જીગ્નેશ અધ્યારૂ – મળવા જેવા માણસ

April 7, 2014

શ્રી. ઉત્તમભાઈ ગજ્જર તરફથી મળેલ ઈમેઈલ:

વહાલા દાવડાસાહેબ,

તમારા નીચેના લખાણને જરા ઠીકઠાક ગોઠવી, કેટલીક ક્ષતીઓ નીવારી મેં વર્ડમાં મુકી પીડીએફ કરી છે.. મીત્રોને તે બન્ને મોકલું છું.. જેથી કોઈને પોતાના બ્લોગ પર લેખ મુકવો હોય કે પીડીએફ ટીંગાડવી હોય તો તેમ થઈ શકે..

મારે તમને ખુબ ખુબ અભીનંદન આપવાના છે કે તમે યુવાશક્તીને બીરદાવી.. આવા યુવાનો જ સાચા ‘મા ગુર્જરી’ના ભક્તો છે..

ભાઈ જીજ્ઞેશ જેવા અનેક યુવકો મળો ‘માગુજરાતી’ના સંવર્ધન અર્થે..

આમીન..

..ઉ.મ..

Uttam & Madhukanta Gajjar, 35-Gurunagar, Varachha Road, SURAT-395006

Phone : 0261-255 3591 Websites : https://sites.google.com/site/semahefil/  and

http://lakhe-gujarat.weebly.com/

 From: pkdavda@gmail.com [mailto:pkdavda@gmail.com]
Sent: Monday, April 07, 2014 9:47 AM
To: pkdavda
Subject: મળવા જેવા માણસ-૯ (શ્રી જીગ્નેશ અધ્યારૂ)

(જે આપનામાંથી કોઈપણ આ લેખ પોતાના બ્લોગમાં સામિલ કરે તે મને જાણ કરશો તો આનંદ થશે.)

જીગ્નેશ અધ્યારૂ

અત્યાર સુધીમાં જે મળવા જેવા માણસો વિશે મેં લખ્યું છે તે બધા જીવનના છ દાયકાથી વધારે વય પસાર કરી ચુકેલા લોકો છે. આજે હું જેમના વિશે લખું છું એ માત્ર ૩૪ વર્ષના જ છે. મારી આ લેખમાળાનો એક ઉદ્દેશ એવો છે કે જે લોકોએ પ્રતિકુળ પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરી, જીવનમાં પ્રગતિ કરી છે અને સમાજને ઉપયોગી થયા છે એમની જાણ મારા મિત્રોને કરી શકું.

જીગ્નેશનો જન્મ ૧૯૮૦ માં પોરબંદરમાં એક બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયો હતો. એમના દાદા કર્મકાંડી બ્રાહ્મણ હતા. તેમના યજમાનોમાં ખારવાઓ અને કોળીઓ જેવા ગરીબ લોકો હતા. ગુજરાન ચલાવવા આ બ્રાહ્મણવૃતિ પૂરતી ન હોવાથી એમણે ટ્યુશનો કર્યા પણ ગરીબ માબાપના છોકરાઓ એમને ફી આપી શકતા નહિં. ફરસાણની દુકાન પણ ચલાવી જોઈ પણ સ્વભાવે ઉદાર હોવાથી સગાં-સંબધીઓ પાસેથી પૈસા માગતા અચકાતા, જેથી ખાસ નફો ન થતો.

ગરિબ પિતાના પુત્ર હોવાથી જીગ્નેશના પિતા પણ બહુ અભ્યાસ કરી શક્યા નહિં. ૧૯૭૬ માં એમને ૨૫ રૂપિયાના માસિક પગારે પ્લેનમાં કચરો ભેગો કરવાની અને સામાન ઉપાડવાની, તેને ગોઠવવાની નોકરી મળી. લગ્નબાદ પત્નીના આગ્રહને વશ થઈ એમણે દસમા અને બારમા ધોરણની પરિક્ષાઓ આપી અને પરિણામે એમને હેલ્પર તરીકે બઢતી મળી. તેમની બદલી વડોદરા ખાતે થઈ. અહીં એમણે જીગ્નેશને બાળકોને ઓછી ફી ને લીધે સરકારી શાળામાં દાખલ કર્યો. શાળા ઘરથી સાત કીલોમીટર દૂર હતી અને પગે ચાલીને જવું આવવું પડતું, તેમના મમ્મી રોજ તેમને મૂકવા અને તેડવા આવતા. આવું અપ-ડાઊન બે વર્ષ ચાલ્યું..

શાળાના ભણતર દરમ્યાન એમની વકૄત્વકળા અને ગીત ગાવાની કળાઓ સારી રીતે ખીલી. અનેક સ્પર્ધાઓમાં એને ઈનામો મળ્યા. ભણવામાં ખૂબ જ હોશિયાર હોવાથી હંમેશાં ખૂબ સારા માર્કસ આવતા, પણ દસમા ધોરણની પરીક્ષામાં પેપર તપાસવાની ભૂલને લીધે એમને સમાજવિજ્ઞાનમાં ૧૬ માર્કસ જ આવ્યા. આ પરિક્ષામાં તેમને ગણિતમાં ૯૮ અને વિજ્ઞાનમાં ૯૦ માર્કસ હતા અને સરેરાસ ૭૬ ટકા માર્કસ હતા. ફરી પેપર્સ તપાસવાની અર્જી કર્યા બાદ એમને ૧૬ ની જગ્યાએ ૬૭ માર્કસ આપવામાં આવ્યા.

આવી કઠોર પરિસ્થિતિમાં પણ જીગ્નેશે ૨૦૦૧ માં બી.ઈ. (સિવીલ)ની પરિક્ષા પાસ કરી. ૨૦૦૧ થી ૨૦૦૩ સુધી નોકરી કરી અને ત્યારબાદ વધુ અભ્યાસ માટે નોકરી છોડી, એમ.ઈ. ના કોર્સમાં એડમિશન લીધું. ૨૦૦૫ માં એમ.ઈ.(જીઓટેકનીકલ)ની ડિગ્રી મેળવી.

૨૦૦૫ થી એમણે પિપાવાવ બંદરમાં Docks & Harbours ને લગતા બાંધકામ ખાતામાં નોકરી સ્વીકારી. આ નોકરી વિષે તેઓ કહે છે, “૨૦૦૫થી દરીયાઈ બાંધકામના ક્ષેત્રમાં ઝંપલાવ્યુ અને ઈશ્વરકૃપાથી આજે આઠ વર્ષથી વધારેનો,આ ક્ષેત્રનો નસીબદારને જ મળે એવો અનુભવ મળ્યો છે. બે જેટ્ટી, Ship Building માટેનો વિશ્વનો ત્રીજા નંબરનો વિશાળ ડૉક, રસ્તા, પુલ અને ગરનાળાં બાંધવાનો અનુભવ મળ્યો.દરિયામાં જહાજને આવવા જવા માટે ચેનલ બનાવવા ડ્રેજીંગનું કામ કંપનીએ મારી કાબેલિયત પર ભરોસો રાખીને મારા માટે તદ્દન નવું આ ક્ષેત્ર મને આપેલું. એ પ્રયાસમાં કંપની માટે છ મહીનામાં લગભગ અગીયાર કરોડની બચત કરી આપવા બદલ ૧૪ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩માં પીપાવાવ પોર્ટ અને શિપયાર્ડ તરફથી મને પ્રશસ્તિપત્ર અપાયું.”

ચણતરના કામને તો જીગ્નેશભાઈ સંપૂર્ણ ન્યાય આપે જ છે પણ સાથે સાથે ગુજરાતી સાહિત્યના ઘડતરનું કામ પણ તેઓ બહુ સારી રીતે કરે છે. તેઓ કહે છે, “ સ્વભાવે હું જીઓટેકનિકલ (સિવિલ) એન્જિનિયર છું એટલે લેખન મારા માટે ધરતીના પેટાળમાં ઊતરવા જેવી અંતર્મુખ પ્રવૃત્તિ છે.”  ૨૦૦૭ થી બ્લોગ જગતમાં તેઓ સક્રીય રહ્યા છે.અક્ષરનાદ નામના એમના બ્લોગમાં પ્રાચીન, મધ્યકાલીન અને અર્વાચિન સાહિત્યનો સમાવેષ થાય છે. વિષયમા વિવિધતા અને ઉચ્ચ કક્ષાનું સાહિત્ય એ એમના બ્લોગની ખાસ ખાસિયત છે. જીગ્નેશભાઈની પોતાની કલમમાં કેટલી તાકાત છે એના દાખલા આપું તો, અખંડ આનંદમાં છપાયેલ એમના મદુરાઈના ક્રિષ્ણન વિશેના લેખને લીધે ક્રિષ્ણનને ઘણી આર્થિક મદદ મળી હતી. અખંડ આનંદમાં છપાયેલ સાંટીયાભાઈના ગાંડાઓના આશ્રમ વિશેના લેખને લીધે આશ્રમને ઘણી આર્થિક મદદ મળી રહી હતી. નવનીત સમર્પણમાં છપાયેલ એમના સવાઈપીર દરગાહ વિશેના અને ત્યાંની જરૂરતો વિશેના લેખને લીધે ઈંગ્લેન્ડથી પોરબંદર આવેલા એક એન.આર.આઈ ભાઈએ વિશેષ પીપાવાવ આવી, એમની સાથે સવાઈબેટની મુલાકાત લીધી હતી અને ત્યાં મદદરૂપ થાય એવી સામગ્રી તેઓએ આપી.”

આજે એમનો બ્લોગ“અક્ષરનાદ” ગુજરાતી બ્લોગ જગતમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય છે. ખૂબ જ જવાબદારીવાળી નોકરી કરતાં કરતાં આવા બ્લોગને ચલાવવા માટે એમને રાતપાળી કરવી પડતી હશે. તમને જાણીને નવાઈ લાગશે કે પોતાના પગારની આસરે સાત ટકા જેટલી રકમ આ બ્લોગના રખરખાવ અને પુસ્તકોની ખરીદી પાછળ ખર્ચે છે. બ્લોગની પ્રવૃતિ દરમ્યાન એમણે ‘૧૫૧ અનોખી અને ઉપયોગી વેબસાઈટ્સ’ નામના ઈ-પુસ્તકનું સંપાદન કર્યું છે. આ ઉપરાંત એમણે શિયાળબેટ ઉપર એક ડોક્યુમેંટરી પણ બનાવી રહ્યાં છે. ‘ગાંધી વર્સિસ મોહનીયો’ નામની શોર્ટ ફિલ્મમાં તેમણે ગાંધીનું પાત્ર ભજવ્યું છે.

જીગ્નેશભાઈને કુદરત પ્રત્યે અતિશય આકર્ષણ છે. એક જગ્યાએ એમણે લખ્યું છે, “સિવિલ એન્જિનિયરિંગના અભ્યાસે મને જમીન સાથે જોડ્યો છે, તો મહુવા પાસે આવેલા પિપાવાવ પોર્ટેની નોકરીએ મને દરિયાનું સાનિધ્ય પૂરું પાડ્યું છે. પાસે આવેલા ગીર વિશે તો મારે શું કહેવું ? ગીરનું ભ્રમણ એ મારો શોખ જ નહીં, સ્વભાવ બની ગયો છે. ગીરના અડાબીડ જંગલોમાંથી દેખાતા મધ્યરાત્રિના આકાશે જાણે પોતાની છાતી ચીરીને મને બ્રહ્માંડદર્શન કરાવ્યું છે. નેસમાં વસતા ભોળા માણસોની દુનિયા અને જગતથી અલિપ્ત એવા નાદાન બાળકોનું સ્મિત મને સતત એમની તરફ ખેંચતા રહે છે. હું હંમેશા ત્યાં દોડી જવા માટેની તક શોધતો હોઉં છું. કુદરતના ખોળે વહેતા ઝરણાં, શીતળ ધોધ, ચોમાસામાં ગિરે ઓઢેલી લીલી ચાદર, વહેલી સવારે સંભળાતો સિંહોના ડૂકવાનો અવાજ, ઝાડી પાછળ દેખાતી દિપડાની તગતગતી આંખો – આ બધું જાણે મને કોઈ અનોખી અગોચર દુનિયામાં મૂકી દે છે. “

એમના જીવનનું તત્વજ્ઞાન છે, “એક હકારાત્મક મન અનેકોને પ્રેરે છે. એવી જ હકારાત્મકતા સાથે આનંદ કરો અને આનંદ કરાવો.”

-પી. કે. દાવડા

Poor Student – Opportunity for Further Study

April 1, 2014

Poor Student – Opportunity for Further Study

I am forwarding this request, with great pleasure. -

 

A request Message from DR. ANAHITA VISTASP BHESANIA HODIWALLA

Will you please post this message in the known groups,

so that it gets circulated, thanks.

If you come across any bright

students coming from poor

financial background who have finished their 10th standard this year and scored more than 80%, please ask

them to contact the NGO – Prerana

(Supported by Infosys foundation).

The NGO is conducting a written test and those who clear the test will be eligible for financial help for

their further studies.

Please ask the students to contact the people mentioned below to get the form:

580, Shubhakar, 44th cross, 1st A main road,

Jayanagar, 7th block,

Contact numbers:

Ms. Saraswati

99009 06338

Mr. Shivakumar

99866 30301

Ms. Bindu

9964534667

Even if you don’t know anyone,

please pass on this info, someone might be in need of this.

Regards,

Pallavi

ચાર પુરુષાર્થ

March 26, 2014

ચાર પુરુષાર્થ
હીન્દુ ધર્મમાં ચાર પુરુષાર્થ વીષે કહેવામાં આવ્યું છે. લગ્નવીધીમાં ચાર મંગળફેરાની એક વીધી હોય છે, તેની સાથે આ પુરુષાર્થને જોડવામાં આવે છે. એટલે કે ચાર મંગળફેરા આ ચાર પુરુષાર્થ ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષનું પ્રતીનીધીત્વ કરે છે.
પરંપરાથી આ ચાર ફેરા પૈકી પ્રથમ ત્રણમાં પુરુષને આગળ રાખવામાં આવે છે, અને સ્ત્રીને છેલ્લા ચોથા ફેરામાં આગળ રાખવામાં આવે છે. કેટલાક વખત પહેલાં એને અમુક લોકોએ બદલી નાખી ત્રણ ફેરામાં સ્ત્રીની આગેવાની અને માત્ર છેલ્લા એક ફેરામાં પુરુષની આગેવાની કરી હતી. જો કે હવે ફરીથી એ ફેરફાર કાઢી નાખી પરંપરા મુજબ સ્ત્રીને બદલે પુરુષને પહેલા ત્રણ ફેરામાં આગળ અને સ્ત્રીને છેલ્લામાં આગળ કરવાનું શરુ થયું છે. પણ અહીં વેલીંગ્ટનમાં હજુ આજે પણ એક ભાઈ પરંપરા મુજબ ન કરતાં ત્રણ ફેરામાં સ્ત્રીને જ આગળ રાખે છે એવું મારા જોવામાં આવ્યું છે. પરંપરામાં બીજા લોકોએ જે ફેરફાર કરેલો તે શી રીતે કે શા માટે કરવામાં આવેલો તેની મને કશી ખબર નથી. પરંતુ મેં વીસેક વર્ષ દરમીયાન કરેલી વીધી વખતે આ ફેરફાર અપનાવ્યો ન હતો.
મેં એ ફેરફાર કેમ કર્યો ન હતો તેની બહુ ટુંકમાં વાત કરવી છે. કેટલાક લોકો જુદી રીતે અર્થઘટન કરે છે અને તેથી એનો આ ઉપર મેં લખ્યો છે તે ક્રમ જુદી રીતે મુકે છે, પણ મારા અર્થઘટન મુજબ અને પરંપરાથી ચાલ્યો આવતો ક્રમ ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ યોગ્ય છે. આ ચાર પુરુષાર્થનો ટુંકમાં એક જ વાક્યમાં મર્મ સમજવો હોય તો કહી શકાય કે ધર્મ સહીત અર્થપ્રાપ્તી કરી કામના-વાસનાઓની પુર્તી કરવાથી મોક્ષપ્રાપ્તી થાય છે.
અહીં ધર્મ, અર્થ અને કામ શબ્દોના અર્થ સંકુચીત રીતે કરવાના નથી. ધર્મ એટલે માત્ર ભગવાનમાં માનવું, ટીલાં-ટપકાં કરવાં, મંત્રો જપવા કે પુજાપાઠ, કર્મકાંડ કરવા એમ નહીં. ધાર્મીક રીતે અર્થ પ્રાપ્તી એટલે કોઈને અન્યાય કરીને નહીં, કોઈનું મન દુભવીને નહીં, લાંચરુશ્વત લઈને નહીં, કોઈની છેતરપીંડી કરીને નહીં વગેરે બધું જ જેમાં આવી જાય એ રીતે કરેલી કમાણી. બાકી તો દરરોજ સવારમાં દીવો કરી ભગવાનનું નામ લઈ ટીલાં-ટપકાં તાણેલો અને લખલુટ પૈસા ખરચીને કર્મકાંડ કરનાર વેપારી લોકોને લુંટતો આપણે ક્યાં નથી જોતા? ધાર્મીક માણસ નીતીવાન હોય જ, એ ઉપરાંત એ દયાવાન, પરગજુ, સહાનુભુતીવાળો વગેરે બધા સદ્ગુણો ધરાવનાર હોય અને એ રીતે જ સંપત્તી મેળવતો હોય. ખોટી રીતે સંપત્તીવાન બની જવાનો મોહ એને ન હોય.
એ જ રીતે અર્થ એટલે માત્ર પૈસો-ધન જ નહીં, પણ સર્વ પ્રકારની સંપત્તી એવો અર્થ કરવાનો છે. સદ્ગુણો પણ સંપત્તી છે અને કીર્તી પણ સંપત્તી છે. આમ અર્થને પણ એના વીશાળ અર્થમાં લેવાનો છે.
કામ શબ્દને કેટલાક લોકો માત્ર કામવાસના (સેક્સ)ના સાવ મર્યાદીત અર્થમાં લે છે. અહીં કામ શબ્દ દરેક પ્રકારની ઈચ્છા, વાસના, કામના વગેરે અર્થમાં છે. એની પુર્તીમાં પણ પહેલો ધર્મ છે એ યાદ રાખવાનું છે.
આ રીતે ધર્મ સહીત અર્થ પ્રાપ્તી કરીને દરેક કામની પુર્તી થતાં છેવટે કોઈ વાસના રહેતી નથી. અને વાસનારહીત હોવું તે જ મોક્ષ, મુક્તી. આ મોક્ષની પ્રાપ્તી માટે અભીમુખ થવામાં સ્ત્રીની પહેલ જરુરી હોય છે. આથી સ્ત્રીને છેલ્લા ફેરામાં આગળ કરવામાં આવે છે. જો કે આજે તો સંપત્તીપ્રાપ્તીમાં પણ સ્ત્રી એટલી જ ભાગીદાર હોય છે અને આથી દરેક કામની પુર્તીમાં પણ હવે તો સરખી જ સહભાગી હોય છે. એ દૃષ્ટીએ બંનેને સાથે રાખીને જ ફેરા ફેરવવા જોઈએ, કોઈ એકને આગળ કે પાછળ રાખીને નહીં. પણ હું આ રીતે મંગળફેરા ફેરવું તો કોઈ કદાચ કહેશે આને લગ્નવીધીની કશી ગતાગમ જ નથી.

અપુરતા ધાવણની સમસ્યા

March 16, 2014

ઉપાયો પોતાના આરોગ્ય ચીકીત્સકની દેખરેખ અને સલાહ અનુસાર કરવા. અહીં આ આપવાનો હેતુ માત્ર શૈક્ષણીક છે.

અપુરતા ધાવણની સમસ્યા

બાળક માટે માનું ધાવણ પુરતું ન હોય તો એ વધારવા માટે કેટલીક વાર મીત્રોની સલાહ અનુસાર લોકો નુસખા અજમાવે છે, જે ખોટી માહીતી પર આધારીત હોઈ શકે. આ પ્રકારની નુકસાનકારક માહીતી પેઢી દર પેઢી ચાલતી રહે છે. દાખલા તરીકે કેટલાક લોકો પરંપરાથી માનતા હોય છે કે બીઅર કે તાડી પીવાથી ધાવણ વધે છે. ખરેખર આહારશાસ્ત્રીઓના મતે આ સાવ ભ્રામક માન્યતા છે. આલ્કોહોલની બાળકોના સ્વાસ્થ્ય પર કાયમી વીપરીત અસર થઈ શકે છે. જેમ કે બ્રેઈનડેમેજ. આથી ધાવણની સમસ્યાનો ઉપાય કરતાં પહેલાં એનું કારણ જાણવું જરુરી છે. અને એ અનુસાર એનો ઉપાય કરવો જોઈએ.

 ધાવણ ઘટી જવાનાં શક્ય કારણો:

  • બાળકને બ્રેસ્ટફીડીંગ કરાવવાનો વધુ પડતો લાંબો સમયગાળો: બાળક લાંબા સમય સુધી માથી વીખૂટું રહેતું હોય તો ધાવણનું પ્રમાણ ઘટી જાય, કેમ કે ધાવણના ઉત્પાદન માટે ચોક્કસ સમયગાળામાં બાળક વડે ચુસવાની ઉત્તેજના મળતી રહેવી જોઈએ. એટલું જ નહીં બાળકને પુરતા લાંબા સમય સુધી વળગાડેલું રાખવું પણ જરુરી હોય છે. જો જરુરી સમય સુધી બાળકને ધાવતું રાખવામાં ન આવે તો વારંવાર ગમે તેટલી વાર ધવડાવવા છતાં દુધનું પ્રમાણ ઘટી જવાની શક્યતા છે. વધુમાં સ્તનોમાંથી ધાવણ પુરેપુરું ખાલી કરવાની પણ જરુર હોય છે જેથી મગજને સ્તનોને ફરીથી ભરવાનો સંદેશો મળી શકે.

•           સ્ટ્રેસ: નોકરી-ધંધામાં વ્યસ્ત માતાઓ બાળકોથી લાંબા સમય સુધી વીખુટી રહે છે. એનાથી તેમને સ્ટ્રેસની સમસ્યા રહે. વળી એને કારણે એમના હોરમોનનું બેલેન્સ ખોરવાઈ જાય છે. આથી ધાવણનું પ્રમાણ ઘટે છે.

•           શારીરીક સમસ્યા: જેમાં સ્તનની ડીંટડી યોગ્ય સ્થીતીમાં ન હોવી, સ્તનનું ઓપરેશન કરવામાં આવ્યું હોય કે જીભ અમુક રીતે વળેલી સ્થીતીમાં બાળક જન્મ્યું હોય, જેથી એ ધાવણ બરાબર ચુસી ન શકતું હોય.

•           બાળકને વળગાડવાની સ્થીતી: બાળકને બ્રેસ્ટફીડીંગ વખતે યોગ્ય રીતે વળગાવવામાં ન આવ્યું હોય તો દુધના પ્રવાહ પર અસર થતાં ધાવણ ઘટી જઈ શકે.

•           યોગ્ય પ્રકારના સમતોલ આહારનો અભાવ: જેમાં ખાસ ભાર વીટામીન અને મીનરલ પર મુકવામાં આવે છે.

આમ ઉપરોક્ત કારણો પૈકી કોઈ એક કે વધુ જે કારણો લાગુ પડતાં હોય તેનું નીવારણ કરવાથી ધાવણની સમસ્યા દુર કરી શકાય.

 

દુધ

March 6, 2014

દુધ

દુધમાં દરેક સસ્તન પ્રાણીના બચ્ચાના જીવનની શરુઆતમાં જરુરી આહાર તત્ત્વો મૌજુદ હોય છે. જ્યાં સુધી બચ્ચું પોતાની મેળે એને જરુરી પોષણ મળી રહે એવો ખોરાક લેતું ન થાય ત્યાં સુધી એને માનું દુધ મળતું રહે એવી વ્યવસ્થા કુદરતે કરી છે. વળી બચ્ચા માટે એ દુધ બહુ સરળતાથી પચી જાય એ પ્રકારનું હોય છે. શરુઆતના થોડા દીવસો એ દુધમાં બચ્ચાને રોગો સામે રક્ષણ મળી શકે તે પ્રકારનાં પ્રતીદ્રવ્યો (એન્ટીબોડીઝ) જરુરી પ્રમાણમાં હોય છે અને પચવામાં ભારે ચરબી જેવા પદાર્થો પ્રમાણમાં ઓછા હોય છે. એ દુધ કંઈક ઘટ્ટ હોય છે. ગરમ કરતાં એ દુધ ફાટી જાય છે, ખાસ કરીને પહેલા ચાર-પાંચ દીવસોનું દુધ. જો કે અલગ અલગ સસ્તન પ્રાણીઓમાં આ સમય અલગ અલગ હોઈ શકે. મારો પોતાનો અનુભવ તો ભેંસના દુધનો જ છે. પહેલા દીવસના દુધને ગરમ કરતાં એ ઘટ્ટ થઈ જાય છે, જેને બળી કહે છે.  60-70 વર્ષ પહેલાં અમારા વીસ્તારમાં એનો ઉચ્ચાર ‘બરી’ કરવામાં આવતો. એમાં ગોળ કે ખાંડ નાખી મીઠાઈ બનાવી આડોશ-પાડોશમાં લહાણી પણ કરવામાં આવતી. આજે એ રીતે કરવામાં આવતું હશે કે કેમ તેની મને ખબર નથી.

દુધને ખોરાકમાં રાજા ગણવામાં આવે છે. કારણકે તેને ‘સંપુર્ણ આહાર’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. દુધમાં તે દરેક પોષક તત્વો છે જે શરીરના સંપુર્ણ વીકાસ માટે સર્વોત્તમ છે. દુધમાં તમામ પોષક તત્ત્વો હાજર હોય છે. દુધમાં વીટામીન ‘સી’ સીવાય તમામ વીટામીન રહેલાં છે. દુધથી આપણા શરીરને ભરપુર માત્રામાં કેલ્શીયમ મળે છે. દુધમાં પ્રોટીનની માત્રા પણ સારા પ્રમાણમાં છે. દુધમાં 85% જેટલું પાણી હોય છે, અને બાકીના ભાગમાં તમામ પોષક તત્વો હોય છે. દુધમાં પ્રોટીન, કૅલ્શીયમ તેમજ રીબોફ્લેવીન(વીટામીન બી) સૌથી વધારે પ્રમાણમાં હોય છે. આ ઉપરાંત વીટામીન એ, ડી, કે અને ઈ તથા ફૉસ્ફરસ, મૅગ્નેશીયમ, આયોડીન તેમજ અન્ય ખનીજો અને ચરબી હોય છે. દુધમાં કેટલાક બૅક્ટેરીયા અને જીવીત રક્ત કોશીકાઓ પણ હોય છે. આ બધાં પોષક તત્વો આપણી માંસપેશીઓ અને હાડકાંને મજબુત બનાવવામાં મહત્વનાં છે. દુધમાં રહેલું પ્રોટીન આપણને ઈન્ફેકશનથી પણ બચાવે છે.

માનવ વપરાશ માટે મુખ્યત્વે ગાયના દુધનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આયુર્વેદમાં ગાયના દુધને ઉત્તમ ગણવામાં આવ્યું છે. ગાય ઉપરાંત ભેંસ, બકરી, ઘેટી, ઉંટડી, ગધેડી, ઘોડી, રેઈન્ડીયર(ઠંડા મુલકોમાંનું મોટું હરણ), એટલું જ નહીં હવે અહીં ન્યુઝીલેન્ડમાં તો સાબરના દુધનું પણ ઉત્પાદન કરવામાં આવનાર હોવાનું સાંભળવા મળ્યું છે. ટુંક સમયમાં અહીં સાબરના દુધમાંથી બનાવેલ ચીઝ મળવાની શરુ થશે. સાબરના દુધમાં મીનરલ અને ઓમેગા-3નું પ્રમાણ ઘણું સારું હોવાનું શોધાયું છે.

ઉપર કહ્યું તેમ આયુર્વેદના જુદા જુદા ગ્રંથોમાં દર્શાવ્યા મુજબ દુધમાં ગાયના દુધને શ્રેષ્ઠ ગણવામાં આવ્યું છે. ચરક સંહીતામાં જણાવ્યા મુજબ ગાયના દુધમાં દશ ગુણ છે. મહર્ષી ચરક ગાયનું દુધ જીવનદાતા હોવાનું જણાવે છે.

ભેંસનું દુધ: ભેંસના દુધમાં ચરબીનું પ્રમાણ વધુ હોય છે, પણ કૉલેસ્ટરોલનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે. ચરબી વધુ હોવાથી એ પચવામાં ભારે હોય છે. ભેંસના દુધમાં કેલ્શીયમનું પ્રમાણ સારું હોય છે અને કેલ્શ્યમ:ફોસ્ફરસનો રેશીયો પણ સારો હોય છે. જ્યારે સોડીયમ અને પોટેશીયમનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે. ગાયના દુધ કરતાં ભેંસના દુધમાં પ્રોટીનનું પ્રમાણ પણ વધુ હોય છે. પરંતુ એ ગાયના દુધના પ્રોટીન કરતાં પચવામાં ભારે હોય છે.

બકરીનું દુધ: પોષક તત્વોથી ભરપૂર બકરીનું દુધ માત્ર સ્વાસ્થ્ય માટે જ સારુ નથી હોતું પણ તે હૃદયની બીમારીઓથી પણ દૂર રાખે છે. મહાત્મા ગાંધી પણ બકરીનું દુધ જ પીતા. સ્પેનની ગ્રેનાડા યુનીવર્સીટીના એક અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યુ છે કે બકરીના દુધમાં રહેલ ચરબી કોલેસ્ટેરોલનું સ્તર ઘટાડે છે અને તેનાથી હૃદયના રોગો દૂર રહે છે.

નીયમીત રીતે બકરીનું દુધ પીવાથી એનીમીયા અર્થાત લોહીની કમીથી પીડાતા દર્દીઓના સ્વાસ્થ્યમાં સુધારો થાય છે. આ દુધ હીમોગ્લોબીન બનાવવામાં મદદ કરે છે. એક સંશોધનમાં જાણવામાં આવ્યું છે કે બકરીના દુધમાં બહુ જ પોષક તત્વો હોય છે. તેમાં ‘કૈસીન’ નામનું પ્રોટીન પણ સામેલ હોય છે. આ પ્રોટીન બકરીના દુધને માનવ દુધ સમાન બનાવે છે. આ સીવાય તેમાં માનવ દુધની જેમ જ ઓલીગોગ્લીસરાઈડ્સ પણ હોય છે. વળી બકરીના દુધમાં ગાયના દુધની સરખામણીમાં લેક્ટોઝનું પ્રમાણ પણ ઓછું હોય છે. લેક્ટોઝ ન પચાવી શકતા લોકો પણ બકરીનું દુધ પી શકે છે.

ગધેડીનું દુધ: એમ કહેવાય છે કે ઈજીપ્તની રાજકુમારી ક્લીયોપેટ્રાની ખુબસુરતીનું રહસ્ય ગધેડીનું દુધ હતું. એની કોમળ અને મુલાયમ ત્વચા એટલા માટે નીખરી ઉઠી હતી કે તેઓ દરરોજ ગધેડીનું દુધ પીતાં હતાં.  ઉપરાંત નવજાત શીશુઓને શ્વાસની કે અસ્થમાની બીમારી ન આવે તે માટે ગધેડીનું દુધ રામબાણ ઈલાજ ગણાય છે. ટીબી અને ગળાનાં ઈન્ફેક્શન સામે પણ તે રક્ષણ આપે છે. તેમાં લેક્ટોઝનું પ્રમાણ વધારે હોય છે. ગધેડીના દુધમાં ફેટ અને કોલેસ્ટેરોલનું પ્રમાણ નહીંવત્ હોય છે જ્યારે કેલ્શીયમ પુશ્કળ પ્રમાણમાં હોય છે. શહેરોમાં વસતા અને ગધેડીના દુધનું પોષક મુલ્ય જાણતા પરીવારો આજે પણ ગધેડીનું દુધ ખરીદવાનું અને બાળકોને પાવાનું પસંદ કરે છે તેમ શીવાજીપલ્લમ ખાતે ગધેડાંનો ઉછેર કરતા જી. લીંગમ્માએ જણાવ્યું હતું. ગધેડીનું તાજું દુધ અહીં ૨૫ મીલીલીટરના રૂ. ૨૦૦ના ભાવે વેચાય છે, જો કોઈએ એક લીટર દુધ લેવું હોય તો તેના રૂ. ૨,૦૦૦ લેવામાં આવે છે. ગધેડીનું દુધ વેચીને રોજ રૂ. ૭૦૦થી ૮૦૦ની કમાણી કરતા હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું.

ગધેડો આમ ભલે લોકો માટે મશ્કરી અને હાસ્યનો પર્યાય હોય પણ તેના દુધમાં રહેલાં પોષક તત્ત્વો અને વીટામીનોને કારણે તે ઘણું મોંઘું અને આમ આદમી માટે મેળવવું સ્વપ્ન સમાન બન્યું છે.

ઘોડીનું દુધ : જેને શરાબ પીવાની આદત હોય એમને માટે ઘોડીનું દુધ ઉત્તમ છે. અમેરીકામાં ઘોડીના દુધનાં પાઉચ હવે મળવાં શરૂ થયાં છે.  ઘોડીનું દુધ લીવરને સ્વાસ્થ્ય બક્ષતું હોવાનું માલમ પડ્યું છે. ઘોડીના દુધમાં જે પ્રકારનું કેલ્શીયમ હોય છે તે પગની તાકાત વધારે છે. ઘોડીના દુધ પર થયેલા એક સંશોધનમાં ખબર પડી છે કે નીયમીતપણે ઘોડીના દુધનું સેવન કરનારાઓને ક્યારેય કરચલીઓ નથી પડતી. ઘોડીના દુધનો સ્વાદ ગાયના દુધ જેવો સહેજ ફીક્કો અને સહેજ ખારાશવાળો હોય છે.

દુધ સફેદ કેમ હોય છે?

આપણે ત્યાં એવી માન્યતા છે કે દુધ કેલ્શીયમના કારણે સફેદ હોય છે. પરંતુ એવું નથી. ગાયના દુધમાં દર લીટરે ૧.૨૭ ગ્રામ કેલ્શીયમ હોય છે અને પ્રોટીન ૩૩ ગ્રામ જેટલું કે તેનાથી વધારે પણ હોય છે. પ્રોટીનની ઘણી જાત છે. દુધમાં કેસીન જાતનું પ્રોટીન હોય છે. આ જાતનું પ્રોટીન બીજા કોઈપણ ખાદ્યપદાર્થમાં હોતું નથી. કેસીનની હાજરીથી દુધનો રંગ સફેદ હોય છે. ગાયના દુધ કરતાં ભેંસના દુધમાં કેસીનનું પ્રમાણ વધુ હોવાથી ભેસનું દુધ વધુ સફેદ હોય છે.

કફપ્રકોપ

February 22, 2014

ઉપચાર તમારા આરોગ્ય નીષ્ણાતની સલાહ અનુસાર કરવા. આ આપવાનો હેતુ માત્ર શૈક્ષણીક છે, જાતે પોતાનો ઉચાર કરવા માટે નહીં.

કફપ્રકોપ તાજેતરમાં મને થયેલ કફપ્રકોપનો અનુભવ: ગઈ દીવાળી-નવાવર્ષ સમયે મારાં પત્નીએ બનાવેલ મીઠી એટલે ખાંડવાળી વાનગીઓ મેં કંઈક વધુ પ્રમાણમાં આરોગી હતી. આ પછી થોડા દીવસમાં જ મને ગળામાં કંઈક અણખટ થવાની શરુ થઈ હતી. જો કે મને એનું કારણ તે સમયે તો સમજાતું ન હતું. એટલે કે આ અણખટ મેં વધુ પડતી મીઠાઈ ખાધી હતી તેનું પરીણામ છે એવો ખ્યાલ આવ્યો ન હતો. આ પછી જાન્યુઆરીમાં મારી ગ્રાન્ડડોટરની વર્ષગાંઠ આવી. ગળાની મારી તકલીફ દુર થઈ ન હતી. અને વર્ષગાંઠ નીમીત્તે રાખેલા ભોજન બાદ ડેઝર્ટમાં મને કંઈક વધુ પડતી કેક મારી ગ્રાન્ડડોટરે પીરસી દીધી અને મને એ છાંડવાનું ઠીક ન લાગ્યું.

મને આ ઠંડા મુલકમાં પણ હાલ ખાસ શરદી થતી નો’તી. પણ આ વર્ષગાંઠ બાદ મને સખત શરદી થઈ ગઈ. મને લાગે છે કે દીવાળી સમયે મેં વધુ પડતી મીઠાઈ ખાધી હતી એનાથી કફ થયો હતો જે મને મારા ગળામાં અણખટરુપે અનુભવાતો હતો. શરદી થતાં એ કફ નીકળવો શરુ થયો. આ કફ દુર કરવા મેં ગરમ ઔષધો સુંઠ, મરી અને ગંઠોડા લેવાનું શરુ કર્યું. શરુઆતમાં નાકમાંથી પાણી નીકળવાની જે તકલીફ હતી તે માત્ર એક-બે દીવસમાં જ આ ગરમ ઔષધોથી દુર થઈ, અને ઘટ્ટ કફ ઝડપથી દુર થવા લાગ્યો. એકાદ વીકમાં કફની બધી તકલીફ દુર થઈ ગઈ. આથી ગળામાં જે અણખટ થતી હતી તે પણ મટી ગઈ.

સ્વસ્તીક

February 17, 2014

સ્વસ્તીક

(અહીં વેલીંગ્ટનમાં દર વર્ષે એક દીવસ 50+ ઉમ્મરનાં ભાઈબહેનો માટે ભોજન સમારંભ રાખવામાં અવે છે, જેમાં ભજનોનો કાર્યક્રમ શરુઆતમાં હોય છે. કેટલાંક વર્ષ પહેલાં જ્યારે હું બધી પુજાવીધીઓ કરાવતો ત્યારે એ કાર્યક્રમમાં મને સ્વસ્તીક વીષે બે શબ્દો કહેવાનું જણાવવામાં આવ્યું હતું.)

સ્વસ્તીક એ શુભનું, મંગલમયનું પ્રતીક છે. સ્વસ્તીક શબ્દ સુ ઉપસર્ગ સાથે અસ્ ધાતુ અને ક પ્રત્યયથી બન્યો છે. સુ ઉપસર્ગ સારું, સુંદર, મંગલ એવો અર્થ આપે છે. આ ઉપસર્ગ આપણા ઘણા શબ્દોમાં મળશે. જેમ કે સ્વાગત, સુવાસ, સુમેળ. અસ્ એટલે હોવું, થવું-to be. અને ક પ્રત્યય કૃ ધાતુ પરથી કરનાર એવો અર્થ ધરાવે છે. જેમ કે પ્રેષક-મોકલનાર, ભ્રામક-ભ્રમ કરનાર, શામક-શમાવનાર. આમ સ્વસ્તીક શબ્દનો સાદો અર્થ જે શુભ, મંગલ, સુંદર કરનાર છે, જેનાથી શુભ સંભવે છે તે. એટલે કે જેનાથી વીઘ્નો આવતાં નથી. આથી કેટલાક લોકો એને શ્રી ગણેશનું પ્રતીક પણ ગણે છે.

સ્વસ્તીક સાથે જોડાયેલો મંત્ર મેં ઘણી વાર પુજા સમયે કહ્યો છે. કદાચ કોઈને યાદ હોય તો, જે આ મુજબ છે:

स्वस्ति नः ईन्द्रो वृद्धश्रवाः स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः ।

स्वस्ति नस्तार्क्ष्यो अरिष्टनेमिः स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु .

અહીં સ્વસ્તીકનાં જે ચાર પાંખીયાં છે તે ચાર દેવોના પ્રતીક તરીકે છે. આ ચારે દેવો અમારું રક્ષણ કરો, મંગળ કરો એ અર્થ છે. આ ચાર દેવો તે ઈન્દ્ર, પુષા, ગરુડ અને બૃહસ્પતી.

સ્વસ્તીકનાં કાટખુણે વળેલાં પાંખીયાં એમ સુચવે છે કે ધ્યેયને પ્રાપ્ત કરવાનો માર્ગ સીધો, સરળ નથી, પણ એમાં અણધાર્યો ટર્ન ઘણીવાર આવે છે. ધ્યેય શું? માત્ર એક જ ધ્યેય હોઈ શકે-પ્રભુપ્રાપ્તી, આત્મસાક્ષાત્કાર. આપણે જાણતા હોઈએ કે ન હોઈએ, પણ આપણી બધી પ્રવૃત્તીઓ આ ધ્યેય હાંસલ કરવા તરફ હોય છે. કોઈને લાગે છે કે ધન ભેગું કરવાથી પ્રભુ મળશે, કોઈને પ્રતીષ્ઠામાં પ્રભુ દેખાય છે, તો કોઈને બીજાં કંઈકમાં. જો કે એ બાબતમાં આપણે બધાં સજાગ હોઈએ છીએ એવું નથી હોતું. એનો અર્થ એ પણ છે કે પ્રભુપ્રાપ્તીનો અકલ્પ્ય માર્ગ આત્મસુઝ, અંતર્દૃષ્ટી છે, બુદ્ધી નહીં.

એનાં ચાર બીન્દુઓ ચાર પુરુષાર્થ દર્શાવે છે-ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ. એની આડી-ઉભી લીટી એકબીજીને જ્યાં મળે છે તે મધ્યબીન્દુ પ્રભુ અને પ્રકૃતીનું પ્રતીક છે. એટલે કે એ સંસારચક્ર દર્શાવે છે, જે આ અચળ બીન્દુ પ્રભુની આસપાસ સતત ઘુમતું રહે છે. જો કે સંસારચક્ર શબ્દમાં ચક્ર શબ્દ પુનરુક્ત થયો છે, કેમ કે સંસાર શબ્દનો અર્થ જ છે જે સતત ઘુમે છે તે, એટલે કે ચક્ર.

કેટલાક લોકો સ્વસ્તીકને સાથીયો કહે છે. પાલી ભાષામાં સ્વસ્તીક શબ્દનું રુપ સાક્ષી થયું. આથી साक्षियो कर्मः એટલે કે પ્રત્યેક શુભ અને મંગલમય કાર્યોમાં તે સાક્ષી તરીકે ઉપસ્થિત રહે. એમ પાલી ભાષામાં કહેવાતું. સાક્ષીયોનું અપભ્રંશ થઈને સાખિયો, અને પછીથી સાથિયો થયું હોવાનું માનવામાં આવે છે.

સ્વસ્તીક ભારતમાં હીન્દુઓ ઉપરાંત જૈનો અને બૌદ્ધો પણ વાપરે છે, અને ઘણું જ પ્રાચીન ચીહ્ન છે. ભારત ઉપરાંત દુનીયાના ઘણા દેશોમાં પ્રચલીત હતું અને હાલ પણ કેટલાક દેશોમાં પ્રચલીત છે. જાપાન, ગ્રીસ, સાઈપ્રસમાં થયેલા ખોદકામમાં મળેલાં વાસણો પર સ્વસ્તીકની છાપ જોવા મળી છે. ઑસ્ટ્રેલીયા, ચીન, તીબેટ, બેલ્જીયમનાં સંગ્રહાલયોમાં ઐતીહાસીક વસ્તુઓ પર સ્વસ્તીક છે. ઈ સ. પુર્વે ૨૨૦૦ વર્ષ પહેલાંના તુર્કસ્તાનના ધ્વજદંડ પર સ્વસ્તીક છે. ઈટાલી, આયર્લેન્ડ અને સ્કોટલેન્ડમાં મળેલા ઐતીહાસીક અવશેષો પર સ્વસ્તીક છે. કેનેડામાં તો સ્વસ્તીક નામનું એક નગર છે. અમેરીકા ખંડની પ્રાચીન સંસ્કૃતી માયા પણ સ્વસ્તીકનો ઉપયોગ કરતી એવા પુરાવા મળ્યા છે. કેટલાક લોકો માને છે કે ખ્રીસ્તી ધર્મનો ક્રોસ પણ ખરેખર તો સ્વસ્તીકનું જ જરા બદલાઈ ગયેલું રુપ છે, એ કંઈ ઈસુને જેના પર ચડાવવામાં આવેલ તે વધસ્તંભનું પ્રતીક નથી. પોતાના મસીહાનો વધ કરવા વપરાયેલ સ્તંભનું સ્મરણ જાળવી રાખવાની વાત બેહુદી લાગે. ક્રોસ તો ઈસુ પહેલાંનો સ્વસ્તીક તરીકે જ પ્રચલીત હતો એમ ઘણા લોકો માને છે. ખ્રીસ્તીઓની માન્યતા કે ક્રોસ પહેરવાથી એ લોકોનું રક્ષણ થાય છે, એ પણ આપણે સ્વસ્તીકનો જે અર્થ કરીએ છીએ તે સાથે સુમેળ સાધે છે.

બે પ્રકારનાં સ્વસ્તીક પ્રચલીત છે: જમણી તરફ વળી જતાં પાંખીયાં-ક્લોકવાઈઝ અને ડાબી તરફ વળતાં પાંખીયાં-એન્ટીક્લોકવાઈઝ. અતી પ્રાચીન સંસ્કૃતી લોથલમાંથી મળેલ સ્વસ્તીકની છાપ પાડવા માટેના બીબા પર આ ઉંધો સ્વસ્તીક છે, પણ છાપ પાડતાં એ દેખીતી રીતે જ ક્લોકવાઈઝ થઈ જાય. આમ છતાં કેટલાક લોકો ઉંધા સ્વસ્તીકને માને છે-ભારતમાં પણ કેટલાક લોકો આ ઉંધા સ્વસ્તીકને માને છે. એમનું કહેવું છે કે પવનથી એ ક્લોકવાઈઝ ફરશે, પણ પવનથી તમારી માન્યતાનો સ્વસ્તીક ઉંધો ફરશે. વળી પાંખીયાં ફરવા માટે જ છે. આથી અમારો સ્વસ્તીક જ સાચો છે.

સામાન્ય માનવીનું મન હંમેશાં કંઈ ને કંઈ અવલંબન શોધતું રહે છે. એને કંઈકનો સધ્યારો જોઈએ. બહુમતી લોકો સામાન્ય જ તો હોય છે, અસામાન્ય નથી હોતાં, જેમનાં મન બહુ જ ઉચ્ચ કક્ષાએ પહોંચ્યાં હોય; અથવા કહો કે જેમને કોઈ મન નથી-જેઓ અમન છે. બીજા અર્થમાં જેઓ સ્થીતપ્રજ્ઞ છે, જેમની ચેતના અસ્થીર નથી, ડામાડોળ નથી. આ એક બહુ સામાન્ય તથ્ય છે, કે આવા લોકો અસામાન્ય હોવાના-વીરલ જ હોવાના. આથી જ સામાન્ય લોકો માટે આ પ્રકારના એક પ્રતીકનો આવીષ્કાર કરવામાં આવ્યો-લગભગ આખી દુનીયામાં. એવું પ્રતીક કે જેનાથી આપણું હંમેશાં ભલું જ થશે, સદ્ભાગ્ય પ્રાપ્ત થશે, કોઈ વીઘ્ન નડશે નહીં એમ માની સૌ પ્રથમ જ્યારે નવા ઘરમાં રહેવા જાય ત્યારે ઉબરામાં સ્વસ્તીક કાઢવામાં આવે છે. માત્ર ગૃહપ્રવેશ જ નહીં, કંઈ પણ નવું કરવાનું હોય તો શરુઆતમાં સ્વસ્તીક કાઢવાથી બુરાઈ અને દુર્ભાગ્યને એ પ્રવેશવા દેશે નહીં, દુર હડસેલી કાઢશે. આ એક મનોવૈજ્ઞાનીક તથ્ય પણ છે. આપણું મન જે ભાવનાને દૃઢપણે વળગી રહે તે પ્રમાણે જ બને છે. મનોવૈજ્ઞાનીકો એટલે સુધી કહે છે કે મૃત્યુ સુદ્ધાં માણસની દૃઢ મનોકામના હોય તો જ સંભવે છે-વીના કારણે પણ માણસ એ રીતે મૃત્યુ પામી શકે.

એક વાર આવો મનોવૈજ્ઞાનીક પ્રયોગ કરવામાં આવેલો. એક માણસને મૃત્યુદંડની સજા કરવામાં આવી હતી. તેના પર આ પ્રયોગ કરવાનું નક્કી થયું. એ માણસના સાંભળતાં એને કેવી રીતે મૃત્યુદંડ દેવો તેની વાતચીત કરવામાં આવી કે એના ગળા પાસેની મુખ્ય નસ-ધોરી નસ કાપીને એના શરીરનું બધું જ લોહી કાઢી નાખીશું, જેથી એ તરત જ મૃત્યુ પામશે. આથી એને એક ટેબલ પર સુવડાવી આંખ પર કપડું ઢાંકી દઈ એની ધોરી નસ પર કાપ મુકવામાં આવ્યો અને નીચે એક વાસણ લોહી ઝીલવા માટે મુકવામાં આવ્યું. લોહીની ધાર વાસણમાં પડવા લાગી. થોડા સમય પછી જોયું તો એ માણસ મૃત્યુ પામ્યો હતો. ખરેખર તો એની ધોરી નસ પર એને થોડું દર્દ થાય એ રીતે કાપો કરવામાં આવ્યો હતો, પણ લોહીની ધારા વહે એટલો બધો નહીં. પછી આપણા શરીરના ઉષ્ણતામાન જેવું હુંફાળું પાણી એની ગરદન પર થઈ પાડવામાં આવ્યું, જે નીચે મુકેલા વાસણમાં પડે. વાસણમાં એ પાણી પડવાનો અવાજ એ માણસ સાંભળતો હતો. એને તો એમ જ ખાતરી હતી કે એના શરીરમાંથી લોહી વહી રહ્યું છે. એને થયું કે મારા શરીરમાંથી બધું જ લોહી વહી ગયું છે, આથી હું જીવતો રહી શકું જ નહીં. આ દૃઢ માન્યતા એના મનમાં એટલી સઘન બની કે એ મૃત્યુ પામ્યો. એને મૃત્યુદંડની સજા તો કરવામાં આવી હતી જ.

આપણે માત્ર કહીએ છીએ એટલું જ, મનમાં તો એનાથી વીપરીત જાણતા જ હોઈએ છીએ. આથી જ આપણી માન્યતા મુજબ કશું સંભવી શકતું નથી. આપણી માન્યતાઓ પોકળ હોય છે, ઉપરછલ્લી હોય છે.

આથી હવે જ્યારે સ્વસ્તીક કાઢો ત્યારે તમારું રક્ષણ એનાથી થવાનું જ છે એવી પ્રબળ, અડગ માન્યતા સહીત કાઢવાનું યાદ રાખશો. અને તો તમારું કલ્યાણ જ છે. પણ એ પ્રમાણે કોણ કરી શકશે? એ પણ આપણે બધા જાણીએ જ છીએ, આથી એ બધી વીગતોમાં હું જતો નથી. કેમ કે એમાં આપણે પુજા શા માટે કરીએ છીએ એની વાતો મારે કરવાની રહે અને એમાં ઘણું લંબાણ થવાની શક્યતા છે.

૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૦

February 3, 2014

૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૦

મેરા ભારત મહાન!

(પ્રજાસત્તાક દીને મને વેલીંગ્ટન ઈન્ડીયન એસોસીયેશન તરફથી ધ્વજવંદન માટે આમંત્રણ આપવામાં આવેલું. તે સમયે કહેલા બે શબ્દો.)

નમસ્તે.

 ૧૫ ઑગષ્ટ ૧૯૪૭ના રોજ ભારત દેશ આઝાદ થયો, પછી એનું નવું બંધારણ ઘડવામાં આવ્યું, જેનો અમલ ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦થી કરવામાં આવ્યો. એટલે કે શાસનની સત્તા પ્રજાના હાથમાં આવી. આથી આજનો દીવસ ભારતનો પ્રજાસત્તાકદીન છે. ઑગષ્ટ ૧૯૪૭થી જન્યુઆરી ૧૯૫૦ સુધી દેશ આઝાદ હોવા છતાં એનો વહીવટી વડો તો ઈંગ્લેન્ડનો રાજા જ્યોર્જ છઠ્ઠો હતો. તેના વતી ગવર્નર જનરલ લૉર્ડ માઉન્ટ બેટન દીલ્હીમાં બેઠો હતો. ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦ના દીવસે ગવર્નર જનરલ વીદાય થયા અને ભારતના રાષ્ટ્રપતી એ સ્થાને આવ્યા. પ્રથમ રાષ્ટ્રપતી હતા ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ.

આઝાદી પછીનાં આટલાં વર્ષોમાં ભારત દેશે ખુબ ખુબ પ્રગતી કરી છે. આઝાદી સમયે તો એ ગરીબ દેશો પૈકીનો એક દેશ હતો. ભુતકાળની મોટાભાગની સમૃદ્ધી ગુલામી કાળમાં ઈંગ્લેન્ડ ખેંચી ગયું. હવે આજે ભારત કેટલો સમૃદ્ધ છે તેનો ખ્યાલ આ એક જ વાત પરથી મળશે. ઈન્ટરનેટ પર હાલમાં જ મેં એક અખબારમાં વાંચ્યું કે ૨૦૧૨ સુધીમાં એટલે કે માત્ર બે જ વર્ષમાં આર્થીક રીતે સમૃદ્ધ દેશોમાં ભારત દુનીયામાં ત્રીજા ક્રમે હશે. ભારતે બધાં જ ક્ષેત્રોમાં પ્રગતી કરી છે.

આજે પ્રજાસત્તાકદીને મારે જે ખાસ વાત કહેવી છે તેના પ્રત્યે દેશમાં રહેતા કે દુનીયામાં બીજે રહેતા કોઈ પણ ભારતીયનું ધ્યાન કેમ જતું નથી તે બહુ જ દુખદ અને આશ્ચર્યજનક છે. આજ સુધીમાં આ વીષે કોઈ બોલ્યું હોય એવું મારી જાણમાં નથી. (નોંધ: તા. ૪ ઑક્ટોબર ૨૦૧૩ના ‘દિવ્ય ભાસ્કર’માં રાહુલ ગાંધીએ નીચે મુજબ કહ્યું હોવાનું વાંચવા મળ્યું:

“દેશમાં જો સાચી લોકશાહી લાવવી હશે તો આ ડિસીસન મેકીંગ ગ્રાસરૂટ લેવલ સુધી લોકોના હાથમાં આપવું પડશે. હું એજ કામ કરૂં છું. મારા પિતાનું આ સપનુ હતું અને જો આજે તેઓ જીવતા હોત તો તેઓ પણ આ જ કરતા હોત.”)

આનો સ્પષ્ટ અર્થ એ થયો કે રાજીવ ગાંધીએ પણ આ વીષે વીચારેલું ખરું, પણ કશું કરી શક્યા નહીં. રાહુલ ગાંધી કહે છે કે એ આ કામ કરી રહ્યા છે. ખરેખર?

બહુ ટુંકાણમાં કહીશ આથી કદાચ સ્પષ્ટતા ન થવાની શક્યતા છે. ભારત પ્રજાસત્તાક છે, બરાબર છે, પ્રજા જ રાજ્ય કરે છે-દરેક કક્ષાએ, ગ્રામપંચાયત, તાલુકાપંચાયત, જીલ્લાપંચાયત, રાજ્યસરકાર, કેન્દ્રસરકાર. બધે પ્રજાએ ચુંટેલા પ્રતીનીધીઓ હોય છે. કોઈ રાજા નથી, નામ પુરતા રાજ્યપાલ (ગવર્નર) અને રાષ્ટ્રપ્રમુખ(ગવર્નર જનરલ) હોય છે, પણ તેની પાસે ખાસ સત્તા હોતી નથી. અને એની નીમણુંકમાં પ્રજા સીધી સંડોવાયેલી પણ હોતી નથી. પણ ખરેખર આજે દેશમાં પ્રજાના પ્રતીનીધીઓ રાજ કરે છે ખરા? હજારો વર્ષ પહેલાં પણ ભારતમાં લોકશાહી હતી એમ કહેવાય છે. તે જનપદો કહેવાતાં. પણ આજે જે રીતે પ્રજાના પ્રતીનીધીઓ નક્કી થાય છે તે રીતે જ ત્યારે પણ થતા હશે કે કઈ રીતે થતા તેની કશી માહીતી મારી પાસે નથી.

લોકશાહીમાં ઓછામાં ઓછા બે પક્ષો જોઈએ. ભારતમાં છે, અનેક છે. પક્ષોના પોતાના સભ્યો હોય છે. તેનાં સંગઠનો હોય છે-દરેક સ્ટેજે, ઉપર જણાવ્યું છે તેમ તાલુકા, જીલ્લા, રાજ્ય, કેન્દ્ર(એટલે કે દેશની કક્ષાએ). આ દરેક કક્ષાએ ચુંટણી વખતે ઉમેદવારો ઉભા રહે. આ ઉમેદવારો કોણ નક્કી કરે? અહીં ન્યુઝીલેન્ડમાં તો દરેક મતવીસ્તારમાં બધા પક્ષોના પોતપોતાના પ્રાથમીક સભ્યોનાં મંડળો હોય છે, ઉમેદવાર એ મંડળો બહુમતીથી નક્કી કરે. ભારતમાં? ત્યાં એવું નથી. ત્યાં ઉમેદવારની મંજુરી દીલ્હીથી લેવાની હોય છે. રાજ્ય માટે પણ પક્ષનો આખા દેશનો જે વડો(હાઈ કમાન્ડ) હોય તેની મંજુરી લેવી પડે. અને  બધા પક્ષોમાં આ જ પ્રથા છે, માત્ર જુનામાં જુના રાજકીય પક્ષ કોંગ્રેસમાં જ નહીં. રાજકીય ચુંટણીમાં એટલે કે પાર્લામેન્ટ અને વીધાનસભાની ચુંટણીમાં આમ થાય અને રાજકીય પક્ષોની ચુંટણીમાં જીલ્લા અને રાજ્યના પક્ષના પ્રમુખની પસંદગી પણ જે તે પક્ષનો દેશ કક્ષાનો વડો કરે.

આ પ્રથા આઝાદી પહેલાંથી ચાલી આવે છે. ૧૯૩૭માં અંગ્રેજોએ સ્થાનીક કક્ષાએ લોકપ્રતીનીધી ચુંટવાની છુટ આપેલી. ત્યારે આઝાદી માટે લડત ચલાવતા સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ જેવા દેશનેતાઓએ આ પ્રથા અપનાવેલી. હાલ સ્વ. દયાળભાઈ કેસરીની આઝાદીની લડત વીષેનું પુસ્તક જોવામાં આવ્યું તેમાં એની વીગતો છે. આમ લોકશાહીના મુળમાં લોકો નથી, નેતાઓ છે. રાજાશાહી ગઈ, પણ નેતાશાહી આવી. આ નેતાશાહીના પરીણામે જ દેશના લગભગ બધા જ રાજકીય પક્ષોમાં વંશપરંપરાશાહી પણ લગભગ સ્થાપીત થઈ ચુકી છે. લોકોને પોતાનો ઉમેદવાર ચુંટવાની તક જ નથી, કેમ કે પોતાનો ઉમેદવાર ચુંટણીમાં ઉભેલો જ નથી હોતો. તે વખતે ફરજીયાત મતદાનનો કાયદો લાવવો એ વળી લોકશાહીની વધુ એક મશ્કરી સમાન છે.

આનાં ઉદાહરણો તો દેશના મોટા ભાગનાં લોકો જાણતા જ હશે. આથી એની વીગતોમાં જવાની કોઈ જરુર હું જોતો નથી.

તા.૨૫-૯-૨૦૧૦

વેલીંગ્ટન વીષે થોડું

January 22, 2014

વેલીંગ્ટન વીષે થોડું

મોટા ભાગનું વેલીંગ્ટન ડુંગરો પર વસેલું છે. અમે અત્યારે જે ઘરમાં રહીએ છીએ તે જો કે સપાટ જમીન પર છે. અમે અહીં ન્યુઝીલેન્ડ આવ્યાં ત્યારથી આ જ સ્ટ્રીટ પર એટલે લગભગ ૩૯ વર્ષથી રહીએ છીએ. અમારા મોટા દીકરા ભરતનું ઘર પણ સપાટ જમીન પર છે. અમારી સ્વાતીનું ઘર ડુંગર પર છે, જે અમારા ઘરથી ત્રણેક કિલોમીટર દુર હશે.

આ ઘરથી પશ્ચિમ દીશામાં ડુંગરોની હારમાળા છે. હું અત્યારે જે રૂમમાં બેસીને આ લખું છું, એટલે કે અત્યારે મારું કંપ્યુટર જ્યાં છે એ રૂમમાંથી એ ડુંગરો અને તેના પરનાં ઘર દેખાય છે. ડુંગરો બહુ નજીક છે. કદાચ ૫૦૦ કે એથી ઓછા મીટર પછી જ શરૂ થઈ જાય છે. આ ડુંગરો બહુ ઉંચા નથી. વધારેમાં વધારે કદાચ ૧૦૦ મીટર જેટલા કે તેથી થોડા વધુ હશે. હીમાલય જવાનાં હતાં ત્યારે મારી પત્ની સાથે અમે બંને જણાં દરરોજ આ ડુંગરો પર ચાલવા માટે જતાં. અહીંથી આ ડુંગરોનું દૃશ્ય બહુ સુંદર લાગે છે.

ઘરથી દક્ષીણમાં બસો-ત્રણસો મીટર દૂર દરીયો આવેલો છે. અહીં અખાત બન્યો છે. પરંતુ પેસીફીક મહાસાગર સીધો જ ઘૂઘવે છે, બારા જેવું નથી. જ્યારે ઉત્તરમાં પણ લગભગ દોઢ-બે કિલોમીટર દૂર દરીયો છે, પરંતુ અખાત વળાંક લઈને બારું બનાવે છે, આથી પેસીફીક મહાસાગર સીધો લાગુ પડતો નથી. બહુ સલામત એવું વેલીંગ્ટનનું બારું છે.

બારું સલામત છે, પણ એમાં પ્રવેશતી વેળા લાંબા અખાતમાં એપ્રીલ ૧૯૬૮માં એક બોટ વાવાઝોડામાં ડુબી ગયેલી અને ઘણાં લોકો ડુબી ગયેલાં. વેલીંગ્ટનના ઈતીહાસમાં એ સૌથી ભયંકર વાવાઝોડું હતું, આથી બચાવકાર્યમાં મુશ્કેલી સર્જાતાં જમીનની સાવ નજીક થયેલા આ અકસ્માતમાં ૫૧ વ્યક્તીઓએ જાન ગુમાવેલા. આ બોટ ક્રાઈસ્ચર્ચથી વેલીંગ્ટન આવી હતી.

અમારા ઘરથી પુર્વ દીશામાં માત્ર એકાદ કિલોમીટર દૂર વેલીંગ્ટન એરપોર્ટ છે. અમારા ભરતનું ઘર એરપોર્ટથી પુર્વ દીશામાં સાવ નજીક છે. એરપોર્ટ બહુ નાનું છે, માત્ર ઑસ્ટ્રેલિયાનાં ઓવરસીઝ પ્લેન અહીં આવે છે, બીજા કોઈ દેશનાં નહીં. ન્યુઝીલેન્ડમાં ઓવરસીઝ મોટાં એરપોર્ટ બે જ છે-ઑકલેન્ડ(Auckland) અને ક્રાઈસ્ચર્ચ(Christchurch). વેલીંગ્ટનનું એરપોર્ટ અત્યારે મોટું કરવામાં આવી રહ્યું છે, પરંતુ બીજા કોઈ દેશમાંથી પ્લેન આવશે કે કેમ તે ખબર નથી.

Wellington Suburbs from Mt.Vic

(લુકઆઉટ પોઈન્ટ પરથી વેલીંગ્ટન)

અમારા ઘરથી ઉત્તરમાં ત્રણ-ચાર કીલોમીટર દુર લુકઆઉટ પોઈન્ટ (look out point) છે. ત્યાંથી લગભગ આખું વેલીંગ્ટન જોઈ શકાય છે. સમગ્ર વેલીંગ્ટન કેવું ડુંગરાળ છે એનો ખ્યાલ આ લુકઆઉટ પરથી જોતાં આવી શકે છે.  વેલીંગ્ટનનું દૃશ્ય ખરેખર બહુ જ સુંદર છે- લગભગ બારે માસ લીલુંછમ. ભાગ્યે જ કોઈ વાર ઉનાળામાં લાંબા સમય સુધી વરસાદ ન પડે તો ઘાસ સુકાઈ જાય, પણ વૃક્ષો તો બારેમાસ લીલાંછમ રહે છે. ઑકલેન્ડ અને ક્રાઈસ્ચર્ચ વેલીંગ્ટન જેવાં ડુંગરાળ નથી. બંને શહેરોમાં થોડે દુર ડુંગરો ખરા. મારા મીત્ર મન્સુભાઈ જ્યારે ઑક્લેન્ડથી વેલીંગ્ટન આવ્યા હતા ત્યારે અહીંનું કુદરતી સૌંદર્ય જોઈ બહુ જ પ્રભાવીત થયા હતા.

અહંકાર

January 5, 2014

અહંકાર

સૌ પ્રથમ આપણે એ સમજી લેવું જોઈએ કે માન કે અપમાન બેમાંથી એકેનું અસ્તીત્વ નથી. બંને મીથ્યા છે. તેવું જ પ્રશંસા અને નીંદા વીષે પણ. આપણા અહંકારને પોષવામાં આવે ત્યારે આપણને સન્માન મળ્યા જેવું લાગે છે અને જ્યારે અહંકારને ધક્કો પહોંચે ત્યારે આપણને અપમાન લાગે છે. માન અને અપમાન બંને અહંકારના અનુભવ છે, અને અહંકાર એક અસત્ય છે, એક ભ્રમણા.

 

અહંકાર આપણા જીવનનું એક સૌથી મોટું અસત્ય છે. આપણે ખરેખર શું છીએ તે આપણે જાણતા નથી. ખરેખર આપણે જે છીએ, પણ આપણે જાણતા નથી તે છે ચૈતન્ય. અને જે આપણે નથી પરંતુ આપણે માનીએ છીએ કે આપણે છીએ તે છે અહંકાર. અહંકાર એ એક કાલ્પનીક તત્ત્વ છે. એના વીના આપણે જીવી ન શકીએ, એનું એક માત્ર કારણ આપણા સત્ય વીષે આપણે અજાણ છીએ. આપણા સત્ય માલીક વીષે આપણે જાણતા ન હોવાથી આપણે એક મીથ્યા માલીક ઉભો કરેલો છે.

 

આપણે આપણા સાચા કેન્દ્ર વીષે સંપુર્ણ અજાણ છીએ, અને કેન્દ્ર વીના જીવવું અશક્ય હોવાથી આપણે એક મીથ્યા કેન્દ્ર ઉભું કર્યું હોય છે. આપણે આ મીથ્યા કેન્દ્રની આસપાસ ઘૂમરાઈએ છીએ. આ મીથ્યા કેન્દ્ર તે અહંકાર. જે કંઈ આ કેન્દ્રને ગમતું હોય તેને આપણે માનની નજરે જોઈએ છીએ અને જે એને દુઃખદાયક હોય તેને અપમાન. પરંતુ અહંકાર પોતે જ એક મીથ્યા હકીકત હોવાથી એના વડે થતા અનુભવો પણ અસત્ય જ છે.

 

લાઓત્સે કહે છે “જ્યારે આપણાં કોઈ વખાણ કરે ત્યારે આપણને સારું લાગે છે; જ્યારે કોઈ આપણી નીંદા કરે ત્યારે આપણને દુઃખ થાય છે.” જાણે એમ લાગે છે કે આપણને સુખ કે દુઃખ બીજા કોઈ દ્વારા મળે છે, પરંતું સુખદુઃખનું મુળભુત કારણ તો આપણી અંદર જ છે- અને તે છે આપણો અહંકાર. જે મનુષ્યમાં અહંકાર નથી તેને બીજા તરફથી સુખ કે દુઃખ મળી શકતાં નથી. અને જેને સુખ કે દુઃખ પહોંચી શકતાં નથી તે આનંદમાં મગ્ન છે.

 


Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 228 other followers