતોનું વળગણ છોડી દઈએ છીએ ત્યારે આપણે અત્યંત શાંત, સહનશીલ, નમ્ર, લાગણીશીલ તથા નીર્મળ બની જઈએ છીએ. આપણે એવી સ્થીતીએ પહોંચીશું કે વસ્તુઓ સ્વતઃ સ્પષ્ટ થઈ જશે – વીના પ્રયત્ને, આ ખરેખર શબ્દાતીત સ્થીતી છે.

ચૌદમી અને અગત્યની વાત – બીજાંની અપેક્ષા મુજબ જીવવાનું બંધ કરો. કેટલાયે લોકો પોતાનું જીવન જીવતા જ નથી, તેઓ બીજાંને એમનું જીવન સારું લાગે તે અનુસાર જીવે છે. તેઓ પોતાના અંતરનાદને અવગણે છે. તેઓ બીજાંને ખુશ કરવામાં જ વ્યસ્ત રહે છે, અને પોતાના જીવન ઉપરનો કાબુ ગુમાવી દે છે. તેઓ ભુલી જાય છે કે પોતાને કઈ રીતે આનંદ મળશે. પોતે કઈ રીતે સુખી થશે. પોતાને શું જોઈએ છે, પોતાની જરુરીયાત શું છે. આપણને માત્ર આ એક જ જીવન મળ્યું છે, એને જીવી જાણો. બીજા લોકોના અભીપ્રાય થકી તમારા જીવનને માર્ગચ્યુત થવા દેશો નહીં.

ઓરેન્જ જ્યુસ

ફેબ્રુવારી 12, 2017

ઓરેન્જ જ્યુસ

પીયુષભાઈના અંગ્રેજી વીડીઓ પરથી

બ્લોગ પર તા. ૧૨-૨-૨૦૧૭

સામાન્ય રીતે લોકો ઓરેન્જ – નારંગીનો રસ કાઢે ત્યારે એને વચ્ચેથી કાપી બે ભાગ કરીને હાથના જ્યુસર વડે નીચોવે છે. એમાં જે રસ આપણને મળે છે તેમાં નારંગીના બહુ જ થોડાં પોષક તત્ત્વો હોય છે, પણ મુખ્યત્વે મીઠાશ જ હોય છે. આહારના પદાર્થ તરીકે એનું મહત્વ દસ ટકા કરતાં પણ ઓછું છે. હા, એ ખરું કે એમાં માત્ર ફલશર્કરાનું પ્રમાણ વધુ હોવાથી સ્વાદીષ્ટ લાગે છે.

ઓરેન્જનો રસ કાઢવા માટે એની છાલ પ્રથમ ઉતારવી, પણ છાલનો માત્ર પીળો ભાગ જ દુર કરવો, એની નીચે જે સફેદ પોચો ભાગ હોય છે તે દુર કરવો નહીં. ઓરેન્જની પીળી છાલમાં એક સુગંધી તૈલી દ્રવ્ય હોય છે, જે આપણે પચાવી શકતા નથી. એ તેલનો ઉપયોગ ફટાકડા જેવા સ્ફોટકો બનાવવામાં થાય છે. જ્યારે છાલના સફેદ ભાગમાં બાયોફ્લેવોનોઈડ હોય છે. આ બાયોફ્વેનોઈડ એ વીટામીન સી કોમ્પલેક્સ છે, જે આપણા શીરીર માટે બહુ જ ઉપયોગી છે. એ શરીરમાં રહેલી નાની મોટી કેશવાહીની સહીતની બધી જ રક્તવાહીનીઓને તથા હૃદયની દીવાલોને તેમજ મગજના કોષોને મજબુતી આપે છે. આથી હૃદયરોગ સામે તથા બ્રેઈન હેમરેજની શક્યતા સામે પણ રક્ષણ મળે છે.

સામાન્ય રીતે ઓરેન્જનો રસ જે રીતે કાઢવામાં આવે છે એનું પોષણમુલ્ય સાવ નજીવું છે. શરીરને ઉપયોગી ખરેખરો પદાર્થ તો એના સફેદ પોચા માવા જેવા પદાર્થમાં છે, જેમાં બાયોફ્લેવોનોઈડ તરીકે ઓળખાતું વીટામીન સી કોમ્પલેક્સ હોય છે. આથી ઓરેન્જ – નારંગીનો રસ કાઢવા માટે ઉપર જણાવ્યા મુજબ એની માત્ર પીળી છાલ દુર કરી જ્યુસરમાં નાખીને રસ કાઢવો, નીચોવીને નહીં.

એનો વીડીઓ જોવા માટેની લીન્ક :

www.jaykordich.com

Jay Kordich, the father of juicing ના સૌજન્યથી

દાઝવા પર ઘઉંનો લોટ (આટો)

જાન્યુઆરી 29, 2017

દાઝવા પર ઘઉંનો લોટ (આટો)

પીયુષભાઈની અંગ્રેજી ઈમેલ પરથી

(બ્લોગ પર તા. 29-1-2017)

એક મહીલાનો દાઝી જવા બાબતનો અનુભવ

કેટલાક સમય પહેલાં હું મકાઈડોડા બાફતી હતી. એ તૈયાર થયા છે કે કેમ તે જોવા માટે મેં ઉકળતા પાણીમાં ફોર્ક ખોસ્યો. ફોર્ક ડોડા પરથી સરકી ગયો અને મારો હાથ સીધો ઉકળતા પાણીમાં. હું સખત રીતે દાઝી ગઈ અને ચીસાચીસ કરવા માંડી. એ સાંભળી વીયેતનામ યુદ્ધમાં જઈ આવેલ મારો મીત્ર દોડી આવ્યો. એણે પુછ્યું, “તું ઘઉંનો લોટ રાખે છે?”

મારી પાસે એક બેગમાં ઘઉંનો લોટ હતો. હું તે લઈ આવી. એણે મને આ લોટમાં 10 મીનીટ સુધી હાથ રાખી મુકવાનું કહ્યું.

મારા મીત્રે કહ્યું, “વીયેતનામમાં એકવાર એક ભાઈ આગની લપેટમાં આવી ગયો હતો. ગભરાટમાં બીજું કશું જ મળી ન શક્યું, આથી આગ બુઝાવવા પાસે પડેલી લોટની ગુણ એના પર આખી ને આખી ઠાલવી દીધી. એનાથી આગ તો બુઝાઈ જ ગઈ, એટલું જ નહીં એના શરીર પર એક પણ ફોલ્લો ઉઠી આવ્યો ન હતો. દાઝી જવાની સહેજ પણ વેદના એને થઈ ન હતી. અને ત્યાર બાદ દાઝી જવાનાં કોઈ ચાંઠાં પણ પડ્યાં ન હતાં.”

મેં મારો હાથ લોટની બેગમાં મુકી 10 મીનીટ સુધી રહેવા દીધો. મારા હાથ પર ફોલ્લો તો ઉઠ્યો જ ન હતો, લાલ ચકામું સુદ્ધાં જોવા મળ્યું નહીં, અને સહેજ સરખી વેદના પણ નહીં.

હંમેશાં ઘઉંનો લોટ હાથવગો રાખો, જેથી દાઝી જવાય તો કામ લાગે.

આ લોટમાં ગરમી શોષી લેવાનો ગુણ છે, અને એ પ્રબળ એન્ટીઑક્સીડન્ટ ગુણ પણ ધરાવે છે. આથી દાઝ્યા પછી જો 15 મીનીટની અંદર ઘઉંનો લોટ લગાડવામાં આવે તો બહુ જ રાહત થાય છે.

ફ્લુ-Flu

જાન્યુઆરી 22, 2017

ફ્લુ

મારા એક મીત્રને ફ્લુ થયો છે. એણે માહીતી માટે ફોન કર્યો હતો. મારા બ્લોગ પર આ પહેલાં મેં ફ્લુ વીશે લખ્યું છે, પરંતુ ‘ઔષધો’ વીભાગમાં આપેલી વીગતોનો એમાં સમાવેશ થયો ન હતો, આથી બધી વીગતો સાથે મુકું છું. વળી ફ્લુ અને સ્વાઈન ફ્લુની માહીતી જે અલગ અલગ મુકવામાં આવી હતી તે  આ પોસ્ટમાં સાથે મુકી છે. આ વીગતો માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે, સમસ્યાનો જાતે  ઉપચાર કરવા માટે નહીં. ઉપાયો કરતાં પહેલાં તમારી પ્રકૃતીને એ અનુકુળ છે કે કેમ તેની ખાતરી કરી લેવી, અને ઉપચાર પહેલાં તમારા આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અવશ્ય લેવી.

  1. અરડુસીના પાનનો તાજો રસ પીવાથી ઉધરસ, રક્તપીત્ત, કફજ્વર, ફ્લુ, ક્ષય અને કમળામાં ફાયદો થાય છે.
  2. નાગરમોથ, ઈન્દ્રજવ, ત્રીફળા, કુટકી (કડુ) અને ફાલસાને સરખા ભાગે અધકચરાં ખાંડી બે ચમચી ભુકાનો ઉકાળો સવાર-સાંજ પીવાથી કફજ જ્વર (જેમાં ફ્લુનો સમાવેશ થાય છે) મટે છે.
  3. તજનું તેલ બેથી ત્રણ ટીપાં એક કપ પાણીમાં મેળવી લેવાથી ઈન્ફ્લ્યુએન્ઝામાં ફાયદો થાય છે.
  4. લસણ, ખાંડ અને સીંધવ સરખા ભાગે મેળવી, ચાટણ કરી, તેમાં બમણું થીજાવેલું ઘી મેળવી ચાટવાથી ફ્લુ મટે છે.
  5. અડધા કપ જેટલા કારેલાંના રસમાં એક ચમચી મધ મેળવીને પીવાથી કફજ્વર એટલે કે વાઈરલ ફ્લુ મટે છે.
  6. ફ્લુ અને મૅલેરીયાના તાવમાં તુલસીનાં પાન મરીના ભુકા સાથે ચાવીને ખાવાથી તાવ હળવો પડે છે.
  7. કફના રોગો જેવા કે શરદી-સળેખમ, ફ્લુ-કફજ્વર, ઉધરસ વગેરેમાં ગરમ દુધમાં હળદર નાખી પીવાથી લાભ થાય છે.
  8. ગળો અને તુલસી મોટા ભાગના રોગોથી બચાવે છે, જેમાં સ્વાઈન ફ્લુનો પણ સમાવેશ થાય છે.
  9. કડુ, કરીયાતુ, ગળો, વરાહી કંદ અને પારીજાતનાં ફુલ દરેક ૨૦-૨૦ ગ્રામ લઈ ત્રણ ભાગ કરી દીવસમાં ત્રણ વાર ૨૦૦ મીલીલીટર પાણીમાં ઉકાળો કરી પીવાથી સ્વાઈન ફ્લુ સામે રોગપ્રતીકાર શક્તી પ્રાપ્ત થાય છે.
  10. શરદી, ફ્લુની ગોળી: સુંઠ, મરી, પીપર (પીપર જેમ વધુ ઘુંટવામાં આવે તેમ વધુ ગુણ કરે) અને હરડે દરેકનું બારીક તાજું ચુર્ણ ૧૦-૧૦ ગ્રામ અને ગોળ ૮૦ ગ્રામ બધાંને સારી રીતે એકત્ર કરી ઘુંટી ૨-૨ ગ્રામની ગોળી વાળી ઘરમાં છાંયડે જ સુકવવી. શરદી કે ફ્લુની અસર જણાતાં સવાર-સાંજ એક-એક ગોળી મોંમાં મુકી રાખી પોતાની મેળે ઓગળવા દેવી. માત્ર ત્રણ-ચાર દીવસમાં જ સ્પષ્ટ ફેર માલમ પડશે. (આ ઔષધ મેં બનાવીને વાપર્યું છે અને સારો ફાયદો શરદીમાં થયેલો એવું સ્મરણ છે. ફ્લુ વખતે વાપરેલું કે નહીં તે યાદ નથી. -ગાંડાભાઈ) સાથે જરુરી પરેજી પાળવી, જેમ કે વધુ પડતાં ખાંડ-ઘીવાળો, તળેલો, પચવામાં ભારે આહાર ન લેવો, માત્ર સુપાચ્ય હળવો ખોરાક લેવો. બને ત્યાં સુધી શક્તી મુજબ બેત્રણ કીલોમીટર દરરોજ ચાલવું, વગેરે.

 

 

વજન અને સ્વાસ્થ્ય

જાન્યુઆરી 18, 2017

વજન અને સ્વાસ્થ્ય

બ્લોગ પર તા. 18-1-2017

 

  1.  સુર્યોદય પહેલાં ઉઠો

વહેલા સુઈ વહેલા ઉઠવાથી પૃથ્વીના 24 કલાકના ભ્રમણ સાથે તાલમેળ બેસે છે, આથી જે ઉંઘ મળે તે વધુ આરામદાયક હોય છે. આ પ્રકારની ઉંઘ આપણા શરીરમાં થયેલી ભાંગફોડને યોગ્ય રીતે મરામત કરી શકે છે. આથી વધુ તાજગી અનુભવાય છે.

  1.  સવારમાં ઉઠીને ગરમ પાણીમાં લીંબુનો રસ મેળવીને પીઓ

એનાથી ખોરાકના પાચન પછી પેદા થયેલા નકામા પદાર્થો પાચનમાર્ગમાંથી દુર થશે અને પાચનમાર્ગ ચોખ્ખો બની જશે. વળી એક લીંબુના રસમાંથી 30 મી.ગ્રા. વીટામીન સી મળે છે. પુરુષોને રોજના 90 મી.ગ્રા. ની જરુર પડે છે અને સ્ત્રીઓને 75 મી.ગ્રા.. જે લોકો વધુ વીટામીન સી લે છે તેમની પાચનશક્તી વધુ સારી રહે છે. વળી લીંબુનો રસ રોગપ્રતીકારક શક્તી વધારે છે અને શરદી અને ફ્લ્યુ સામે રક્ષણ આપે છે. લીંબુ જંતુનાશક છે, જે બૅક્ટેરીયા અને વાઈરસ બંનેનો નાશ કરે છે. એમાં પોટેશ્યમ અને મેગ્નેશ્યમ હોવાથી માનસીક શક્તી વધારે છે, આથી ડીપ્રેશન અને સ્ટ્રેસ દુર થશે. લીંબુમાં રહેલ એન્ટીઑક્સીડન્ટ કેટલાક પ્રકારનાં કેન્સર સામે રક્ષણ આપે છે.

  1.  માથા પર તથા શરીરે કોપરેલનું માલીશ કરો

કોપરેલમાં સંપૃક્ત ચરબી બહુ મોટા પ્રમાણમાં હોવા છતાં વજન ઘટાડવામાં એ ઉપયોગી ગણાય છે. એનું કારણ એમાં રહેલ મધ્યમ બાંધણીના ફેટી એસીડ છે. આ ફેટી એસીડ લંબાણવાળા ફેટી એસીડ કરતાં સરળતાથી પચી જાય છે, એમાંની શક્તી સરળતાથી અને વધુ પ્રમાણમાં પ્રાપ્ત થાય છે, વળી એની ચરબી શરીરમાં જમા થતી નથી. આથી વજન ઘટાડવા માલીસ ઉપરાંત આહારમાં પણ કોપરેલનો સમાવેશ કરવો જોઈએ.

  1.  સવારે આખા શરીરની ચામડી પર બ્રશ કરો

ચામડી પર બ્રશ કરવાથી લોહીનું પરીભ્રમણ વધુ થાય છે અને નકામા પદાર્થોનો ઝડપથી નીકાલ થાય છે. ખાસ કરીને થાપા અને કમરની ચામડી નીચે અમુક પ્રકારનો એકઠો થયેલો કચરો સરળતાથી દુર થતો નથી. સુકું બ્રશ કરવાથી આ કચરો દુર કરી શકાય છે. એનાથી ચામડી નીચે આંતરીક માલીશ થાય છે. એ માટે સાવ નરમ પણ લાંબા હાથાવાળું બ્રશ લેવું અને દીવસમાં એક વાર વહેલી સવારે સ્નાન પહેલાં બ્રશ કરવું. પણ જો તમને બહુ ઠીક લાગતું ન હોય તો દીવસમાં બે વખત બ્રશ કરવાથી અવશ્ય લાભ થશે.

  1. તલના તેલનું પાંસળીના નીચેના ભાગે માલીશ કરવું

એનાથી પાચનશક્તી સુધરે છે. આમ તો આખા શરીરે તલના તેલનું માલીશ કરવાથી અદ્ભુત ફાયદા થાય છે. એનાથી લોહીનું ભ્રમણ વધવાથી શરીર હલકું થાય અને સ્ફુર્તીનો અનુભવ થાય છે, સારી ઉંઘ આવે છે, અને સ્ટ્રેસ દુર થાય છે. આથી જે બહેનોને સ્ટ્રેસને લીધે માસીક અનીયમીત રીતે આવતું હોય તેમને તેમાં લાભ થાય છે. ત્વચા ચમકીલી અને મુલાયમ બને છે.

  1.  મીઠાવાળા નવશેકા પાણી વડે નસકોરાં સાફ કરવાં

એ માટે નેતી લોટાનો ઉપયોગ કરી શકાય, અથવા બીજી રીતે નાકે પાણી ચડાવી મોં વાટે બહાર કાઢી શકાય. એનાથી માથું પણ હળવું ફુલ થઈ જાય છે અને સાઈનસની સમસ્યા રહેતી નથી. નેતી માટેનું પાણી નળમાંથી ન લેવું, કેમ કે એમાં જે બૅક્ટેરીયા કે અન્ય જીવાણું હોય તેનો ચેપ લાગી શકે. પીવામાં તો હોજરીમાંના એસીડથી એ નાશ પામે. નેતી માટે પાંચ મીનીટ ઉકાળેલું પાણી, ડીસ્ટીલ્ડ પાણી, કે મીઠું નાખેલું પાણી વાપરી શકાય. (હું મીઠું નાખેલું પાણી વાપરું છું. -ગાંડાભાઈ)

  1. સવાર-સાંજ 30 મીનીટ યોગાસન કરો

જોગીંગ, તરવું કે સાઈકલીંગ જેવી કસરત અને યોગ કરવાથી શરીર આમતેમ વાળવામાં સરળતા રહે છે, બેલેન્સ જાળવી શકાય તેમ જ શક્તી જળવાઈ રહે છે.

  1. પ્રાણાયામ – 10 મીનીટ

કંઈ નહીં તો દસ મીનીટ સુધી તો પ્રાણાયામ કરવા જોઈએ. એનાથી શરીરમાં સ્ફુર્તી રહેશે, માનસીક સમતુલા જળવાઈ રહેશે, પેટની ચરબી વધી જશે નહીં અને પાચનશક્તી સુધરશે.

પ્રાણાયામ હંમેશાં સવારમાં ખાલી પેટે અથવા ચા-કોફી પછી 15 મીનીટ બાદ નાહીને કરવા. જમીન પર સાદડી પાથરી પદ્માસનમાં સીધા બેસવું. બને તેટલો ઉંડો શ્વાસ ધીમે ધીમે લો અને સરળતાથી રોકી શકાય ત્યાં સુધી રોકી રાખો. શ્વાસ બહાર કાઢતી વખતે શ્વાસ લેતી વખતે લીધેલા સમય કરતાં બમણો સમય લેવો. આ એક પ્રાણાયામ થયો. એવા 3થી 10 પ્રાણાયામ કરવા. એક પ્રાણાયામ 2 મીનીટથી વધુ હોવો ન જોઈએ. જો પ્રાણાયામ કરતાં ચક્કર આવવા લાગે કે શ્વાસોચ્છ્વાસમાં તકલીફ પડે તો તરત જ અટકી જવું.

  1. ધ્યાન-મેડીટેશન

20-20 મીનીટ સવાર-સાંજ ધ્યાન કરવાથી સ્ફુર્તીમાં વધારો થાય છે અને માનસીક સ્વસ્થતા મળે છે.

  1. એક પણ સમયનું ભોજન છોડી ન દેવું, પણ ભુખ લાગે ત્યારે ખાવું

જ્યારે એકાદ ટંકનું ભોજન જતું કરવામાં આવે છે ત્યારે પાચનક્રીયા ખોરવાઈ જાય છે. યોગ્ય રીતે પાચનની અને ચયાપચયની ક્રીયા માટે ત્રણ ટંક ભોજન અને બે વખત નાસ્તો કરવો જોઈએ. દીવસ દરમીયાન ભુખ્યા રહેવામાં આવે અને પછી એક જ વખત ખાવાથી વધુ પડતું ખવાય છે. એનાથી પાચન અને ચયાપચયની ક્રીયામાં જે ગરબડ પેદા થાય છે તેથી લોહીમાંના ગ્લુકોઝનું સ્તર ખોરવાઈ જતાં ઈન્સ્યુલીન પેદા થવામાં વીક્ષેપ પડે છે. આ સ્થીતી લાંબો સમય ચાલુ રહે તો ડાયાબીટીસ થઈ શકે. (પશ્ચીમના દેશોમાં પ્રચલીત રુઢી મુજબ પાંચ વખત ખાવાનું કદાચ બધી વ્યક્તીઓને અનુકુળ આવી ન શકે. વળી ઉંમર વધતાં પાચનશક્તી નબળી પડે આથી પોતાની પાચનશક્તી મુજબ આહારનું પ્રમાણ અને સંખ્યા પોતે નક્કી  કરે તે વધુ યોગ્ય ગણાય. -ગાંડાભાઈ)

  1.  દર વખતે મુખ્ય ભોજનની શરુઆત આદુના ટુકડાથી કરો

ભોજન પહેલાં આદુ ખાવાથી પાચનશક્તી સતેજ બને છે. આદુનો રસ અને લીંબુનો રસ મીક્સ કરીને પણ લઈ શકાય અથવા આદુનું અથાણું પણ લઈ શકાય.

  1. વીરોધી ખાનપાન

જ્યારે બે કે ત્રણ આહાર દ્રવ્યો અલગ અલગ સ્વાદ, પ્રકૃતી અને વીપાક ધરાવનારાં હોય ત્યારે તેને સાથે ખાવાથી પાચકાગ્ની પર વધુ પડતો બોજો આવી પડે છે. આથી પાચકરસોનો યોગ્ય સ્રાવ થતો નથી અને ઝેરી પદાર્થો પેદા થાય છે.

વીરોધી ખાનપાન નીચે મુજબ છે:

દુધ સાથે: કેળાં, ખજુર, લીંબુ, પપૈયાં, વગેરે ફળો; અને ગોળ, લસણ, ડુંગળી, મુળા, ગાજર, તુલસી, આદુ, દહીં, છાસ, કઢી, ઢોકળાં, અથાણાં, માંસ, મચ્છી, ઈંડાં, કોડલીવર ઑઈલ વગેરે વીરુદ્ધ આહાર છે.

દહીં સાથે: ગોળ, દુધ, મુળા અને કેળાં વીરુદ્ધ છે.

ગોળ સાથે: મુળા, તેલ, લસણ, અડદ, દુધ, દહીં વીરુદ્ધ છે.

ઘી અને મધ સાથે લેવાનાં હોય તો સરખા ભાગે ન લેવાય. ક્યાં તો ઘી બમણુ કે મધ બમણુ લેવું.

બીજા એક અભીપ્રાય મુજબ વીરોધી ખાનપાન નીચે મુજબ છે:

આ વસ્તુ આની સાથે ન ખાવી
કઠોળ ફળ, ચીઝ, ઈંડાં, મચ્છી, દુધ, દહીં, માંસ
ઈંડાં ફળ-ખાસ કરીને તરબુચ, સકરટેટી જેવાં, કઠોળ, ચીઝ, મચ્છી, દુધ, દહીં, માંસ
ફળ ખરી રીતે કોઈ પણ વસ્તુ સાથે સીવાય કે ખજુર અને દુધ જે રસ, વીર્ય અને વીપાકમાં સરખાં જ હોય છે.
અનાજ ફળ, સાબુદાણા
મધ ઘી સાથે સમાન વજને નહીં, ઉકાળેલું કે રાંધવામાં મધ નહીં
હોટ ડ્રીન્ક્સ કેરી, ચીઝ, મચ્છી, માંસ, દહીં

 

  1.  ભોજન સાથે ગરમ પાણી

જમતી વખતે થોડું થોડું ગરમ પાણી પીતા રહેવાથી પાચનક્રીયાને વેગ મળે છે, કીડનીના કાર્યને મદદ મળે છે, લોહીમાંની શર્કરા પર નીયમન રહે છે અને ગળ્યુ ખાવાની ઈચ્છા પર કાબુ રહે છે. પરંતુ જમતી વખતે વધુ પડતુ પાણી પીવું નહીં, કેમ કે એથી પાચકરસો મંદ થવાથી લાભને બદલે નુકસાન થશે. જો તમે કોઈ અદ્ભુત ઉત્તમ પીણાની શોધમાં હશો તો નીરાશ થશો. ગરમ પાણી જ એક માત્ર એવું પીણુ છે. યોગ્ય પ્રમાણમાં ગરમ પાણી પીતા રહેવાથી જરુરી એવી શરીરની બધી પ્રકીયાઓ વેગવંતી બને છે.

  1.  સૌથી અગત્યનું – વધુમાં વધુ ભોજન બપોરે અને સાંજનું માત્ર હળવું અને સુપાચ્ય

હાલમાં થયેલાં સંશોધનો અનુસાર શરીરનું યોગ્ય વજન જાળવી રાખવા માટે દીવસ દરમીયાન 2-3 વાર ભોજન કરવું જોઈએ. એનાથી રોગો સામે રક્ષણ મળશે અને ઉંમરમાં પણ વધારો થશે. જો કે કેટલી વાર અને કેટલું ખાવું તે ઉંમર, સ્વાસ્થ્ય અને બીજી કેટલીક બાબતો પર આધાર રાખે છે. પણ થોડું થોડું અવારનવાર ખાવાથી જરુર કરતાં વધુ ખવાઈ જાય છે. કેમ કે એમાં ખાવાની ઈચ્છા સતત થતી રહે છે, એ રીતે વજન ઘટાડવામાં એ સહાયક નથી.

  1.  થોડું ઘી પણ ખાવું જોઈએ

આયુર્વેદ અનુસાર ઘી ખાસ કરીને પાચકાગ્નીને સતેજ કરે છે. ઘી જ માત્ર એવી ચરબી છે જે પાચનશક્તી વધારે છે. વળી ઘી ઘણું સુક્ષ્મ હોવાથી એ કોષોની અંદર ઉંડે સુધી પ્રવેશ કરી જાય છે અને એ રીતે લુબ્રીકેશનનું કામ કરે છે અને ઠંડક પહોંચાડે છે.

ઘી એ દુધમાંની શુદ્ધ ચરબી છે. એમાં સંપૃક્ત અને અસંપૃક્ત (saturated and unsaturated) ચરબીના મીશ્રણનું બેલેન્સ છે. એમાંની સંપૃક્ત ચરબી પણ ટુંકી ચેનના ફેટી એસીડ છે. આથી નુકસાનકર્તા નથી. આ વાત ગાયના ઘીની છે.

  1.  કુદરતી આખાં આહારદ્રવ્યોને રાંધીને ઉપયોગમાં લો

ખોરાક રાંધીને ખાવાથી પાચકાગ્નીને અદ્ભુત સહાય થાય છે, જે પાચનક્રીયા માટે અત્યંત ઉપયોગી બાબત છે.

સામાન્ય ખ્યાલ એવો છે કે રાંધ્યા વીનાના આહારમાં કુદરતી પોષક તત્ત્વો અને પાચકરસ ઉત્તેજીત કરનાર પદાર્થો વધુ હોય છે. પણ આયુર્વેદ અનુસાર ખાસ કરીને ચરક સંહીતા મુજબ રાંધેલો ખોરાક ઘણી સરળતાથી પચી જતો હોવાથી તથા પ્રાણ (મુળ જીવનશક્તી) પ્રોત્સાહક હોવાથી એ જ ઉત્તમ છે.

  1.  10 મીનીટ વરાળનો બાફ લો

અઠવાડીયામાં એક કે બે વખત નીલગીરી તેલ નાખી વરાળનો બાફ લો. ખાસ કરીને જો તમારું નાક બંધ થઈ ગયું હોય કે શ્વાસની કોઈ સમસ્યા હોય તો આ ઉપાય ઘણો કામનો છે. વળી ચહેરાનું સૌંદર્ય વધારવા માટે પણ બાફ લઈ શકાય. એનાથી ચામડી નીચે એકઠો થયેલો કચરો નીકળી જવાથી ખીલ પણ થતા નથી, અને થયા હોય તો મટી જાય છે.

  1.  ગાજર, બીટ અને કાકડીનો રસ પીઓ

10 ભાગ ગાજર, 3 ભાગ બીટ અને 3 ભાગ કાકડી (વજન અનુસાર) લઈ એક ગ્લાસ જેટલો રસ કાઢીને પીવો જોઈએ.  સવારે કશું ખાધા પહેલાં કે સવારનો નાસ્તો પચ્યા પછી કે બપોર પછી, પણ બપોરનું જમણ પચ્યા પછી પી શકાય.

  1.  દીવસમાં બે વખત ચ્યવનપ્રાશ લો

ચ્યવનપ્રાશ રોગો સામે રક્ષણ આપતું ઉત્તમ પ્રકારનું ઔષધ છે. એમાં સારા પ્રમાણમાં વીટામીન સી અને બીજા એન્ટી ઑક્સીડન્ટ હોય છે. એના પાઠમાં મુખ્ય ઘટક આમળાં હોય છે જે વીટામીન સીનો ભંડાર છે. આ ઉપરાંત એમાં બીજાં 40 ઔષધો હોય છે, જે બધાં સારી જાતનાં એન્ટી ઑક્સીડન્ટ છે. આથી એ રોગપ્રતીકારક શક્તીમાં વધારો કરે છે.

  1.  રાત્રે સુતાં પહેલાં ત્રીફળા લો

સુતાં પહેલાં ત્રીફળા લેવાથી પાચનમાર્ગ સ્વચ્છ થાય છે. ત્રીફળામાં હરડે, આમળાં અને બહેડાં સમાન ભાગે મેળવવામાં આવે છે.