ઈબોલા વીષાણુ (વાઈરસ)

October 16, 2014

ખાસ નોંધ: આ માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર,માહીતી આપવા માટે છે, રોગનો જાતે ઈલાજ કરવા માટે નહીં. એ માટે એના યોગ્ય ચીકીત્સકનો સત્વરે સંપર્ક કરવો.

ઈબોલા વીષાણુ (વાઈરસ)
ઈબોલા વીષાણુ(વાઈરસ)ના ચેપથી લાગુ પડતી માંદગી બહુ જ ખતરનાક હોય છે, અને ઘણા કીસ્સાઓમાં જીવલેણ નીવડે છે. એના ચેપથી માંદા પડેલા લોકોનો સારા થવાનો ચાન્સ હાલમાં 50% ગણાય છે. જંગલી પ્રાણીઓ વડે એનો ચેપ મનુષ્યોને લાગે છે, અને એક માનવીનો ચેપ બીજાને લાગે છે, એટલે કે પછીથી એ માણસો દ્વારા સમાજમાં ફેલાય છે.
સૌ પ્રથમ ઈબોલા વાઈરસનો રોગ 1976માં બે દેશોમાં સાથે સાથે જ દેખા દીધો હતો – સુદાન અને કોંગો. કોંગોમાં ઈબોલા નામે એક નદી છે. ત્યાંના એક ગામમાં આ રોગ થયો હતો, આથી એ નદીના નામ પરથી આ વાઈરસ અને રોગનું નામ ઈબોલા પડ્યું છે.
હાલમાં ફાટી નીકળેલો ઈબોલા રોગચાળો માર્ચ 2014થી પશ્ચીમ આફ્રીકા ખંડના દેશોમાં શરુ થયો છે. આ વખતનો આ રોગચાળો સૌથી મોટો અને મુશ્કેલ છે. આ પહેલાં ફેલાયેલા બધા જ ઈબોલા રોગમાં જેટલા લોકોએ જાન ગુમાવેલા તે બધાના સરવાળા કરતાં ઘણા વધારે લોકો આ રોગના કારણે હાલમાં મૃત્યુને શરણ થયા છે. પશ્ચીમ આફ્રીકાના ગીની દેશથી શરુ કરી સીયેરા લીયોન, લાઈબેરીયા, નાઈજીરીઆ અને સેનેગલ આમ એક દેશથી બીજા દેશમાં ઈબોલા ફેલાયો છે. એટલું જ નહીં હવે એ અમેરીકા અને યુરોપમાં પણ ગયો છે.
એમ માનવામાં આવે છે કે એક પ્રકારનું ચામાચીડીયું આ વાઈરસનું જનક છે. ઈબોલા વાઈરસનો જે પ્રાણીને ચેપ લાગેલો હોય તેના લોહી, લાળ, અંગો કે એના શરીરના કોઈ પણ પ્રવાહીના સંસર્ગમાં આવવાથી એનો ચેપ ફેલાય છે. એવાં પ્રાણીઓ પૈકી ચીમ્પાઝી, ગોરીલા, ચામાચીડીયાં, વાંદરાં, જંગલમાંનાં હરણાં, સાબર વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
આ પછી ઈબોલા એક માણસને બીજા માણસનો ચેપ લાગવાથી ફેલાય છે. એ ચેપ અન્ય ચેપવાળા મનુષ્યના સીધા સંપર્કમાં આવવાથી લાગે છે, જેમ કે છોલાયેલી ચામડી, લોહી, લાળ, શરીરમાંથી સ્રવતું કોઈ પણ પ્રવાહી અથવા રોગીષ્ટે વાપરેલી વસ્તુઓ જેમ કે પાથરણાં, કપડાં જેના પર આ પ્રવાહી લાગ્યું હોય તેના સંપર્કમાં આવવાથી એનો ચેપ લાગે છે, પણ આ રોગ હવાથી ફેલાતો નથી.
શરીરમાં વાઈરસ પ્રવેશ્યા પછી રોગનાં લક્ષણો પ્રગટ થવામાં 2થી 21 દીવસનો સમય લાગે છે. જ્યાં સુધી રોગનાં લક્ષણો દેખા ન દે ત્યાં સુધી એવા માણસોનો ચેપ બીજાને લાગતો નથી. શરુઆતમાં એકાએક તાવ સાથે અશક્તી લાગે છે, સ્નાયુઓનો દુખાવો, માથાનો દુખાવો તથા ગળામાં બળતરા થાય છે. આ પછી ઝાડા-ઉલટી, ચામડીની રતાશ, કીડની અને લીવર (યકૃત)નાં કાર્યોમાં વીક્ષેપ અને કેટલીક વાર આંતરીક અને અથવા બાહ્ય રક્તસ્રાવ પણ થાય છે. જેમ કે પેઢામાંથી લોહી પડવું, ઝાડામાં લોહી પડવું વગેરે. લેબોરેટરીનાં પરીક્ષણોમાં સફેદ રક્તકણોની સંખ્યા ઘટેલી જોવા મળે છે.
રોગનીદાન
ઈબોલા વાઈરસના તાવનું નીદાન કરવું મુશ્કેલ હોય છે, કેમ કે એ ઈબોલાનો તાવ છે કે મૅલેરીયા, ટાઈફોઈડ કે મેનનજાઈટીસનો તાવ છે એને અલગ તારવી શકાતું નથી. આ બધા તાવોનાં લક્ષણોમાં ઘણું સામ્ય છે.

કાળજી
જો દર્દી મોં વડે પી શકે તેમ હોય તો તે રીતે નહીંતર નસ વડે સતત પ્રવાહી આપતા રહેવું, જેથી લોહીમાં પાણીની ઘટ ન પડે- ડીહાઈડ્રેશન ન થાય. આ રોગમાં અન્ય જે ચીહ્નો પ્રગટ થયાં હોય તેનો ઉપાય કરતા રહેવાથી દર્દીને બચાવવાની શક્યતા રહે છે. જો કે ઈબોલાની અસરકારક દવા હજુ શોધી શકાઈ નથી. આમ તો કેટલીક આશાસ્પદ પદ્ધતીઓ ચકાસવામાં આવી રહી છે. વળી હજુ સુધી એને માટે કોઈ રસી (વેક્સીન) શોધી શકાઈ નથી. જો કે બે રસી બાબત એ માનવો માટે સલામત અને યોગ્ય છે કે કેમ તેનાં પરીક્ષણ થઈ રહ્યાં છે.

વીશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાના સૌજન્યથી.

લગ્નની તૈયારી – છોકરાના ઘરે

October 13, 2014

આજે અમારે ત્યાં વીઝીટર આવ્યાં ત્યારે વાત નીકળી કે લગ્ન વખતે શું કરવું તે હવેની નવી પેઢી ખાસ બહુ જાણતી હોતી નથી. આથી દર વખતે વડીલોને પુછવું પડે. પણ જો એવા વડીલ ન મળી શકે તો? ત્યારે મને યાદ આવ્યું કે એક વખત અહીં ન્યુઝીલેન્ડમાં ઑકલેન્ડમાં લગ્ન હતાં ત્યારે અમને પુછવામાં આવેલું અને બધી માહીતી મેં ઈ-મેઈલથી મોકલી હતી. તો એ લોકોએ સુચન કર્યું કે જો તમે એ તમારા બ્લોગમાં મુકો તો લોકોને મદદરુપ થાય.પરંતુ જુદા જુદા લોકોમાં રીવાજ જુદા જુદા હોઈ શકે. જેમને આ મુજબ કરવું હોય તેમને આ માહીતી કામ લાગશે. મેં આનો અંગ્રેજીમાં પણ અનુવાદ કર્યો છે. આ માહીતી છોકરાના લગ્ન બાબત છે.
લગ્નની તૈયારી – છોકરાના ઘરે
(નોંધ: હું હવે ગુજરાતીમાં એક જ ઈ-ઉ વાપરું છું-દીર્ઘ ઈ અને હ્રસ્વ ઉ.)
તમે = છોકરાનાં માબાપ. છોકરો-જેનાં લગ્ન થવાનાં હોય તે-વરરાજા, છોકરી-વધુ
લગ્નના દીવસે છોકરીના ઘરે તમારે લઈ જવાની વસ્તુઓની યાદી
1. છોકરીને માટે ત્રણ સાડી, એક ખુબ સારી જેને અમ્મર કહેવામાં આવે છે તે અને બે સામાન્ય. અમ્મર સાથે મેચીંગ બ્લાઉઝ અને મેચીંગ ચણીયો. બંને માટે છોકરીનું માપ લઈ દરજી પાસે સીવડાવી તૈયાર કરાવી લેવું.
2. લગ્નવીધી વખતે બ્રાહ્મણ કાળીગાંઠી માગે ત્યારે સ્ટેજ પર છોકરાની ભાભી હોય તે છોકરીને પહેરાવશે. કાળીગાંઠી ઑક્લેન્ડમાં મળતી હશે. નહીં તો ઈન્ડીયાથી મંગાવી લેવી.
3. છોકરી માટે સોનાનો સેટ (નેકલેસ, ઈયરરીંગ) અથવા એકલો નેકલેસ. (તમે જેટલો ખર્ચ કરવા ઈચ્છતાં હો તે મુજબ)
4. લગ્નવીધી વખતે છોકરો છોકરીને મંગલસુત્ર પહેરાવે છે, અને સેંથામાં સીંદુર પુરે છે. આ બંને તમારે જાનમાં જતી વખતે સાથે લઈ જવાં.
પીઠી લગાડવાના દીવસે નીચેની વસ્તુઓ જોઈશે.
કંકુ, સીંદુર, ચોખા, સોપારી, ઘઉં, કાચા સફેદ સુતરનો દડો, બાજઠ કે પાટલો, નવ-દસ આંબાનાં પાન, છુટા પૈસા, રવઈ (એગબીટર), ચાર વેલણ, જુવારના કણસલાનો દાંડો કે એના જેવું કંઈક, માટીનાં ચાર કોડીયાં, (કોડીયાં ન હોય તો નાની વાડકીઓ), સ્ટીલનો એક મોટો બાઉલ (bowl), તાંબાના પાંચ લોટા-ત્રણ મોટા અને બે નાના, ફુલના પાંચ મોટા હાર અને એક નાનો હાર ગણપતીની મુર્તી માટે. મોટા હાર પૈકી એક છોકરા માટે, એક સાથે બેસાડવામાં આવતી કુમારીકા માટે, એક દીવાલ પર કાઢવામાં આવતા ગણેશ માટે, સાંજે બીજો મોટો હાર માઈમાટલા માંડતી વખતે કાઢવામાં આવતા ગણેશ માટે, એક માઈમાટલા માંડે તેના ઘડા પર, અને અડધો મીટર સફેદ કાપડ માઈમાટલા ઉપર ઓઢાડવા માટે.
પીઠીની વીધી લગ્નના ત્રણ કે પાંચ દીવસ પહેલાં કરવામાં આવે છે-મુહુર્તની અનુકુળતા મુજબ. ધારો કે ત્રણ દીવસ પહેલાં અનુકુળતા છે. પીઠી પહેલાં ગણેશપુજા બ્રાહ્મણ પાસે કરાવવી હોય તો કરાવી શકાય. તે વખતે છોકરાના પીતાનાં જે મા કે બાપ (છોકરાનાં દાદા-દાદી) હયાત ન હોય તેના ફોટાને હાર પહેરાવવા.
એક મોટા ચોરસ સફેદ કાગળ પર નીચે મુજબ કંકુ અને સીંદુર વડે છોકરાની ફોઈ ગણેશ કાઢશે. એને ડ્રોઈંગ પીન વડે દીવાલ પર ચોંટાડવો. એને ફુલનો હાર પહેરાવવો.

Ganesh Pat

આ પછી ઉભારો ભરવાની ક્રીયા કરવામાં આવે છે. એકાદ કીલો જેટલા ઘઉં કે ચોખા લેવા. ભાભી, મામી વગેરે જે ચાર જણા પીઠી લગાવવાનાં હોય તેઓ ચારચાર ખોબા ભરીને એક મોટા બાઉલમાં નાખશે. એમાં ૧૬ સોપારી અને છુટા પૈસા મુકવા. ચાર વેલણ હોય તે દરેકને સુતર વડે સામસામે બે આંબાનાં પાન બાંધવાં. આ વેલણ વડે પીઠી ચડાવનાર ચાર જણા ઘઉં કે ચોખા ખાંડશે. આ પછી પીઠી ચડાવવાની વીધી કરવી.
એ માટે પ્રથમ કંકુ વડે નીચે મુજબ પાટ કાઢવો.

Pat

કંકુમાં પાણી નાખી રુ વડે ઉપર મુજબ છોકરાની મામી પાટ કાઢશે. પાટમાં વચ્ચે સોપારી અને પૈસો મુકવાં. ત્યાર બાદ ત્યાં બાજઠ કે પાટલો મુકી છોકરાને બેસાડવો. છોકરાએ બંને હાથ લંબાવી ખોબો કરવો. પીઠી લગાડનાર મામી કે ભાભીએ છોકરાને ચાંલ્લો કરી ફુલનો હાર પહેરાવવો. ખોબો કરેલા હાથમાં નીચેથી ઉપર જતાં (ચડતું) કંકુ લગાડવું. ખોબામાં આંબાનું પાન, પૈસા અને સોપારી આપી તેના પર નાળીયેર મુકવું. આ ઉપરાંત બે-પાંચ કેળાં અને મીઠાઈનું પેકેટ મુકવું. છોકરાની બાજુમાં કુમારીકા (બાર વર્ષથી નાની છોકરી) બેસાડી તેને કંકુનો ચાંલ્લો કરી હાથમાં પૈસા આપવા.
પછી પીઠી ચડાવનાર ચાર મામી અને/અથવા ભાભી પ્રથમ શરીરના ચાર ભાગ-પગ, ઘુંટણ, ખભા અને માથા-પર આંબાના પાનથી તેલ લગાડી પીઠી લગાડશે.
હવે લુણ ઉતારવાની વીધી કરવામાં આવે છે. ઈન્ડીયામાં આ વીધી ઘરની બહાર આંગણામાં કરવામાં આવે છે. સંજોગો અને તમારી પસંદગી મુજબ ઘરમાં કે બહાર આ વીધી કરવી. છોકરાનું મોં પુર્વ દીશામાં રહે એ રીતે બાજઠ પર ઉભો રાખી હાથમાં નાળીયેર આપવું. સુતરના દોરા વરને અરઘવામાં આવે તેમ જમણા પગથી શરુ કરી માથા પર થઈ ડાબા પગ સુધી લઈ જઈ ફરીથી માથા પર થઈ જમણા પગ સુધી વીંટવા. આવા ચાર આંટા લેવા. પછી બે કોડીયાં (કે નાની વાડકી)ને એકબીજા પર ઉંધાં વાળી સુતર વડે બાંધવાં. એને સંપુટ કહે છે. આ સંપુટ ભાભી/મામીએ જમણા પગથી શરુ કરી માથા પર થઈ ડાબા પગ સુધી લઈ જવું. ત્યાંથી પાછું માથા પર થઈ જમણા પગ સુધી લાવવું. એને લુણ ઉતારવું કહે છે. આ મુજબ ચાર વખત કરવું. એ જ પ્રમાણે રવઈ (એગબીટર), દાતરડું અને જુવારના કણસલાનો વાંકો દાંડો (જે મળી શકે તે) લઈને પણ કરવું. આ પછી લોટામાં પાણી લઈ પહેલાં છોકરાના જમણા પગ આગળ સહેજ પાણી રેડવું અને લોટાને ઉપર માથા પર થઈ ડાબા પગ સુધી લઈ જઈ ત્યાં પાણી રેડવું- ચાર વખત. જો ઘરમાં આ વીધી કરવામાં આવે તો પાણી માટે બંને પગ આગળ વાસણ રાખવાં.
છોકરાના હાથમાંના નાળીયેર પર આંબાનું એક પાન મુકી તેના પર સળગતા દીવામાંથી દીવેટ લઈને મુકવી. હવે છોકરો ચારે દીશાને પગે લાગશે. પછી દીવેટ પાછી લઈને દીવામાં મુકી દેવી. છોકરો નાળીયેર લઈને ઘરમાં આવે ત્યારે નાળીયેર બીજા રુમમાં કે ડાઈનીંગ રુમમાં પોતાની માના ખોળામાં મુકશે. માએ એ નાળીયેર પુજા માટેની જે થાળી હોય તેમાં મુકવું. લગ્નના દીવસે જાન નીકળે ત્યારે આ જ નાળીયેર છોકરાના હાથમાં આપવું, બીજું કોઈ નાળીયેર નહીં.
આ પછી મંડપરોપણની પુજાવીધી કરવી હોય તો બ્રાહ્મણ પાસે કરાવવી.
આ જ દીવસે કીચનમાં માઈમાટલા માંડવાં. એ માટે તાંબાના ત્રણ મોટા લોટા અને બે નાના લોટા લેવા. આ બધા જ લોટા પર કંકુથી બે બાજુ સ્વસ્તીક કાઢવો. ગળામાં કાચા સુતરનો દોરો ચાર વખત વીંટાળવો. સફેદ કાગળ પર કંકુ વડે ગણેશ કાઢીને કીચનની દીવાલ પર પીન વડે ચોંટાડવો. એને ફુલનો હાર પહેરાવવો.

Pat

આ ગણેશની નીચે માઈમાટલા માંડવાં. લાઈનમાં બંને બાજુ બે મોટા કળશ (લોટા) મુકવા. વચ્ચે ત્રીજો લોટો આવશે. બંને લોટા પર એક એક નાનો લોટો મુકવો. જમણી બાજુના લોટા પરના નાના લોટા પર કંકુ વડે બંને બાજુ સ્વસ્તીક કાઢી નાળીયેર મુકવું. આ નાળીયેર ઉપર અડધા મીટરનો સફેદ કાપડનો ટુકડો ઓઢાડવો. એના પર ફુલનો હાર મુકવો. ડાબી બાજુના લોટા પરના નાના લોટામાં ફુલ મુકવાં. બાકી રહેલો ત્રીજો મોટો લોટો લઈ ઘરની બહાર જવું. ત્યાં નળ આગળ વરુણ દેવની પુજા કરીને લોટામાં નળમાંથી પાણી લેવું. એને પેલા બે લોટાની વચ્ચે રાખેલી જગ્યા પર મુકવો. એના પર બે તરફ કંકુથી સ્વસ્તીક કાઢેલું નાળીયેર મુકી ફુલ ચડાવવાં. આ ગોત્રજઘડાને બધાં પગે લાગશે. છોકરાની ફોઈએ પગે લાગવા આવનાર સહુને ચાંલ્લો કરવો. સહુથી પહેલાં છોકરો પગે લાગશે અને ઈચ્છા મુજબ ગોત્રજ આગળ પૈસા મુકશે. આ પછી માતાપીતા અને બીજાં બધાં પગે લાગશે અને પૈસા ચડાવશે. ગોત્રજઘડો ઉઠાવી લીધા પછી આ પૈસા ફોઈના થાય છે.
આ જ દીવસે સાંજે પેણાની વીધી થાય છે. થોડી પુરી બનાવી ચારચાર પુરીનું એક એવાં ચાર પેકેટ સુતરના દોરા વડે બાંધીને બનાવવાં. આ પેકેટ માઈમાટલા આગળ મુકવાં.
બીજે દીવસે એટલે કે લગ્નના આગલે દીવસે પણ પીઠી લગાવવી. આ દીવસે ગૃહશાંતીની વીધી બ્રાહ્મણ દ્વારા કરવામાં આવે છે.
ત્રીજે દીવસે એટલે લગ્નના દીવસે પીઠી લગાવ્યા બાદ નાવણીની વીધી કરવામાં આવે છે. એમાં ભાભીઓ છોકરાને પગ-મોં પર દહીં-પાણી લગાડે છે. આ પછી છોકરો બાથ કે સાવર લઈ તૈયાર થાય છે. જાનની તૈયારી વખતે છોકરાને સૌ પ્રથમ એનાં બહેન-બનેવી ચાંલ્લો કરીને હાર પહેરાવે છે. આ પછી માતાપીતા તથા બીજાં બધાં હાર પહેરાવી જે પ્રેઝન્ટ આપવી હોય તે આપે છે. આગળ જણાવ્યા મુજબ પીઠીના દીવસે રાખી મુકેલું નાળીયેર જ લગ્નના દીવસે વાપરવાનું હોય છે.
લગ્નવીધી વખતે છોકરીને કાળીગાંઠી બાંધવા માટે છોકરાની ભાભીએ જવું. (જો ભાભી સ્ટેજ પર બેસવાની હોય તો એને કાળીગાંઠી પહેલેથી જ આપી રાખવી.) છોકરીને મંગલસસુત્ર પહેરાવવાની વીધી છોકરો કરશે. સેંથામાં સીંદુર પુરવાની વીધી પણ છોકરો કરે છે, આથી સીંદુર લઈ જવાનું યાદ રાખવું.
છોકરીને એનાં સગાંવહાલાં કન્યાદાન કરી રહે પછી છોકરાંનાં માબાપ કન્યાદાન કરે છે. છોકરાનાં બીજાં નજીકનાં સગાંઓ પણ પછી કન્યાદાન કરે છે.
લગ્નની આ બધી વીધીઓ પુરી થયા પછી છોકરીને ખુરસી પર બેસાડી ચાંલ્લો કરીને એને માટે છોકરા તરફથી લઈ જવામાં આવેલાં કપડાં આપવામાં આવે છે. છોકરી એના સાસરેનાં આ કપડાં પહેરીને બહાર આવે ત્યારે એને માટે લઈ જવામાં આવેલી સોનાની જણસ છોકરીને પહેરાવવી.
છેલ્લે ખોળે બેસાડવાની વીધી કરવામાં આવે છે. હવે બધા લોકો આ વીધી કરતા નથી. તમારી ઈચ્છા હોય તો તમે કરી શકો. છોકરાની મા અને છોકરા પક્ષનાં બીજાં વડીલ સ્ત્રીવર્ગ વારા ફરતી ખુરસી પર બેસી છોકરીને પોતાના ખોળામાં બેસાડે છે અને છોકરીને પોતાની મરજી મુજબ પૈસા આપે છે.
પરણીને છોકરો ઘરે આવે ત્યારે એની પત્નીને કહેવું કે ઘરમાં દાખલ થતી વખતે જમણો પગ પહેલાં અંદર મુકી ઘરમાં આવવું. ત્યાર બાદ બંને જણા (છોકરો અને વહુ) ગોત્રજઘડાને પગે લાગે છે. આ પછી ગોત્રજઘડો તે દીવસે કે બીજે દીવસે સવારે ઉઠાવી લેવો.
નોંધ: છોકરીના ઘરે લગ્નની તૈયારીમાં ઉપરની વીગતોમાંથી છોકરાએ જે વસ્તુઓ છોકરી માટે લઈ જવાની હોય છે તે બાદ કરવું. વળી માઈમટલાં માંડવાની વીધી છોકરીના ઘરે લગ્નના આગલા દીવસે કરવામાં આવે છે. બાકી વીધી તો બધી સરખી જ હોય છે.

સાત ટીપ્સ

October 10, 2014

સાત ટીપ્સ
મને એક ઈમેઈલમાં બધાંને જાણ કરવાના લખાણ સહીત મળેલી આ સાત ટીપ્સ સહુની જાણ માટે મુકું છું.
સ્વસ્થ અને સુંદર રહેવું છે તો આ 7 ટીપ્સ અપનાવો
1.       જમ્યા બાદ કાચા લસણની બે કળીઓ ચાવીને ખાઈ લો, આપનું બ્લડપ્રેશર કાબુમાં રહેશે.
2.       હૃદયના ધબકારાનું પ્રમાણ ઘટાડવા માટે ગાજરનો રસ પીઓ. ગાજરને સલાડના રુપમાં પણ લઈ શકાય.
3.       હૃદયની બીમારીવાળી વ્યક્તીએ ટામેટાં ખાવાં. તેમાંથી વીટામીન ‘સી’ અને ‘એ’ તથા પોટેશીયમ પુરતા પ્રમાણમાં મળે છે, જે હૃદયરોગમાં મદદ કરે છે.
4.       મેથીના દાણાનું ચુર્ણ બનાવી દરરોજ ખાલી પેટે એક ચમચી લેવાથી બ્લડપ્રેશરથી બચી શકાય છે અને જો બીમારી હોય તો તે કાબુમાં રહે છે.
5.       દ્રાક્ષ ખાવાથી હાઈ બ્લડપ્રેશર અને ડાયાબીટીસનું જોખમ ઓછું થઈ જાય છે.
6.       તરબુચના બીની મીંજ અને ખસખસ મેળવી તેને પીસી લો અને દરરોજ સવાર-સાંજ એક એક ચમચી ખાલી પેટે લેવાથી બ્લડપ્રેશર કાબુમાં રહેશે.
7. કોલેસ્ટરોલનું પ્રમાણ ઘટાડવા દુધીનો રસ કાઢી, ફુદીનાનાં ચાર પાન અને તુલસીનાં બે પાન નાખી દીવસમાં બે વખત પીવાથી ફાયદો થાય છે.

હાઈ બ્લડપ્રેશર

October 8, 2014

ખાસ નોંધ: ઉપચારો યોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ કરવા. આ આપવાનો હેતુ માત્ર માહીતીનો છે, જાતે ઉપચાર કરવા માટે નહીં.

હાઈ બ્લડપ્રેશર

બ્લડપ્રેશર હંમેશાં એક સરખું હોતું નથી અમુક સમયે સામાન્ય અને કોઈવાર વધારે કે ઓછું રહેતું હોય છે. સામાન્ય બ્લડપ્રેશર ૧૨૦/૮૦ મી.મી. હોય છે. ઉંમર વધવાની સાથે સાથે સામાન્ય બ્લડપ્રેશરનું સ્તર પણ વધે છે. એટલા માટે ત્રણથી ચાર અઠવાડીયામાં એક વખત બ્લડપ્રેશર અવશ્ય માપવું જોઈએ. બ્લડપ્રેશરના દર્દીઓ એલોપથી ડૉક્ટરની દવા લેતા હોય તેમના બ્લડપ્રેશરમાં પણ વધઘટ થતી હોય છે. જો એ ૧૪૦/૯૦ મી.લી. કે તેથી વધુ સતત રહેતું હોય તો તે હાઈ બ્લડપ્રેશર ગણાય. કેટલાક લોકો એને ૧૬૦/૯૦ મી.લી. ગણે છે. જો કે એ માન્યતા પુરાણી (આઉટડેટે) છે. વધુ પડતું ઉંચું બ્લડપ્રેશર જોખમકારક ગણાય છે, જો એ સતત ઉંચું રહેતું હોય તો. આથી એને નીયમીત માપવું કે મપાવવું જોઈએ. અને જો એ સતત ઉંચું રહે તો એનો ઉપાય કરવો જોઈએ. હાઈ બ્લડપ્રેશરને ઓછુ કરવામાં નીયમીત વ્યાયામ, સંયમીત ભોજન, ઓછી માત્રામાં મીઠું, અને ધ્યાન (મેડીટેશન) મદદગાર થાય છે. કેટલાક લોકો કહે છે કે તમારા મનને તરબતર કરે તેવું સંગીત ઓછામાં ઓછો અડધો કલાક સાંભળવાથી પણ બ્લડપ્રેશર કાબુમાં રહે છે.

 

હાઈ બ્લડપ્રેશરનાં લક્ષણો: લોહીના ઉંચા દબાણમાં ઘણુંખરું ખાસ લક્ષણો જોવામાં આવતાં નથી. એટલે કે એ એક છુપો દુશ્મન છે. અને અચાનક મૃત્યુ પણ લાવી દે એવું બની શકે. મોટે ભાગે સ્ક્રનીંગ વેળા કે કોઈ અન્ય ફરીયાદ માટે ડૉક્ટરને મળવા ગયા હોઈએ ત્યારે ખબર પડે. પણ ઘણા બધા લોકોને હાઈબ્લડપ્રેશરમાં માથાનો દુખાવો થાય છે. આ દુખાવો ખાસ કરીને સવારે માથાના પાછળના ભાગમાં બોચીમાં થતો હોય છે. આ ઉપરાંત નાકમાંથી લોહી પડવું, દૃષ્ટીમાં ધુંધળાપણું, ચક્કર આવવાં વગેરે લક્ષણો કેટલીકવાર જોવા મળે છે. આ લક્ષણો કેટલા પ્રમાણમાં પ્રેશર વધુ પડતું છે તેના પર પણ આધાર રાખે છે, અને બધાંને આ બધાં ચીહ્નો જોવા મળે એવું નથી હોતું.

 

હાઈ બ્લડપ્રેશરનો મારો અનુભવ આ પ્રમાણે છે. મારી ઉમર ૫૦ની નજીક હશે તે સમયની આ વાત છે. મારી નોકરી સરકારી ખાતામાં હતી, જ્યાં બધાંનું બ્લડપ્રેશર અવારનવાર માપવામાં આવતું. મારું સીસ્ટોલીક પ્રેશર ૧૫૦ મી.લી. આવ્યું હતું. તે સમયે માનવામાં આવતું કે આપણી ઉંમરમાં ૧૦૦ ઉમેરતાં જે આવે તેટલું બ્લડપ્રેશર હોય તો તે નોર્મલ ગણાય. એ પછી મારે દેશ આવવાનું થયું. ત્યાં જ્યારે અમે હરદ્વાર-ઋષીકેશના પ્રવાસે હતાં ત્યારે કુદરતી ઉપચાર વીષે એક પુસ્તક ટ્રેનમાં જ વાંચ્યું. એનો પ્રયોગ તે જ વખતે કરવાનું મેં વીચાર્યું. એક આખો દીવસ માત્ર પાણી પર રહીને ઉપવાસ કર્યો, અને ત્યાર બાદ પાંચેક દીવસ ફળફળાદી અને શાક જ લીધાં. આ પછી સામાન્ય સાદો ખોરાક લેવાનું ચાલુ રાખ્યું. જ્યારે ફરીથી કામપર બ્લડપ્રેશર માપવામાં આવ્યું તો સીસ્ટોલીક ૧૧૨ મી.લી. થયું હતું. જો કે એ અરસામાં મેં એક વાર પાંચ દીવસના માત્ર પાણી પર રહીને ઉપવાસ કર્યા હતા. એ પછી દસેક દીવસ માત્ર ફળ અને શાકભાજી પર રહ્યો હતો. ૧૧૨ મી.લી. પ્રેશર એ ઉપવાસ પછી હતું કે પહેલાં તેનું સ્મરણ નથી.

નીચેના આયુર્વેદીક ઉપાયો કારગત ન નીવડે તો એલોપથીની સારવારનો આશરો લેવો જોઈએ.

જો કે એલોપથીની સારવારમાં આડઅસરની શક્યતા છે, પણ જીવનું જોખમ તો કદાચ ટાળી શકાય. આયુર્વેદીક ઔષધો પણ તમારી પ્રકૃતીને અનુકુળ હોય તે લેવાં. બધાં ઔષધો દરેકને માટે અનુકુળ નથી હોતાં. આથી જ આયુર્વેદમાં એક જ સમસ્યામાં ઘણાં ઔષધો બતાવવામાં આવે છે. તમને અનુકુળ ઔષધ માટે વીશ્વાસુ ચીકીત્સકની સલાહ લેવી.

(૧) ચીકણા-તળેલા, ગળપણ, વાસી અને વાયડા પદાર્થો બંધ કરવા.

(૨) ગોળ, ઘી, ખાંડ, મલાઈ, માખણ, ઠંડાં પીણાં, દુધપાક, શીખંડ, બાસુદી, દહીં, ફ્રુટસલાડ, ફ્રીઝ કે બરફનું પાણી, ફરસાણ, મગ-તુવેર સીવાયનાં કઠોળ, વેજીટેબલ ઘી લેવાનું બંધ કરવું.

(૩) દરરોજ સવારે અનુકુળ અંતરે ફરવા જવું અને માફકસર કસરત કરવી. જો યોગાસનોની કસરત ફાવતી હોય તો તે કરવી. એમાં હાઈબ્લડપ્રેશરને પ્રતીકુળ આસનો ન કરવાં. એ માટે યોગ્ય જાણકારની મદદ લેવી.

(૪) ફક્ત કેળાં દીવસમાં ત્રણ વખત ખાઈ માથે ઠંડું પાણી રેડવાથી બ્લડપ્રેશર મટે છે. કેળાં પચવામાં ભારે હોવાથી પાચનશક્તી મુજબ પચાવી શકો તેટલા પ્રમાણમાં જ લેવાં, નહીંતર લાભને બદલે નુકસાન થવાની શક્યતા છે.

(૫) પાલખમાં રહેલ પોટેશીયમનું ઉચ્ચ પ્રમાણ બ્લડપ્રેશરને નીયમીત અને કાબુમાં રાખે છે.

(૬) હાસ્યથી બ્લડપ્રેશર ઘટે છે. હંમેશાં આનંદીત રહેવાથી બ્લડપ્રેશર નીચું લાવવામાં લાભ થાય છે.

(૭) નારંગી ખાવાથી લોહીનું ઉંચું દબાણ ઘટે છે.

(૮) લસણ પીસી દુધમાં પીવાથી બ્લડપ્રેશરમાં ફાયદો થાય છે. લસણ બ્લડપ્રેશરની રામબાણ ઔષધી છે.

(૯) લસણ, ફુદીનો, ધાણા, જીરુ, મરી અને સીંધવની ચટણી બનાવી ખાવાથી બ્લડપ્રેશર ઓછું થાય છે.

(૧૦) બે ચમચી મધમાં એક ચમચી લીંબુનો રસ એકરસ કરી સવાર-સાંજ પીવાથી લોહીનું દબાણ ઓછું થાય છે.

(૧૧) સર્પગંધાનું બેથી ત્રણ ગ્રામ ચુર્ણ દીવસમાં ત્રણ વાર પાણી સાથે ફાકવાથી લોહીનું દબાણ ઘટે છે.

(૧૨) ચોખાનું વધુ પ્રમાણમાં સેવન કરવું એ હાઈ બ્લડપ્રેશરનો એક ઉપાય છે. ચોખાનું સેવન અન્ય પ્રકારે હાનીકારક ન હોય તો બીજા કોઈ પણ ખોરાક કરતાં ચોખા વધુ પ્રમાણમાં ખાવા. જે લોકો ચોખા વધુ પ્રમાણમાં લેતા હોય છે તેમને લોહીનું ઉંચું દબાણ ભાગ્યે જ હોય છે.

(૧૩) લોહીનું દબાણ ખુબ વધી જાય તો તેને તાત્કાલીક નીચું લાવવા માટે પથારીમાં નીશ્ચીંત થઈ સુઈ જવું, વીચાર, ભય, ચીંતા છોડી દેવાં, મન શાંત રાખવું અને બરફનો ટુકડો દુંટી પર મુકી રાખવાથી બ્લડપ્રેશર સામાન્ય થશે.

(૧૪) શાકાહારીઓને હાઈબ્લડપ્રેશરની સમસ્યા ઓછી રહે છે. શાકાહારમાં પોટેશીયમનું પ્રમાણ સારું હોવાથી બ્લડપ્રેશર નીચું રહે છે. આથી હૃદયરોગનો હુમલો અને કીડની ફેઈલ થવા જેવી બીમારીનું જોખમ ઓછું રહે છે.

(૧૫) મેથીને ઝીણી દળી દરરોજ સવાર-સાંજ ૧-૧ ચમચી પાણી સાથે નીયમીત લેવાથી લોહીનું ઉંચું દબાણ હોય તો તે સપ્રમાણ જળવાઈ રહે છે.

(૧૬) ગળો, ગોખરું અને આમળાનું સરખા ભાગે બનાવેલ ચુર્ણ રોજ સવાર-સાંજ ૧-૧ ચમચી પાણી સાથે લેવાથી બ્લડપ્રેશર ઓછું થાય છે.

(૧૭) જો ખાંડનો બાધ ન હોય તો રોજ સવારે સફરજનનો મુરબ્બો ખાવાથી બી.પી. સામાન્ય થઈ જાય છે તથા યાદશક્તી પણ તેજ બને છે. મુરબ્બો ન ફાવતો હોય તો સફરજનને અંગારામાં શેકીને કે પાણીમાં બાફીને પણ લઈ શકાય. એનાથી પાચનશક્તી પણ સુધરે છે અને લોહીના ઉંચા દબણમાં પણ લાભ થાય છે.

(૧૮) પાણી કે દુધમાં શુદ્ધ શીલાજીત ઓગાળી પીવાથી બ્લડપ્રેશરનો રોગ થતો નથી અને થયો હોય તો સારો થઈ જાય છે.

(૧૯) સર્પગંધા ૧૦૦ ગ્રામ, પુનર્નવા ૫૦ ગ્રામ, અર્જુન ૫૦ ગ્રામ, ગળો ૫૦ ગ્રામ, આમળાં ૫૦ ગ્રામ, જેઠીમધ ૫૦ ગ્રામ અને શંખપુષ્પી ૫૦ ગ્રામ આ દરેકના ચુર્ણને બરાબર મીશ્ર કરી એકથી બે ગ્રામ જેટલું દીવસમાં બે કે ત્રણ વખત લેવાથી બ્લડપ્રેશર કાબુમાં રહે છે.

(૨૦) એલચી દાણા અને પીપરીમુળ સરખે ભાગે લઈ ઘી સાથે રોજ ખાવાથી હૃદયરોગ મટે છે.

(2૧) આદુનો રસ અને પાણી સરખે ભાગે મેળવીને પીવાથી હૃદયરોગ મટે છે.

(૨૨) ગાજરનો રસ નીયમીત પીવાથી હૃદયરોગમાં લાભ થાય છે.

(૨૩) હૃદયનો દુખાવો થાય તો તુલસીનાં આઠદસ પાન અને બેત્રણ કાળાં મરી ચાવીને ખાવાથી જાદુ જેવી અસર થઈ દુખાવો મટે છે.

(૨૪) છાતી, હૃદય કે પડખામાં દુઃખાવો થયો હોય તો ૧૦ થી ૨૦ ગ્રામ તુલસીનો રસ ગરમ કરીને પીવો અને પાનને વાટીને લેપ કરવાથી દુઃખાવો મટે છે.

(૨૫) નીયમીત પણે બદામ ખાવાથી લોહીની નસ સ્વસ્થ રહે છે અને તેના કારણે હૃદયની બીમારીનું જોખમ ટળી જાય છે. એક અભ્યાસનું તારણ જણાવે છે કે બદામમાં લોહીના ઝેરી તત્ત્વોને નાશ કરતા પદાર્થનું ઉત્પાદન થાય છે. જેના કારણે બદામ બ્લડપ્રેશર ઘટાડવા માટે અને લોહીનો પ્રવાહ સુધારવા માટે અત્યંત મદદરુપ થાય છે.

(૨૬) બ્લડપ્રેશરમાં દાડમથી ફાયદો થાય છે.

(૨૭) હંમેશાં તલના તેલનો જ ઉપયોગ કરવાથી બ્લડપ્રેશર કાબુમાં રહે છે.

(૨૮) મસાજથેરપી બ્લડપ્રેશરમાં લાભદાયક છે.

 બ્લડપ્રેશરમાં ધ્યાનપ્રયોગ

વગર દવાએ બ્લડપ્રેશર નીયંત્રણમાં કરવાનો આ છે એક સરળ ઉપાય. બ્લડપ્રેશર એવી બીમારી છે, જેને દવાથી મુળમાંથી મટાડવી મુશ્કેલ છે. જે રોગ ઔષધીથી નથી મટતો તેના માટેનો ઉપાય છે યોગ. હાઈ બ્લડપ્રેશરને મુળથી મટાડવા માટે માત્ર રોજ દસ મીનીટ માટે નીચે લખેલી વીધીથી ધ્યાન કરો.

ધ્યાન વીધી – શરીરને ઢીલું છોડી દો, ધ્યાન રહે કે કમર નમવી ન જોઈએ. આ માટે પદ્માસનમાં બેસવાની ટેવ પાડવી જોઈએ.

આંખો બંધ કરી પુરું ધ્યાન મુલાધાર ક્ષેત્રમાં લઈ આવો. અને એ એક જ જગ્યાએ કેન્દ્રીત કરો, ગુદા દ્વારને ઢીલું છોડી દો. સાથે લીંગના મુળને પણ ઢીલું છોડી દો. આમ કરવાથી શ્વાસની ગતી અચાનક ઉંડી અને ઝડપી થઈ જશે. ત્યારબાદ શ્વાસ પર ધ્યાન આપો. એ માટે પુરું ધ્યાન નાસીકા પર લઈ આવો. હવે આવતાજતા શ્વાસને ધ્યાનથી અનુભવો. ઓછામાં ઓછા ૩૦ શ્વાસ સુધી આ અવસ્થામાં રહો. આ પછી તમારું બ્લડપ્રેશર માપી જુઓ. ફરક માલમ પડે છે?

 

 

 

 

બુઢ્ઢા હોગા તેરા બાપ !

October 6, 2014

સનડે ઈ-મહેફીલના પ્રણેતા શ્રી. ઉત્તમભાઈ ગજ્જરને મેં તાજેતરમાં એમાં પ્રગટ કરેલા સુંદરલેખની પ્રસંશા કરતો ઈ-મેઈલ મોકલ્યો હતો. તેના પ્રત્યુત્તરમાં એમણે સ.મ.માં પ્રગટ થતી મને પસંદ હોય તે કોઈ પણ કૃતી મારા બ્લોગ પર મુકવાની છુટ આપી છે. એમણે વૃદ્ધત્વ બાબત તેર આર્ટીકલ મને મોકલ્યા છે. એ પૈકી સૌ પ્રથમ આ આર્ટીકલ મારા બ્લોગ પર મુકવાનું મને ઠીક લાગ્યું છે.

આ સદીની સિદ્ધિરૂપ, ૪૫ લાખ જેટલા શબ્દોના

મહાભારત જેવા શબ્દભંડોળની, ગુજરાતીઓને

‘લેક્સિકોન’

મારફત ચિરંજીવ ભેટ અર્પનાર એના રચયિતા

રતિલાલ ચંદરયા

હવે આપણી વચ્ચે નથી રહ્યા.

Ratilal P chandaria

જન્મ : વીજયાદશમી : ૨૪–૧૦–૧૯૨૨ … નિર્વાણ : વીજયાદશમી : ૧૩–૧૦–૨૦૧૩

(સ્વર્ગસ્થ પત્નીનું નામ પણ ‘વીજયા’)

અને હવે વાંચો આજની ..’

બુઢ્ઢા હોગા તેરા બાપ !

–જયેશ અધ્યારુ

હમણાં થોડા દીવસ પહેલાં સુપરસ્ટાર અમીતાભ બચ્ચનનો ૭૨મો જન્મદીવસ ગયો. હવે તમારી આસપાસની સીત્તેર–પંચોતેરની વચ્ચેની કોઈ પણ પાંચ વ્યક્તીઓને લઈ લો અને એમની શારીરીક–માનસીક સ્થીતીનું અવલોકન કરો. એ પાંચમાંથી ઓછામાં ઓછા ત્રણ જણને માથે તો વૃદ્ધાવસ્થાનાં કાળાં ડીબાંગ વાદળો ઘેરાઈ ચુક્યાં હશે. જીવનને ખરા અર્થમાં ‘જીવવા’ની એમની ઈચ્છા ક્ષીણ થઈ ચુકી હશે. અને દીવસમાં એટલીસ્ટ, એક વાર તો તેઓ આ મતલબનું વાક્ય બોલતાં જ હશે, ‘આપણે હવે આ બધું કરીને શું કરવું છે ? આપણે તો બહુ ગઈ ને થોડી રહી !’ આપણે ત્યાં દોઢડાહી નહીં; બલકે અઢી–સાડા ત્રણ ડાહી દુનીયા, હજી સાઠ વર્ષ ન થયાં હોય તો પણ ‘દાદા, તમે ધ્યાન રાખજો’ ટાઈપનાં વાક્યો ફેંકી ફેંકીને વ્યક્તીના મગજમાં ઠસાવતા રહે છે કે, ‘બૉસ, તમે હવે બુઢ્ઢા થયા. જરા સાઈડમાં ખસી જાઓ; નહીંતર નાહકના લેવાઈ જશો.’

હવે આ જ બધી વસ્તુઓ અમીતાભ બચ્ચન પર એપ્લાય કરો. છે કોઈની મજાલ કે એમને બુઢ્ઢા, ડોસા કે ઈવન (પૌત્રી આરાધ્યા સીવાય !) કોઈ દાદા પણ કહી શકે ? (આમ તો એ બહુ શાલીન છે; પરન્તુ એમને આવું કોઈ કહે તો સામે એવો જવાબ મળી શકે, ‘બુઢ્ઢા હોગા તેરા બાપ !’) એ સુપરસ્ટાર છે, કરોડો રુપીયા કમાય છે, દરરોજ એમના ઘરની આગળ ચાહકોનો મેળો જામે છે… આ બધી વાતો એક મીનીટ માટે ભુલી જાઓ, એમની આસપાસ રચાયેલા ‘સ્ટાર ઓફ ધી મીલેનીયમ’ અને ‘સદી કે મહાનાયક’ જેવાં આભામંડળને ઉતારીને બાજુએ મુકી દો. એ પછી જે રહેશે એ અમીતાભ ‘બચ્ચન’ શ્રી વાસ્તવ એઝ અ પર્સન. આપણે ત્યાં જેને ‘સંન્યસ્તાશ્રમ’ કહેવામાં આવે છે તે સમયગાળાના ઉંબરે પહોંચેલો એક માણસ. જેના ચહેરા પર કરચલીઓ પડી ચુકી છે, વાળ તો ક્યારનાયે ધોળા થઈ ચુક્યા છે. શરીરમાં અઢળક વ્યાધીઓ છે, છાશવારે હૉસ્પીટલનાં ચક્કર કાપવાં પડે છે; છતાં કોઈ ફરીયાદ નહીં. ઈન ફેક્ટ, એ અગાઉ ક્યારેય નહોતા એટલા આજે એક્ટીવ છે. ફીલ્મના કે એડ્સના સેટ પરથી કેબીસીના સેટ પર અને વીવીધ ઈવેન્ટ્સના સેટ વચ્ચે દોડતા રહે છે. આટલું પુરતું ન હોય એમ તેઓ (આ લખાય છે ત્યાં સુધી) છેલ્લા ૨૦૦૫ દીવસથી એટલે કે લગભગ સાડા પાંચ વરસથી લશ્કરી શીસ્તથી પોતાનો બ્લોગ( http://srbachchan.tumblr.com/ )લખે છે. એમની સાથે દેખાદેખીમાં બ્લોગોસ્ફીયરના રવાડે ચડેલા આમીર, શાહરુખ વગેરેના બ્લોગ્સનાં પાટીયાં પડી ગયાં છે. (ઈવન જેમણે વીચારો વહેંચવાનો ઠેકો લીધો છે એવા લેખકો–પત્રકારો પણ બચ્ચન જેટલી નીયમીતતાથી બ્લોગીંગ નથી કરી શકતા).

તેઓ પોતાનો બંગલે હોય કે અમેરીકા, ભોપાલ કે સાસણ–ગીર હોય; પોતાનું લેપટૉપ સાથે જ રાખે છે. રાતે બાર વાગ્યા હોય કે બે–ત્રણ કે ઈવન સવારે ચાર વાગ્યે પણ; તેઓ પોતાના બ્લોગ પર વીચારો ઠાલવ્યા પછી જ સુએ છે. એવા હજારો વાચકો હશે જે મન્દીરે જવાની નીયમીતતાથી એમની બ્લોગપોસ્ટની રાહ જોતા હશે. ને માઈન્ડ વેલ, એ પોતાના બ્લોગ પર ‘કૉલમીયા લેખકો’ની જેમ પોતાના જ છપાયેલા આર્ટીકલ્સ ‘પેસ્ટ’ કરીને એને ‘બ્લોગપોસ્ટ’ તરીકે નથી ખપાવતા. બલકે રોજ કોઈ ઓબ્ઝર્વેશન, વીચારો – ઈન શોર્ટ – કશુંક નવું મુકે છે. જેમ કે ફીલ્મ ‘સત્યાગ્રહ’ના શુટીંગ સમયે જ્યારે તેઓ ભોપાલમાં હતા ત્યારે એમના રુમની બાલ્કનીમાં કીચન ગાર્ડન હતો, જેનાં કુંડામાં લાલચટ્ટાક ટમેટાં ઉગેલાં હતાં. એના ફોટા પાડીને પણ એમણે બ્લોગ પર મુકેલા ! આ ઉપરાંત એમના બ્લોગ પર બીજું શું શું હોય છે એ તો પાછો અલગ અને ખાસ્સી ઈન્ટરેસ્ટીંગ ચર્ચાનો વીષય છે. ઈન્ટરનેટના બાશીંદાઓ જાણે છે કે અમીતાભ બચ્ચન ફેસબુક અને ટ્વીટર ઉપર પણ એટલી જ શીદ્દતથી સક્રીય છે. અગાઉ કેટલાક વાંકદેખાઓ શંકા વ્યક્ત કરતા હતા કે, ‘એ તો બચ્ચનના નામે કોઈ ભુતીયા લેખકો એમનો બ્લોગ લખતા હશે’; પરન્તુ ખુદ ‘બીગ બી’એ એકથી વધુ વાર કરેલી ચોખવટ પરથી એ શંકાનો છેદ ઉડી જાય છે.

એની વે, આપણી વાતનો પૉઈન્ટ એ છે કે અમીતાભ બચ્ચનનું શરીર વૃદ્ધ થયું હોઈ શકે; પરન્તુ એમને ‘ઘરડા’, ‘ડોસા’ કે ‘ઓલ્ડ મૅન’ કહેતાં આપણી જીભ ઉપડે નહીં. એ અમારા પપ્પાની ઉમ્મરના ચાહકોમાં જેટલા લોકપ્રીય છે, એટલા જ, કદાચ એના કરતાંયે વધારે અમારી અને ઈવન અમારા પછીની બચ્ચાંલોગવાળી પેઢીમાં પણ લોકપ્રીય છે. એ શાલ ઓઢીને આવ્યા હોય ત્યારે વડીલ લાગે; પણ જીન્સ–બ્લેઝરમાં હોય ત્યારે ‘કુલ–ડ્યુડ’ જ લાગે. આ બધો કંઈ ઈશ્વરીય ચમત્કાર નથી. કુદરતે કંઈ એમને ‘ચીર યૌવન’ કે ‘ઈચ્છાવૃદ્ધત્વ’ જેવું વરદાન નથી આપ્યું; પરન્તુ એમને બદલાતા સમય સાથે તાલમેળ જાળવી રાખીને ગ્રેસફુલી ‘ગ્રો’(વૃદ્ધ નહીં !) થતાં આવડે છે. એ પપ્પાલોગની પેઢીને પોતીકા લાગે છે; કારણ કે આજે પણ એ એમની યુવાનીના ‘સારા ઝમાના’ જેવાં ગીતો પર થીરકી શકે છે અને ‘હાં, હમેં મહોબ્બત હૈ’ નો ડાયલોગ એટલા જ પેશનથી બોલી શકે છે. એ અત્યારની ફેસબુક જનરેશનને ટ્વીટર પર પુછે છે કે ‘અરે ભાઈલોગ, આ મારા મૅક બુક પ્રોમાં ફેસબુક બરાબર ડીસ્પ્લે નથી થતું અને ટ્વીટર પર પોસ્ટ થવામાં પણ લોચા થઈ રહ્યા છે. આ સમસ્યાનો કોઈ ક્વીક ઉકેલ ખરો ?’ અને ટેણીયાંમેણીયાં સાથે મળીને એ મેગી ખાતા જોવા મળે છે. ઈન શોર્ટ, કોઈ પણ જનરેશનને એ ‘અપનેવાલે’ જ લાગે. એમની સાથે કોઈને જનરેશન ગેપ હોઈ શકે એવો વીચાર સુધ્ધાં ન આવે. અમીતાભ બચ્ચનના સમગ્ર બીહેવીયરમાં કઈ રીતે મોટા થવું, કઈ રીતે ‘ડોસા’ ન થવું, કઈ રીતે સતત જીવન્ત રહેવું એની માસ્ટર કી છુપાયેલી છે.

૨૦૧૧ની એમની બર્થ ડેની બ્લોગ પોસ્ટમાં એમણે આવી જ એક ચાવી આપેલી : ‘આપણે આ જગતને જે જેવું છે એ જ રુપમાં અને એ પોતે જે આકારમાં ઢળવા માગે છે એ જ રુપમાં એને સ્વીકારી લેવું જોઈએ. વ્યક્તીઓનું પણ એવું જ છે.’ બીલકુલ સહી ! ‘અત્યારનો જમાનો ખરાબ છે. જુવાનીયાંવ વંઠી ગયાં છે, દુનીયા સ્વાર્થી છે, કોઈને વડીલો પ્રત્યે માન રહ્યું નથી….’ આવી ફરીયાદો કરતા રહીશું એટલે તરત જ આપણે આસપાસના લોકોથી કપાઈ જઈશું. હશે એક જમાનામાં રુપીયો ગાડાનાં પૈડાં જેવડો, મળતું હશે એ જમાનામાં દસ–વીસ પૈસામાં સુંડલો ભરીને સુખ; પણ હવે એ સમય વીતી ગયો છે અને એને માટે ગમે તેટલો કકળાટ કરવાથી પણ પાછો આવવાનો નથી. માન્યું કે તમારો જમાનો ગ્રેટ હતો; પણ આ સમય પણ કંઈ એટલો નાખી દેવા જેવો તો નથી. અને બાય ધ વે, આ પણ તમારો જ જમાનો છે ! આ વીશ્વને પોતે જે રીતે વીકસવું હશે એ રીતે જ એને વીકસવા દો ને ! જો ઈશ્વરમાં માનતા હોઈએ તો જે કંઈ થઈ રહ્યું છે એ આપણને ન ગમતું હોવા છતાં; એની ઈચ્છા પ્રમાણે જ થતું હશે ને ? તો પછી જે છે એને એ જ રીતે શા માટે સ્વીકારી ન લેવું ? અને ખરું પુછો તો બધું કંઈ એટલું ખરાબ હોતું નથી જેટલું આપણે ધારતા હોઈએ છીએ.

બદલાતી દુનીયા સાથે એની ભાષામાં વાત કરશો તો તરત જ એની સાથે કનેક્ટ થઈ જશો. નાના બાળક જોડે કાલાં કાલાં ઘેલાં કાઢવાને બદલે કાર્ટુન નેટવર્કના પોકેમોન, ડોરેમોન કે છોટા ભીમની વાત કરજો, એ તરત જ તમારી સાથે રસપુર્વક વાતો કરવા માડશે. બસ, આ જ છે જનરેશન ગેપ દુર કરવાનો આઈડીયા. બાળકો, યુવાનોની દુનીયામાં – એમની ટીકા કર્યા વીના – રસ લેશો, તો એક તો એમાંના એક થઈને રહેશો અને તમારી સમક્ષ પણ એક નવું વીશ્વ ખુલી જશે.

૨૦૧૦ના બર્થ ડેની પોસ્ટમાં બચ્ચને લખેલું કે :‘મારા શરીરની ઉમ્મર વધી છે; પણ મારું માઈન્ડ–મન આજે પણ ૧૯૪૨માં હતું એવું ને એવું જ છે.’ અને જો આ જ સ્પીરીટ હોય તો કોઈ પણ ઉમ્મરે, કોઈ પણ નવી વસ્તુ શીખવાનો તરવરાટ બરકરાર રહે. ખરેખરી વૃદ્ધાવસ્થા એ શરીરનું નહીં; મનનું વૃદ્ધત્વ છે. અત્યારે ટીવી પર ચાલતી ‘વોડાફોન’ કંપનીની ‘મેઈડ ફોર ધ યંગ’ સીરીઝની એડ્ ( http://www.youtube.com/watch?v=uhYgHPdVUEs ) જોઈ લો એટલે આ વાત સુપેરે સમજાઈ જશે.

મોટે ભાગે લોકો એમને સતત ઈન્વોલ્વ્ડ રાખે અને છતાં બધો જ થાક ઉતારી દે એવો કોઈ શોખ વીકસાવતા જ નથી. અને ઉપરથી આપણા સમાજની ‘આ ઉમ્મરે આવું કરાય અને આવું ન કરાય’ એવી ભંગાર–ફાલતુ વાતો. એટલે વડીલો માટે ઘરમાં જુનાં ફર્નીચરની જેમ કે મન્દીરોના ઓટલે અણગમતા અતીથીની જેમ, બેસી રહેવા સીવાય કોઈ રસ્તો જ નથી બચતો. હવે તો વીજ્ઞાન પણ કહે છે કે મગજને જેટલું એક્ટીવ રાખશો; અલ્ઝાઈમર્સ જેવા વ્યાધી તમારાથી દુર રહેશે. યાદ રાખો, તમને ગમતું કરવામાં, પહેરવામાં, ફરવામાં તમારે કોઈ ઉમ્મરની ચીંતા કરવાની જરુર નથી. તમારી લાઈફ છે, એમાં બીજા કહેવાવાળા કોણ છે વળી ?

અને આપણે ત્યાં આમેય કસરત કરીને શરીરને સુદૃઢ રાખવાનો મહીમા નથી. જો યુવાનીમાં જોગીંગ–સાઈક્લીંગ–સ્વીમીંગ–એક્સર્સાઈઝ–યોગ–પ્રાણાયામ માટે રોજનો એક કલાક પણ કાઢ્યો હોય, તો શરીર લાંબો સમય માટે ચુસ્ત–દુરસ્ત રહે એ કોઈને પણ સમજાય એવી વાત છે. પરંતુ કોઈને એવું કશું કરવું હોય નહીં; પછી શરીરને ઘડપણ વહેલું આંબી જાય એમાં શી નવાઈ ? આપણે રાજકારણીઓ કેટલા ભ્રષ્ટાચારી છે એની ટીકાઓ ઉછળી ઉછળીને કરીશું; પણ એમની નીયમીત લાઈફ–સ્ટાઈલ અને ખાવાપીવા પરના કંટ્રોલ વીશે એક હરફ સુધ્ધાં નહીં ઉચ્ચારીએ !

થોડા દીવસ પહેલાંના કેબીસીના એપીસોડમાં પત્રકાર સુમીત અવસ્થીએ બચ્ચનને સવાલ પુછેલો, ‘તમે આ ઉમ્મરે પણ સખત કામ કરો છો, રાત્રે સાવ ઓછી કહેવાય એવી ઉંઘ લો છો અને ખાવામાં માત્ર દાલ–રોટી. તો પછી આટલા બધા ઉધામા શા માટે કરો છો ? હવે શાંતીથી આરામ કરો ને !’ ત્યારે બચ્ચને એક જ વાક્યનો ક્લાસીક જવાબ આપેલો, ‘જબ તક યે શરીર ચલ રહા હૈ તબ તક તો કામ કરતા રહુંગા. ઔર અગર મૈંને કામ કરના બંદ કર દીયા તો ભાઈસા’બ, ક્યા કરુંગા ? મૈં તો બીમાર પડ જાઉંગા !!’

હજુ થોડા દીવસ પહેલાં જ બીગ બીએ લખેલું : ‘કશું પણ શીખવા માટે ક્યારેય મોડું નથી હોતું. સવાલ માત્ર શું શીખવું છે એ નક્કી કરવાનો જ હોય છે. જેમ કે હજી મારે કમ્પ્યુટર શીખવાનું છે. એક્ટીંગ શીખવાની છે. કોઈ વાદ્ય વગાડતાં અને ગાતાં શીખવાનું છે. કોઈ નવી ભાષા શીખવાની છે. પણ મને લાગે છે કે કશુંક નવું શરુ કરી દેવું જોઈએ. બાકીનું બધું આપમેળે પાછળ પાછળ આવશે…’ થેન્ક યુ અમીતજી, ફોર બીઈંગ ફોર એવર યંગ, એનર્જેટીક એન્ડ ઈન્સ્પીરેશન ફોર ઓલ ઓફ અસ !

 

–જયેશ અધ્યારુ – ( jayeshadhyaru@gmail.com )

‘દીવ્ય ભાસ્કર’ દૈનીક અખબારની બુધવારીય પુર્તી ‘કળશ’માં લેખક ઘણા સમયથી ‘મુડ ઈન્ડીગો’ નામક લોકપ્રીય કૉલમ કરે છે. એમનાં લખાણ જરા હટકે હોય છે. દેખાતી પરીસ્થીતીની બીજી બાજુનાં દર્શન તેઓ જુદે ખુણેથી બખુબી કરાવે છે. તા. ૧૮ ઑક્ટોબર, ૨૦૧૩ના ‘કળશ’માં પ્રકાશીત થયેલો આ લેખ, લેખકભાઈ શ્રી જયેશ અધ્યારુ અને ‘દીવ્ય ભાસ્કર’ના સૌજન્યથી સાભાર.. ઉત્તમ ગજ્જર..

લેખકસમ્પર્ક : એન-23, અસ્માકમ એપાર્ટમેન્ટ – વિભાગ-2, ટોરેન્ટ પાવર સબ સ્ટેશનની પાછળ, મકરબા-વેજલપુર રોડ, વેજલપુર,  અમદાવાદ- 380 051 ગુજરાત, ભારત

મોબાઈલ : +91- 99247 70037 ઈ–મેલ : jayeshadhyaru@gmail.com

 

‘સન્ડે ઈ–મહેફીલ’ – વર્ષ : નવમું – અંક : 284 – December 01, 2013

‘ઉંઝાજોડણી’માં સાભાર અક્ષરાંકન : ઉત્તમ ગજ્જર uttamgajjar@gmail.com

 

@@@@@

More than 2,55,00,000 Gujarati Language lovers have visited
http://www.gujaratilexicon.com
More than 23,83,000 have visited Digital Bhagwadgomandal
http://www.bhagwadgomandal.com
More than 5,54,000 have visited Lokkosh
http://lokkosh.gujaratilexicon.com

 

 

 

October 4, 2014

આપણી ભાષા

 

પોતાની ભાષા છોડીને પરભાષા દ્વારા બધો વ્યવહાર ચલાવે એવો કોઈ કંગાળ મુલક છે કે? એટલે જ આપણો મુલક કંગાળ રહ્યો અને આપણી ભાષા રાંડીરાંડ રહી. અંગ્રેજીમાં તો ફ્રેન્ચ કે જર્મન ભાષામાં એક પુસ્તક એવું ન હોય કે જે બહાર પડ્યું કે થોડી જ વારમાં એનું અંગ્રેજી ભાષાંતર ન થયું હોય. એટલું જ નહીં, ત્યાં તો બાળકોને માટે પણ ઉત્તમ પુસ્તકોના અઢળક સંક્ષેપો તૈયાર થાય છે.

-ગાંધીજી

 

માતૃભાષા અભિયાનવાળાઓ'; ‘ગુજરાતી સાંભળે, વાંચે, લખે, વિચારે, જીવે’વાળાઓ; પરિષદવાળાઅો, અકાદમીવાળાઓ, નિશાળ-કૉલેજ-વિશ્વવિદ્યાલયવાળાઓ સુધી જો આ વાત પહોંચી શકે તો… વિચારે, વાગોળે અને ઉચિત કરે, તો કામ બને… બાકી, − ખાવુંપીવું ખેરસલ્લા !!

-વિપુલ કલ્યાણી

‘ગુજરાતી ભાષાની સમૃદ્ધી’ શીર્ષક હેઠળ એક લેખ મેં મારા બ્લોગ પર મુકેલો તેની અમુક કૉમેન્ટના જવાબમાં આ હકીકત મુકી છે. કદાચ કોઈનું ધ્યાન એના તરફ જશે ?!!!

 

ગુજરાતી સાહીત્ય અકાદમી(યુ.કે.)ના અને વિપુલભાઈના સૌજન્ય થકી એમના ફેઈસબુક પેજ પરથી ઉઠાવીને.

 

નવરાત્રી

September 30, 2014

નવરાત્રી

વીપરીત ક્રમથી સાધનાની ગણના થાય છે. એટલે ઉપાસનાકાંડના ગ્રંથોમાં મહાકાલી, મહાલક્ષ્મી, મહાસરસ્વતીનો નીયત ક્રમ હોય છે. આ ત્રીદેવ અને ત્રીશક્તીનો વર્ણ, તેમની ક્રીયા જુદી જુદી હોવા છતાં તેમાં તેમનામાં સામ્ય રહેલું છે તે દર્શાવે છે. સંહારના દેવ રુદ્ર ગૌર વર્ણના છે, તો તેની શક્તી કાલી શ્યામ છે. પાલનના દેવ વીષ્ણુ શ્યામ વર્ણના, તો શક્તી લક્ષ્મી સુવર્ણ રંગની. સર્જનના દેવ બ્રહ્મા સુવર્ણ રંગના, તો શક્તી સરસ્વતી ગૌર વર્ણની. હવે શક્તીમાન અને શક્તીની કાર્યપરંપરા સાથે વર્ણનો મેળ જોઈએ.

ગૌર વર્ણના શીવ સંહારનું કાર્ય શ્યામ કાલીને સોંપે છે. કાલી ધ્વંસ કરે છે પણ આ ધ્વંસ તો અજ્ઞાનનો, અવીદ્યાનો જ છે, મોહ અને મમત્વનો જ છે. આ ધ્વંસ દ્વારા જે વ્યાપક ભાવ, જે ચૈતન્ય પ્રગટે છે તેને કાલી વીષ્ણુના હાથમાં સોંપે છે. કાલી સાથે વીષ્ણુના વર્ણની સમાનતા છે. વીષ્ણુ પણ શ્યામ વર્ણના છે. ધ્વંસ રક્ષા સમાન બને છે, વીષ્ણુ જે ચૈતન્યની વ્યાપકતા પ્રગટી તેને રક્ષી નવા નવા ઉન્મેષ માટે પોતાની શક્તી લક્ષ્મીને સોંપે છે. લક્ષ્મીનો વર્ણ સુવર્ણ રંગનો છે. તે અનંત વૈભવની ધારીણી છે. લક્ષ્મી આ સુવર્ણ-સંપદા, પોતાના સમાન સુવર્ણ રંગના બ્રહ્માને સોંપે છે, તેના નવા ને નવા આકારો, અલંકારો બનાવવાને માટે. બ્રહ્મા એ કાર્યભાર સ્વીકારી પોતાની શક્તી સરસ્વતીને સર્જનનું કામ સોંપે છે. સમસ્ત સર્જન આ ધવલ સ્વરૂપા, પરાવાક્ દ્વારા થાય છે. ગૌર સરસ્વતીનું સર્જનકાર્ય જ્યારે અંતીમબીંદુ સુધી પહોંચે છે ત્યારે આ ભૌતીક રૂપોનાં આવરણ ભાંગવાનું કાર્ય તે ગૌર વર્ણના શીવને હવાલે કરે છે. ગૌર અને કાલીનો ખેલ ફરી શરૂ થાય છે.

સંહારક શક્તી કાલી અને રક્ષક દેવ વીષ્ણુ એકરંગી. રક્ષકશક્તી લક્ષ્મી અને સર્જક દેવ બ્રહ્મા એકરંગી. એ જ રીતે સર્જકશક્તી સરસ્વતી અને સંહારક દેવ શીવ એકરંગી. આ સમાન વર્ણ તે સંહારમાં રક્ષણ, રક્ષણમાં સર્જન અને સર્જનમાં સંહારનું જે સમાન તત્વ રહ્યું છે તે દર્શાવે છે. આ ત્રિગુણાત્મક શક્તીઓને સમત્વપણે નીહાળી શકાય કે તરત જ તેની પાછળ રહેલા નીર્ગુણ નીર્લેપનો અનુભવ થાય છે. ત્રણેમાં પરોવાયેલ હોવા છતાં એ અવીકૃત અને અવીનાશી છે.

ન્યુઝીલેન્ડમાં એક સાંસ્કૃતીક કાર્યક્રમ વખતે

September 20, 2014

ન્યુઝીલેન્ડમાં એક સાંસ્કૃતીક કાર્યક્રમ વખતે

2011ના ડીસેમ્બરમાં અહીં એક સાંસ્કૃતીક કાર્યક્રમમાં મને મહેમાન તરીકે આમંત્રણ હતું. ત્યાં જે બે શબ્દો મેં કહ્યા હતા તે રજુ કરું છું.

નમસ્તે.

સાંસ્કૃતીક કાર્યક્રમમાં આ પ્રકારનો મારો આ પહેલો પ્રસંગ છે. સાંસ્કૃતીક એટલે સંસ્કૃતી સંબંધીત. પણ સંસ્કૃતી એટલે શું એવી ફીલસુફીની વાત મારે કરવી નથી, એમાં ખાસ કોઈને રસ પણ નહીં હોય, અને મારે વધુ લાંબું ભાષણ નથી કરવું, કેમ કે અહીં બધાં કાર્યક્રમ જોવા માટે આવેલાં હોય છે, ભાષણમાં કોઈને ખાસ રસ હોતો નથી. પણ પરંપરા મુજબ બધા આવું કરે છે, તો ચાલો થોડી વાતો કરી લઈએ.

આપણે ઈન્ડીયન કે ન્યુઝીલેન્ડર? કે પછી આપણે ઈન્ડીયન ન્યુઝીલેન્ડર કે ન્યુઝીલેન્ડર ઈન્ડીયન? આપણી પાસે કઈ સંસ્કૃતીનો વારસો છે? બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો આપણે કઈ સંસ્કૃતીના વારસદારો છીએ? કદાચ ઈન્ડીયન છીએ એ આપણે લગભગ બધા જ ભુલી તો ન જ શકીએ. છતાં આપણે ન્યુઝીલેન્ડનાં પર્વો-ઉત્સવો (festivals)ની ઉજવણી શુદ્ધ ન્યુઝીલેન્ડરોની જેમ જ કરીએ છીએ. જુઓને આ નાતાલ(Christmas)નો ઉત્સવ. પણ એમાં એક મહત્ત્વનો તફાવત છે- આપણી ઉજવણી (celebration)માં ભારતીયતા ભારોભાર ભરેલી હોય છે. પણ માત્ર ભારતીયતા જ કે? ના, એમાં ન્યુઝીલેન્ડનું તત્ત્વ પણ વણાયેલું હોય છે. આમ આપણા એટલે કે ભારતીય તહેવાર આપણે ઉજવીએ કે ન્યુઝીલેન્ડના તહેવારો પણ એ બંને પ્રકારમાં બે સંસ્કૃતીઓ ઓતપ્રોત થઈ જાય છે-વણાઈ જાય છે. બેને કદાચ અલગ તારવવી મુશ્કેલ થાય. A fusion (not just mixing but fusion) of two cultures-Indian and New Zealand, the country we or our ancestors chose to live in. બે દેશો-ભારત અને ન્યુઝીલેન્ડની સંસ્કૃતીઓનું સંમીશ્રણ-માત્ર મીશ્રણ નહીં, પણ સંમીશ્રણ, ન્યુઝીલેન્ડ કે જે દેશને આપણે કે આપણા પુર્વજોએ વસવાટ માટે પસંદ કર્યો છે.

આમ છતાં બીજો એક મુદ્દો મહત્ત્વનો છે. આપણે આ ઉત્સવો ઉજવીએ ત્યારે આપણી સંસ્કૃતીની લાક્ષણીકતા ઉભરી આવે તે પણ જોવું જોઈએ. આપણી સંસ્કૃતીની લાક્ષણીકતા જેને આપણે જાળવી રાખવા માગીએ છીએ. અત્યાર સુધી જે પ્રોગ્રામ આપણે જોયો તેમાં જોયું કે એમાં આપણા ગુજરાતી ગરબા હતા, પણ એમાં સાથે સાથે પશ્ચીમી નૃત્ય કેવું વણાઈ ગયું છે! કઈ રીતે? પશ્ચીમમાં પરાપુર્વથી સમુહ નૃત્ય ચાલી આવે છે. એમાં સંગીત સાથે નૃત્ય હોય છે. આ સંગીત પહેલાં તો માત્ર લાઈવ જ રહેતું, પહેલેથી રેકોર્ડ કરેલું નહીં. આપણા ગરબા પણ પહેલાં માત્ર લાઈવ સંગીત સાથે થતા. પણ એમાં ચાલીસ-પચાસ વર્ષ પહેલાં વીશેષતા એ હતી કે ગરબામાં ગાનાર એક જગ્યાએ અલગ બેસીને નહીં, પણ ગરબામાં ઘુમતાં ઘુમતાં ગાતાં. પછીથી જો કે એ બદલાયું. આજે પશ્ચીમી નૃત્યની જેમ સંગીત તો રેકોર્ડ કરેલું વાગતું હોય છે, પરંતુ પરંપરા જાણે જાળવવા મથતાં હોય તેમ ગરબા ગાનારાં હોઠ હલાવતાં રહે છે.

આપણે આપણી લાક્ષણીકતા સહીતનો એવો શો મુકી શકીએ કે જેની નકલ ન્યુઝીલેન્ડની સંસ્કૃતી કરવા પ્રેરાય? અહીં આ પ્રકારના સાંસ્કૃતીક કાર્યક્રમ તૈયાર કરી રજુ કરવાની તક જેમને મળે છે તેઓ આવું કંઈક કરી શકે?

અહીં આવવાની જેમણે મને તક આપી તે સહુનો અને આપ સહુએ મારું આ વક્તવ્ય સાંભળવાની ધીરજ દાખવી તે બદલ આપ સહુનો હાર્દીક આભાર.

શ્રાદ્ધ

September 15, 2014

શ્રાદ્ધ

હીન્દુ ધર્મમાં માણસના મૃત્યુ બાદ દસમા દીવસથી બ્રાહ્મણ દ્વારા શ્રાદ્ધની વીધી કરવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે પીતાનું શ્રાદ્ધ સૌથી મોટો પુત્ર અને માનું શ્રાદ્ધ સૌથી નાનો પુત્ર કરે છે. પરંતુ પુત્ર ન હોય તો દોહીત્ર કે પુત્રી પણ શ્રાદ્ધ કરી શકે. દસ, અગીયાર, બાર અને તેરમાની શ્રાદ્ધ ક્રીયા બાદ દર મહીને, એક વર્ષ પછી અને દર વર્ષે શ્રાદ્ધ પક્ષમાં મૃત્યુની તીથીને દીવસે પણ શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે. જો મૃત્યુની તીથી યાદ ન હોય તો અમાસને દીવસે શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કોઈ તીર્થ ક્ષેત્રમાં પણ ઓછામાં ઓછું એક વાર શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે.

શ્રાદ્ધક્રીયામાં પ્રથમ તર્પણ કરવામાં આવે છે. એમાં ગતાત્મા કે પીતૃઓને પાણીની અંજલી આપવામાં આવે છે. હીન્દુ ધર્મની માન્યતા અનુસાર એનાથી આ આત્માઓની તરસ છીપે છે. આ પછી વીષ્ણુ ભગવાનની, સુર્યની અને ગતાત્માની પોતાના પીતૃઓ સહીત પુજા કરવામાં આવે છે. અને છેવટે પીંડદાન કરી અન્ય દાન કરવામાં આવે છે કે દાન કરવાનો સંકલ્પ કરવાનો હોય છે.

આ શ્રાદ્ધ શા માટે કરવું જોઈએ? હીન્દુ ધર્મની માન્યતા અનુસાર આત્મા દેહ છોડ્યા પછી જે સ્થળ પ્રત્યે એનો લગાવ હોય ત્યાં અમુક દીવસો સુધી ભટકતો રહે છે. સામાન્ય રીતે એના નીવાસ સ્થાનની આસપાસની શક્યતા વધુ છે. આથી દેહના અગ્નીદાહ કે ભુમીદાહ પછી તરત જ અને એ પછી તેર દીવસ સુધી કાગવાસ કે અન્ય પક્ષીઓને ખાવાનું આપવાનું શરૂ કરવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે કાગડા સુક્ષ્મ શરીરધારી આત્માને જોઈ શકે છે અને એની બહુ જ નજીક હોય છે. આથી એમને તૃપ્ત કરવાથી આત્માઓ તૃપ્ત થાય છે. એક ખ્યાલ એવો પણ છે કે આત્મા તો એક જ છે. કાગડાનો આત્મા અને મનુષ્યનો આત્મા જુદા નથી. ધાર્મીક ક્રીયા દરમિયાન એ પણ યાદ અપાવવામાં આવે છે કે આ જે કંઈ છે તે મારું નથી. સામાન્ય સંજોગોમાં દેહ છોડ્યા પછી બાર-તેર દીવસ સુધી આત્માને સ્થુળની સ્મૃતી જળવાયેલી રહે છે. આથી તેરમાના દીવસે જે કંઈ દાન કરવું હોય તેનો સંકલ્પ કરી દેવાનો હોય છે. કેમ કે ગતાત્માએ પ્રાપ્ત કરેલું તેની ઈચ્છા મુજબ અર્પણ કરી દેવું જોઈએ. આ એક બહુ જ ઉમદા સમાજવાદી વીચાર ધર્મમાં દાખલ કરવામાં આવેલો, પણ લોકોની સ્વાર્થવૃત્તીને લીધે એ બધું હવે કોઈ પાળતું નથી. જો એનો અમલ કરવામાં આવે તો સમાજમાં આજે ગરીબ અને તવંગર વચ્ચે જે ઘણું મોટું અંતર છે તે એકદમ ઘટી જાય.

દર વર્ષે શ્રાદ્ધ શા માટે? હીન્દુ ધર્મની માન્યતા મુજબ આત્મા જ્યાં સુધી મોક્ષ ન મેળવે ત્યાં સુધી એ જન્મ ધારણ કરતો રહે છે. જ્યારે એને બ્રહ્મનો સાક્ષાત્કાર થાય ત્યારે એને કોઈ પણ પ્રકારની વાસના રહેતી નથી, જેને મોક્ષપ્રાપ્તી કહેવામાં આવે છે. આથી આવા આત્મસાક્ષાત્કારીને ભુમીદાહ દેવામાં આવે છે અને તેની સમાધી બનાવવામાં આવે છે. કેમ કે એને કોઈ પણ જાતની વાસના રહેલી હોતી નથી. આથી આવા આત્મા સ્થુળ શરીરની આસપાસ ઘુમરાતા રહેતા નથી. પણ જેને મોક્ષ નથી મળ્યો તે આત્મા ફરીથી ક્યારે જન્મ ધારણ કરશે તે કહી ન શકાય. વળી એની દેહાસક્તી પણ હોવાની, આથી જો સ્થુળ દેહને બાળવામાં આવે તો આત્માની એની આસપાસ ફરતા રહેવાનો છેદ ઉડી જાય છે. આથી હીન્દુઓમાં અગ્નીદાહની પ્રથા છે. દરેક માટે એ સમય સરખો હોતો નથી. કોઈકને બહુ જ ટુંકા સમયમાં પુનર્જન્મ મળી જાય – ખરેખર તો એ ધારણ કરે. એનો આધાર આત્માની ગુણવત્તા પર રહેલો છે. બહુ જ ઉચ્ચ કોટીના અને તદ્દન નીચ કોટીના આત્માને પોતાને અનુકુળ મા-બાપ જલદી મળી આવતાં નથી, આથી એના પુનર્જન્મને વર્ષોનાં વર્ષો લાગી જાય. જ્યારે સામાન્ય કક્ષાના સરેરાશ આત્માને યોગ્ય મા-બાપ મેળવવામાં મુશ્કેલી નથી હોતી. વળી મૃત્યુ પછી આત્માની સ્મૃતી આગળ જોયું તેમ ૧૨-૧૩ દીવસ સુધી જ રહે છે. પણ કોઈક આત્મા અમુક કારણોસર આ સ્મૃતી અનેક વર્ષો સુધી પણ જાળવી રાખે એવું બની શકે. આથી એવા આત્માને માટે દર વર્ષે શ્રાદ્ધ કરવાની જરૂર રહે. સામાન્ય રીતે વાર્ષીક શ્રાદ્ધ આપણે તે જ વર્ષે મૃત્યુ પામેલ આત્મા માટે કરીએ છીએ પણ તે સમયે આપણા બધા જ પુર્વજો અને અન્ય સગાંસંબંધીઓ, મીત્રો, ગુરુ, નોકરો, પરીચીતો, અપરીચીતો જેમને માટે આવી ક્રીયા ન થઈ શકી હોય તે બધાં ઉપરાંત વૃક્ષોનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવે છે. વૃક્ષોમાં પણ આત્મા છે એવી હીન્દુ ધર્મમાં માન્યતા છે. આથી આ બધાંની તૃપ્તી માટે દર વર્ષે શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે.

વૃદ્ધત્વ

September 14, 2014

વૃદ્ધત્વ

મુક્ત કણો(ફ્રી રેડીકલ્સ)ને વૃદ્ધત્વને ઝડપી બનાવનાર માનવામાં આવે છે. મુક્ત કણ એટલે કોઈ પણ એવો પરમાણુ (atom) કે અણુ (molecule) જેની બાહ્ય ભ્રમણકક્ષામાં (સ્તરમાં) એક જ ઈલેક્ટ્રોન(ઋણ વીજકણ) વધારાનો એટલે કે જોડમાં નથી હોતો.

(નોંધ: કેટલાક લોકો ગુજરાતીમાં રેણુ – molecule, અણુ – atom, અને એટમમાં રહેલા સુક્ષ્મ કણો જેમ કે ઈલેક્ટ્રોન, પ્રોટોન, પોઝીટ્રોન અને બીજા ઘણા બધા માટે પરમાણુ શબ્દ વાપરે છે. કદાચ આ શબ્દો વધુ યોગ્ય લાગે છે, પણ હજુ સર્વમાન્ય થયા નથી. જેમ કે ગુજરાતી લેક્સીકોનમાં રેણુ શબ્દનો અર્થ dust, sand એવો આપ્યો છે, અને અણુ શબ્દનો અર્થ atom, molecule એમ બંને આપ્યા છે.)

પરમાણુ (એટમ) કે અણુ (મોલેક્યુલ)ના કેન્દ્રની પ્રદક્ષીણા કરતા ઈલેક્ટ્રોન બબ્બેની જોડમાં હોય છે. આ જોડ વીનાનો ઈલેક્ટ્રોન બેકી થવાને સતત ઉત્સુક હોય છે. આથી મુક્ત કણો બહુ જ સક્રીય રાસાયણીક પદાર્થ હોય છે. અમુક પ્રકારનાં એન્ઝાઈમનો ડોઝ આપવાથી તેમ જ એન્ટીઓક્સીડન્ટ આહાર લેવાથી આ મુક્ત કણો નષ્ટ થઈ શકે છે. આ રીતે વૃદ્ધત્વને પાછળ ઠેલી શકાય છે, જેનાથી ઉમ્મરમાં 20% જેટલો વધારો સંભવ છે.

 

મુક્ત કણો સામે રક્ષણ મળવાથી ઘડપણને કારણે સતાવતા રોગો પણ અટકાવી શકાય છે એવું અમુક સંશોધનોમાં જાણવા મળ્યું છે. જેમાં હૃદયરોગો, કેન્સર, સંધીવા, સ્મૃતીભ્રંશ જેવા અમુક માનસીક રોગો, ડાયાબીટીસ અને બીજા ગંભીર રોગોનો સમાવેશ થાય છે.

આમ જીવન લંબાવવા, ઘડપણને દુર ઠેલવા અને વૃદ્ધાવસ્થાના રોગો સામે રક્ષણ મેળવવા આપણા આહારમાં એન્ટીઓક્સીડન્ટ પદાર્થોનો સમાવેશ કરવો જોઈએ. સામાન્ય રીતે ફળ અને શાકભાજીમાં એન્ટીઓક્સીડન્ટ જોવા મળે છે. આથી સમયસર ફળ-શાકભાજીનો આપણા આહારમાં યોગ્ય પ્રમાણમાં સમાવેશ કરવો લાભદાયક છે.


Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 251 other followers