નવરાત્રી

September 30, 2014

નવરાત્રી

વીપરીત ક્રમથી સાધનાની ગણના થાય છે. એટલે ઉપાસનાકાંડના ગ્રંથોમાં મહાકાલી, મહાલક્ષ્મી, મહાસરસ્વતીનો નીયત ક્રમ હોય છે. આ ત્રીદેવ અને ત્રીશક્તીનો વર્ણ, તેમની ક્રીયા જુદી જુદી હોવા છતાં તેમાં તેમનામાં સામ્ય રહેલું છે તે દર્શાવે છે. સંહારના દેવ રુદ્ર ગૌર વર્ણના છે, તો તેની શક્તી કાલી શ્યામ છે. પાલનના દેવ વીષ્ણુ શ્યામ વર્ણના, તો શક્તી લક્ષ્મી સુવર્ણ રંગની. સર્જનના દેવ બ્રહ્મા સુવર્ણ રંગના, તો શક્તી સરસ્વતી ગૌર વર્ણની. હવે શક્તીમાન અને શક્તીની કાર્યપરંપરા સાથે વર્ણનો મેળ જોઈએ.

ગૌર વર્ણના શીવ સંહારનું કાર્ય શ્યામ કાલીને સોંપે છે. કાલી ધ્વંસ કરે છે પણ આ ધ્વંસ તો અજ્ઞાનનો, અવીદ્યાનો જ છે, મોહ અને મમત્વનો જ છે. આ ધ્વંસ દ્વારા જે વ્યાપક ભાવ, જે ચૈતન્ય પ્રગટે છે તેને કાલી વીષ્ણુના હાથમાં સોંપે છે. કાલી સાથે વીષ્ણુના વર્ણની સમાનતા છે. વીષ્ણુ પણ શ્યામ વર્ણના છે. ધ્વંસ રક્ષા સમાન બને છે, વીષ્ણુ જે ચૈતન્યની વ્યાપકતા પ્રગટી તેને રક્ષી નવા નવા ઉન્મેષ માટે પોતાની શક્તી લક્ષ્મીને સોંપે છે. લક્ષ્મીનો વર્ણ સુવર્ણ રંગનો છે. તે અનંત વૈભવની ધારીણી છે. લક્ષ્મી આ સુવર્ણ-સંપદા, પોતાના સમાન સુવર્ણ રંગના બ્રહ્માને સોંપે છે, તેના નવા ને નવા આકારો, અલંકારો બનાવવાને માટે. બ્રહ્મા એ કાર્યભાર સ્વીકારી પોતાની શક્તી સરસ્વતીને સર્જનનું કામ સોંપે છે. સમસ્ત સર્જન આ ધવલ સ્વરૂપા, પરાવાક્ દ્વારા થાય છે. ગૌર સરસ્વતીનું સર્જનકાર્ય જ્યારે અંતીમબીંદુ સુધી પહોંચે છે ત્યારે આ ભૌતીક રૂપોનાં આવરણ ભાંગવાનું કાર્ય તે ગૌર વર્ણના શીવને હવાલે કરે છે. ગૌર અને કાલીનો ખેલ ફરી શરૂ થાય છે.

સંહારક શક્તી કાલી અને રક્ષક દેવ વીષ્ણુ એકરંગી. રક્ષકશક્તી લક્ષ્મી અને સર્જક દેવ બ્રહ્મા એકરંગી. એ જ રીતે સર્જકશક્તી સરસ્વતી અને સંહારક દેવ શીવ એકરંગી. આ સમાન વર્ણ તે સંહારમાં રક્ષણ, રક્ષણમાં સર્જન અને સર્જનમાં સંહારનું જે સમાન તત્વ રહ્યું છે તે દર્શાવે છે. આ ત્રિગુણાત્મક શક્તીઓને સમત્વપણે નીહાળી શકાય કે તરત જ તેની પાછળ રહેલા નીર્ગુણ નીર્લેપનો અનુભવ થાય છે. ત્રણેમાં પરોવાયેલ હોવા છતાં એ અવીકૃત અને અવીનાશી છે.

ન્યુઝીલેન્ડમાં એક સાંસ્કૃતીક કાર્યક્રમ વખતે

September 20, 2014

ન્યુઝીલેન્ડમાં એક સાંસ્કૃતીક કાર્યક્રમ વખતે

2011ના ડીસેમ્બરમાં અહીં એક સાંસ્કૃતીક કાર્યક્રમમાં મને મહેમાન તરીકે આમંત્રણ હતું. ત્યાં જે બે શબ્દો મેં કહ્યા હતા તે રજુ કરું છું.

નમસ્તે.

સાંસ્કૃતીક કાર્યક્રમમાં આ પ્રકારનો મારો આ પહેલો પ્રસંગ છે. સાંસ્કૃતીક એટલે સંસ્કૃતી સંબંધીત. પણ સંસ્કૃતી એટલે શું એવી ફીલસુફીની વાત મારે કરવી નથી, એમાં ખાસ કોઈને રસ પણ નહીં હોય, અને મારે વધુ લાંબું ભાષણ નથી કરવું, કેમ કે અહીં બધાં કાર્યક્રમ જોવા માટે આવેલાં હોય છે, ભાષણમાં કોઈને ખાસ રસ હોતો નથી. પણ પરંપરા મુજબ બધા આવું કરે છે, તો ચાલો થોડી વાતો કરી લઈએ.

આપણે ઈન્ડીયન કે ન્યુઝીલેન્ડર? કે પછી આપણે ઈન્ડીયન ન્યુઝીલેન્ડર કે ન્યુઝીલેન્ડર ઈન્ડીયન? આપણી પાસે કઈ સંસ્કૃતીનો વારસો છે? બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો આપણે કઈ સંસ્કૃતીના વારસદારો છીએ? કદાચ ઈન્ડીયન છીએ એ આપણે લગભગ બધા જ ભુલી તો ન જ શકીએ. છતાં આપણે ન્યુઝીલેન્ડનાં પર્વો-ઉત્સવો (festivals)ની ઉજવણી શુદ્ધ ન્યુઝીલેન્ડરોની જેમ જ કરીએ છીએ. જુઓને આ નાતાલ(Christmas)નો ઉત્સવ. પણ એમાં એક મહત્ત્વનો તફાવત છે- આપણી ઉજવણી (celebration)માં ભારતીયતા ભારોભાર ભરેલી હોય છે. પણ માત્ર ભારતીયતા જ કે? ના, એમાં ન્યુઝીલેન્ડનું તત્ત્વ પણ વણાયેલું હોય છે. આમ આપણા એટલે કે ભારતીય તહેવાર આપણે ઉજવીએ કે ન્યુઝીલેન્ડના તહેવારો પણ એ બંને પ્રકારમાં બે સંસ્કૃતીઓ ઓતપ્રોત થઈ જાય છે-વણાઈ જાય છે. બેને કદાચ અલગ તારવવી મુશ્કેલ થાય. A fusion (not just mixing but fusion) of two cultures-Indian and New Zealand, the country we or our ancestors chose to live in. બે દેશો-ભારત અને ન્યુઝીલેન્ડની સંસ્કૃતીઓનું સંમીશ્રણ-માત્ર મીશ્રણ નહીં, પણ સંમીશ્રણ, ન્યુઝીલેન્ડ કે જે દેશને આપણે કે આપણા પુર્વજોએ વસવાટ માટે પસંદ કર્યો છે.

આમ છતાં બીજો એક મુદ્દો મહત્ત્વનો છે. આપણે આ ઉત્સવો ઉજવીએ ત્યારે આપણી સંસ્કૃતીની લાક્ષણીકતા ઉભરી આવે તે પણ જોવું જોઈએ. આપણી સંસ્કૃતીની લાક્ષણીકતા જેને આપણે જાળવી રાખવા માગીએ છીએ. અત્યાર સુધી જે પ્રોગ્રામ આપણે જોયો તેમાં જોયું કે એમાં આપણા ગુજરાતી ગરબા હતા, પણ એમાં સાથે સાથે પશ્ચીમી નૃત્ય કેવું વણાઈ ગયું છે! કઈ રીતે? પશ્ચીમમાં પરાપુર્વથી સમુહ નૃત્ય ચાલી આવે છે. એમાં સંગીત સાથે નૃત્ય હોય છે. આ સંગીત પહેલાં તો માત્ર લાઈવ જ રહેતું, પહેલેથી રેકોર્ડ કરેલું નહીં. આપણા ગરબા પણ પહેલાં માત્ર લાઈવ સંગીત સાથે થતા. પણ એમાં ચાલીસ-પચાસ વર્ષ પહેલાં વીશેષતા એ હતી કે ગરબામાં ગાનાર એક જગ્યાએ અલગ બેસીને નહીં, પણ ગરબામાં ઘુમતાં ઘુમતાં ગાતાં. પછીથી જો કે એ બદલાયું. આજે પશ્ચીમી નૃત્યની જેમ સંગીત તો રેકોર્ડ કરેલું વાગતું હોય છે, પરંતુ પરંપરા જાણે જાળવવા મથતાં હોય તેમ ગરબા ગાનારાં હોઠ હલાવતાં રહે છે.

આપણે આપણી લાક્ષણીકતા સહીતનો એવો શો મુકી શકીએ કે જેની નકલ ન્યુઝીલેન્ડની સંસ્કૃતી કરવા પ્રેરાય? અહીં આ પ્રકારના સાંસ્કૃતીક કાર્યક્રમ તૈયાર કરી રજુ કરવાની તક જેમને મળે છે તેઓ આવું કંઈક કરી શકે?

અહીં આવવાની જેમણે મને તક આપી તે સહુનો અને આપ સહુએ મારું આ વક્તવ્ય સાંભળવાની ધીરજ દાખવી તે બદલ આપ સહુનો હાર્દીક આભાર.

શ્રાદ્ધ

September 15, 2014

શ્રાદ્ધ

હીન્દુ ધર્મમાં માણસના મૃત્યુ બાદ દસમા દીવસથી બ્રાહ્મણ દ્વારા શ્રાદ્ધની વીધી કરવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે પીતાનું શ્રાદ્ધ સૌથી મોટો પુત્ર અને માનું શ્રાદ્ધ સૌથી નાનો પુત્ર કરે છે. પરંતુ પુત્ર ન હોય તો દોહીત્ર કે પુત્રી પણ શ્રાદ્ધ કરી શકે. દસ, અગીયાર, બાર અને તેરમાની શ્રાદ્ધ ક્રીયા બાદ દર મહીને, એક વર્ષ પછી અને દર વર્ષે શ્રાદ્ધ પક્ષમાં મૃત્યુની તીથીને દીવસે પણ શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે. જો મૃત્યુની તીથી યાદ ન હોય તો અમાસને દીવસે શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કોઈ તીર્થ ક્ષેત્રમાં પણ ઓછામાં ઓછું એક વાર શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે.

શ્રાદ્ધક્રીયામાં પ્રથમ તર્પણ કરવામાં આવે છે. એમાં ગતાત્મા કે પીતૃઓને પાણીની અંજલી આપવામાં આવે છે. હીન્દુ ધર્મની માન્યતા અનુસાર એનાથી આ આત્માઓની તરસ છીપે છે. આ પછી વીષ્ણુ ભગવાનની, સુર્યની અને ગતાત્માની પોતાના પીતૃઓ સહીત પુજા કરવામાં આવે છે. અને છેવટે પીંડદાન કરી અન્ય દાન કરવામાં આવે છે કે દાન કરવાનો સંકલ્પ કરવાનો હોય છે.

આ શ્રાદ્ધ શા માટે કરવું જોઈએ? હીન્દુ ધર્મની માન્યતા અનુસાર આત્મા દેહ છોડ્યા પછી જે સ્થળ પ્રત્યે એનો લગાવ હોય ત્યાં અમુક દીવસો સુધી ભટકતો રહે છે. સામાન્ય રીતે એના નીવાસ સ્થાનની આસપાસની શક્યતા વધુ છે. આથી દેહના અગ્નીદાહ કે ભુમીદાહ પછી તરત જ અને એ પછી તેર દીવસ સુધી કાગવાસ કે અન્ય પક્ષીઓને ખાવાનું આપવાનું શરૂ કરવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે કાગડા સુક્ષ્મ શરીરધારી આત્માને જોઈ શકે છે અને એની બહુ જ નજીક હોય છે. આથી એમને તૃપ્ત કરવાથી આત્માઓ તૃપ્ત થાય છે. એક ખ્યાલ એવો પણ છે કે આત્મા તો એક જ છે. કાગડાનો આત્મા અને મનુષ્યનો આત્મા જુદા નથી. ધાર્મીક ક્રીયા દરમિયાન એ પણ યાદ અપાવવામાં આવે છે કે આ જે કંઈ છે તે મારું નથી. સામાન્ય સંજોગોમાં દેહ છોડ્યા પછી બાર-તેર દીવસ સુધી આત્માને સ્થુળની સ્મૃતી જળવાયેલી રહે છે. આથી તેરમાના દીવસે જે કંઈ દાન કરવું હોય તેનો સંકલ્પ કરી દેવાનો હોય છે. કેમ કે ગતાત્માએ પ્રાપ્ત કરેલું તેની ઈચ્છા મુજબ અર્પણ કરી દેવું જોઈએ. આ એક બહુ જ ઉમદા સમાજવાદી વીચાર ધર્મમાં દાખલ કરવામાં આવેલો, પણ લોકોની સ્વાર્થવૃત્તીને લીધે એ બધું હવે કોઈ પાળતું નથી. જો એનો અમલ કરવામાં આવે તો સમાજમાં આજે ગરીબ અને તવંગર વચ્ચે જે ઘણું મોટું અંતર છે તે એકદમ ઘટી જાય.

દર વર્ષે શ્રાદ્ધ શા માટે? હીન્દુ ધર્મની માન્યતા મુજબ આત્મા જ્યાં સુધી મોક્ષ ન મેળવે ત્યાં સુધી એ જન્મ ધારણ કરતો રહે છે. જ્યારે એને બ્રહ્મનો સાક્ષાત્કાર થાય ત્યારે એને કોઈ પણ પ્રકારની વાસના રહેતી નથી, જેને મોક્ષપ્રાપ્તી કહેવામાં આવે છે. આથી આવા આત્મસાક્ષાત્કારીને ભુમીદાહ દેવામાં આવે છે અને તેની સમાધી બનાવવામાં આવે છે. કેમ કે એને કોઈ પણ જાતની વાસના રહેલી હોતી નથી. આથી આવા આત્મા સ્થુળ શરીરની આસપાસ ઘુમરાતા રહેતા નથી. પણ જેને મોક્ષ નથી મળ્યો તે આત્મા ફરીથી ક્યારે જન્મ ધારણ કરશે તે કહી ન શકાય. વળી એની દેહાસક્તી પણ હોવાની, આથી જો સ્થુળ દેહને બાળવામાં આવે તો આત્માની એની આસપાસ ફરતા રહેવાનો છેદ ઉડી જાય છે. આથી હીન્દુઓમાં અગ્નીદાહની પ્રથા છે. દરેક માટે એ સમય સરખો હોતો નથી. કોઈકને બહુ જ ટુંકા સમયમાં પુનર્જન્મ મળી જાય – ખરેખર તો એ ધારણ કરે. એનો આધાર આત્માની ગુણવત્તા પર રહેલો છે. બહુ જ ઉચ્ચ કોટીના અને તદ્દન નીચ કોટીના આત્માને પોતાને અનુકુળ મા-બાપ જલદી મળી આવતાં નથી, આથી એના પુનર્જન્મને વર્ષોનાં વર્ષો લાગી જાય. જ્યારે સામાન્ય કક્ષાના સરેરાશ આત્માને યોગ્ય મા-બાપ મેળવવામાં મુશ્કેલી નથી હોતી. વળી મૃત્યુ પછી આત્માની સ્મૃતી આગળ જોયું તેમ ૧૨-૧૩ દીવસ સુધી જ રહે છે. પણ કોઈક આત્મા અમુક કારણોસર આ સ્મૃતી અનેક વર્ષો સુધી પણ જાળવી રાખે એવું બની શકે. આથી એવા આત્માને માટે દર વર્ષે શ્રાદ્ધ કરવાની જરૂર રહે. સામાન્ય રીતે વાર્ષીક શ્રાદ્ધ આપણે તે જ વર્ષે મૃત્યુ પામેલ આત્મા માટે કરીએ છીએ પણ તે સમયે આપણા બધા જ પુર્વજો અને અન્ય સગાંસંબંધીઓ, મીત્રો, ગુરુ, નોકરો, પરીચીતો, અપરીચીતો જેમને માટે આવી ક્રીયા ન થઈ શકી હોય તે બધાં ઉપરાંત વૃક્ષોનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવે છે. વૃક્ષોમાં પણ આત્મા છે એવી હીન્દુ ધર્મમાં માન્યતા છે. આથી આ બધાંની તૃપ્તી માટે દર વર્ષે શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે.

વૃદ્ધત્વ

September 14, 2014

વૃદ્ધત્વ

મુક્ત કણો(ફ્રી રેડીકલ્સ)ને વૃદ્ધત્વને ઝડપી બનાવનાર માનવામાં આવે છે. મુક્ત કણ એટલે કોઈ પણ એવો પરમાણુ (atom) કે અણુ (molecule) જેની બાહ્ય ભ્રમણકક્ષામાં (સ્તરમાં) એક જ ઈલેક્ટ્રોન(ઋણ વીજકણ) વધારાનો એટલે કે જોડમાં નથી હોતો.

(નોંધ: કેટલાક લોકો ગુજરાતીમાં રેણુ – molecule, અણુ – atom, અને એટમમાં રહેલા સુક્ષ્મ કણો જેમ કે ઈલેક્ટ્રોન, પ્રોટોન, પોઝીટ્રોન અને બીજા ઘણા બધા માટે પરમાણુ શબ્દ વાપરે છે. કદાચ આ શબ્દો વધુ યોગ્ય લાગે છે, પણ હજુ સર્વમાન્ય થયા નથી. જેમ કે ગુજરાતી લેક્સીકોનમાં રેણુ શબ્દનો અર્થ dust, sand એવો આપ્યો છે, અને અણુ શબ્દનો અર્થ atom, molecule એમ બંને આપ્યા છે.)

પરમાણુ (એટમ) કે અણુ (મોલેક્યુલ)ના કેન્દ્રની પ્રદક્ષીણા કરતા ઈલેક્ટ્રોન બબ્બેની જોડમાં હોય છે. આ જોડ વીનાનો ઈલેક્ટ્રોન બેકી થવાને સતત ઉત્સુક હોય છે. આથી મુક્ત કણો બહુ જ સક્રીય રાસાયણીક પદાર્થ હોય છે. અમુક પ્રકારનાં એન્ઝાઈમનો ડોઝ આપવાથી તેમ જ એન્ટીઓક્સીડન્ટ આહાર લેવાથી આ મુક્ત કણો નષ્ટ થઈ શકે છે. આ રીતે વૃદ્ધત્વને પાછળ ઠેલી શકાય છે, જેનાથી ઉમ્મરમાં 20% જેટલો વધારો સંભવ છે.

 

મુક્ત કણો સામે રક્ષણ મળવાથી ઘડપણને કારણે સતાવતા રોગો પણ અટકાવી શકાય છે એવું અમુક સંશોધનોમાં જાણવા મળ્યું છે. જેમાં હૃદયરોગો, કેન્સર, સંધીવા, સ્મૃતીભ્રંશ જેવા અમુક માનસીક રોગો, ડાયાબીટીસ અને બીજા ગંભીર રોગોનો સમાવેશ થાય છે.

આમ જીવન લંબાવવા, ઘડપણને દુર ઠેલવા અને વૃદ્ધાવસ્થાના રોગો સામે રક્ષણ મેળવવા આપણા આહારમાં એન્ટીઓક્સીડન્ટ પદાર્થોનો સમાવેશ કરવો જોઈએ. સામાન્ય રીતે ફળ અને શાકભાજીમાં એન્ટીઓક્સીડન્ટ જોવા મળે છે. આથી સમયસર ફળ-શાકભાજીનો આપણા આહારમાં યોગ્ય પ્રમાણમાં સમાવેશ કરવો લાભદાયક છે.

કોલેસ્ટરોલ

September 9, 2014

ઉપચાર તમારા આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ મુજબ કરવા, આ આપવાનો હેતુ માત્ર માહીતીનો છે, જાતે પોતાના ઉપાય કરવા પ્રેરવાનો નહીં.

કોલેસ્ટરોલ

આપણા શરીરમાં કોલેસ્ટરોલ બે પ્રકારનું હોય છે, ખરાબ અને સારું, અથવા કહો કે હાનીકારક અને ફાયદાકારક. એને એલ.ડી.એલ. (low density lipoprotein) અને એચ.ડી.એલ. (high density lipoprotein) કહેવામાં આવે છે. આપણે જે ખોરાક લઈએ છીએ તેમાંથી કોલેસ્ટરોલ મળે છે અને આપણું શરીર પણ કોલેસ્ટરોલ બનાવે છે. શરીરમાં થોડા કોલેસ્ટરોલની જરુર રહે છે. એ અમુક હોર્મનના ઉત્પાદનમાં તથા કોષોના સ્વાસ્થ્ય માટે જરુરી હોય છે.

કોલેસ્ટરોલ સામાન્ય રીતે પ્રાણીજ આહાર જેમ કે દુધ અને દુધની બનાવટો, ઈંડાં, માંસ, મચ્છી વગેરેમાં હોય છે. મનુષ્ય સહીત દરેક પ્રાણીના શરીરમાં કોલેસ્ટરોલ હોય છે. પાચનમાર્ગમાં પ્રાણીજ આહારનું શોષણ થયા બાદ એ લીવરમાં જાય છે અને ત્યાંથી લોહીમાં ભળે છે. લોહીમાં ભળેલ આ કોલેસ્ટરોલમાં એલ.ડી.એલ.નું પ્રમાણ વધુ હોય તો એ બીજા અમુક પદાર્થો સાથે ભળી સખત બનીને ધમનીની દીવાલમાં ચોંટતું રહે છે અને લોહીના પ્રવાહનો માર્ગ સાંકડો બનતો જાય છે. આ સ્થીતી હાર્ટએટેક કે સ્ટ્રોક લાવી શકે છે. સારું કોલેસ્ટરોલ ખરાબને ઓગાળવામાં મદદ કરે છે. આપણું લીવર પણ સારું કોલેસ્ટરોલ બનાવે છે. આથી કોલેસ્ટરોલના નુકસાનને ટાળવા સારા કોલેસ્ટરોલવાળાં આહારદ્રવ્યો લેવાં જોઈએ.

આવા પદાર્થો પૈકી એક છે ટામેટાં. ટામેટાં ખાવાથી કે એનો રસ પીવાથી ખરાબ કોલેસ્ટરોલનું પ્રમાણ ઘટાડી શકાય છે. આથી જ આહારમાં ટામેટાંને આરોગ્યપ્રદ ગણવામાં આવ્યાં છે. આયુર્વેદીક દવા ત્રીફળા પણ કોલેસ્ટરોલનું પ્રમાણ ઘટાડવામાં મદદગાર થાય છે. ઉપરાંત દહીંનો આહારમાં સમાવેશ કરવાથી પણ કોલેસ્ટરોલ ઘટાડવામાં મદદ મળે છે. મશરુમ કોલેસ્ટરોલને ઓછું કરવામાં ઉપયોગી જણાયું છે.

સંશોધકોનું કહેવું છે કે પીસ્તાં (pistachio nuts) ખાવાથી ખરાબ કોલેસ્ટરોલનું સ્તર ઘટે છે, આથી હૃદયરોગનું જોખમ પણ ઘટે છે. એ જ રીતે અખરોટ પણ સહાય કરે છે. લીલી ચા એટલે કે લેમન ગ્રાસનો ઉકાળો પીવાથી પેશાબનું પ્રમાણ વધે છે, જેના કારણે શરીરમાંનો યુરીક એસીડ અને સાથે હાનીકારક કોલેસ્ટરોલ પણ પેશાબ વાટે શરીરની બહાર નીકળી જાય છે. અહીં જે લીલી ચાની વાત છે એ ખરેખર ચા નથી, એક પ્રકારનું સુગંધીયુક્ત ઘાસ છે, પણ આપણે ગુજરાતીમાં એને લીલી ચા કહીએ છીએ. લીલી ચા એટલે ગ્રીન ટી એક પ્રકારની ચા છે, જેના પર કરવામાં આવેલી પ્રક્રીયાના કારણે એમાં કેફીનનું પ્રમાણ બહુ ઓછું હોય છે. પણ કોલેસ્ટરોલ ઘટાડવામાં લીલી ચા એટલે લેમન ગ્રાસ, ચા નહીં.

કાચાં શાકભાજી જે આપણે કચુંબર તરીકે લઈ શકીએ છીએ તથા ફણગાવેલાં કઠોળ તેમજ ફણગાવેલ અન્ય ધાન્ય ઉપરાંત ફળોમાં પ્રાકૃતીક ક્ષારો (મીનરલ) અને રેષા (ફાઈબર) સારા પ્રમાણમાં હોય છે. એનાથી લોહીમાંના કોલેસ્ટરોલનું પ્રમાણ નીયંત્રણમાં રહે છે. કચુંબરમાં ડુંગળી, લસણ, આદુ વગેરેનો પણ સમાવેશ કરી શકાય, જે કોલેસ્ટરોલને નીયંત્રણમાં રાખવામાં મદદ કરે છે.

કોબીજ અને કોલીફ્લાવરમાં રહેલું ખાસ રસાયણ ધમનીમાં કોલેસ્ટરોલને જામવા દેતું નથી એમ એક સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે. જો કોલેસ્ટરોલ જામવાનું શરુ થઈ ગયું હોય તો આ શાક ખાવાથી એ પ્રક્રીયા અટકી જાય છે. જ્યારે ઈંડામાં કોલેસ્ટરોલનું પ્રમાણ વધુ હોય છે, જેથી હૃદયરોગ અને સ્ટ્રોકનું જોખમ વધી જાય છે.

ફળોમાં એવોકાડો, ગ્રેપ ફ્રુટ, તરબુચ અને નાની ટેટી પણ કોલેસ્ટરોલને કાબુમાં રાખવામાં સહાય કરે છે.

આગળ જોયું તેમ સોલ્યુબલ ફાઈબર કોલેસ્ટરોલનું પ્રમાણ ઘટાડવામાં મદદરુપ થાય છે. આ સોલ્યુબલ ફાઈબર ઓટમાં સારા પ્રમાણમાં હોય છે. આથી સવારે નાસ્તામાં રોલ્ડઓટની પોરીજ – રાબ કોલેસ્ટરોલથી થતું નુકસાન અટકાવવામાં લાભકારક થશે.

કોફીમાં રહેલા કેફીનથી લીવર પર ખરાબ અસર થાય છે અને કોલેસ્ટરોલના ચયાપચયમાં વીક્ષેપ પડે છે. સંશોધકો કહે છે કે દીવસમાં પાંચથી છ કપ ઉકાળેલી કોફી પીનાર વ્યક્તીના શરીરમાં એલ.ડી.એલ (ખરાબ) કોલેસ્ટરોલનું પ્રમાણ ૯ થી ૧૪ ટકા જેટલું વધે છે. જો કોઈ વ્યક્તીના શરીરમાં એલ.ડી.એલ. કોલેસ્ટરોલનું પ્રમાણ ૧૦ ટકા જેટલું વધે તો એને હૃદયરોગ થવાની શક્યતા ૨૦ ટકા જેટલી વધી જાય છે. ( પેપર ફીલ્ટર વાપરીને કોફી બનાવવામાં આવે તો આ કોલેસ્ટરોલ વધવાની અસર અટકાવી શકાય છે.)

કસરત કરવાથી લોહીમાંનું ખરાબ કોલેસ્ટરોલ ઓછું થાય છે અને સારા કોલેસ્ટરોલમાં વધારો થાય છે. આ કસરતમાં ખાસ કરીને સીડીનાં કે અન્ય પગથીયાં ચડવાથી સારો લાભ થાય છે. એક સંશોધન મુજબ દરરોજ માત્ર છ મીનીટ દાદરા કે બીજાં કોઈ પગથીયાં ચડ-ઉતર કરવાથી કોલેસ્ટરોલમાં ૧૦-૧૫ ટકા જેટલો ઘટાડો થાય છે. કોલેસ્ટરોલનું જોખમ ઘટાડવા માટે નીયમીત કસરત કરવી બહુ ફાયદાકારક છે.

વીરાટની ષષ્ઠીપુર્તી

September 7, 2014

વીરાટની ષષ્ઠીપુર્તી

(મારા એક સંબંધીની ૬૦મી વર્ષગાંઠની ઉજવણી પ્રસંગે કહેલા શબ્દો. નામ અને સ્થળ બદલ્યાં છે.)

વીરાટે સાંઠ વર્ષ પુરાં કર્યાં એ પ્રસંગે હું મારા તરફથી તેમ જ અમારા પરીવાર તરફથી હાર્દિક અભીનંદન પાઠવું છું. એ સાથે જ આવાં બીજાં ઘણાં ઘણાં ઈચ્છીત વર્ષો સુધી સર્વ રીતે સુખી, આનંદી, સ્વાસ્થ્યપુર્ણ, સંતોષપ્રદ જીવન વીરાટને મળે એવી શુભેચ્છા, આશીર્વાદ અને પ્રાર્થના.

 

વીરાટનો જન્મ બારડોલીમાં ૨૨ માર્ચ ૧૯૪૫ના રોજ થયો હતો. બાલ્યાવસ્થામાં પણ વીરાટ કંઈક રમુજી હતો. હીન્દી ફિલ્મ જોવાનો એને ખુબ શોખ હતો. તે સમયે સસ્તામાં સસ્તી મળતી ચાર આનાની ટીકીટમાં થિયેટરમાં ફિલ્મો જોવા જતો, અને ત્યાં એક આનામાં મળતી ફિલ્મી ગીતોની ચોપડી એની વંદનાફોઈને માટે હંમેશાં લાવતો. ફિલ્મી ગીતો ગાવાનો શોખ ત્યારથી જ એણે કેળવ્યો હતો.

 

આઠમા ધોરણમાં દાખલ થયા સુધીનું શીક્ષણ વીરાટે ભારતમાં લીધું હતું, અને એક તેજસ્વી વીદ્યાર્થી તરીકેની છાપ ઉપસ્થીત કરી હતી.

 

વીરાટ વીષે મારા ઉપર પડેલી છાપ બહુ જ ટુંકા શબ્દોમાં કહું તો એ નીર્દંભ છે, પ્રમાણીક છે, અને પુર્વ અને પશ્ચિમની સંસ્કૃતીનો સુયોગ છે. આથી જ વીરાટને પોતાને વિષે લોકો શું વિચારશે તેની ચીંતા કર્યા વીના જે સાચું લાગે તે બેધડક કહેવામાં કોઈ ખંચકાટ થતો નથી. આજે કહેવાતા આસ્તીકો-ભગવાનમાં માનનારાઓ ખરેખર તો નાસ્તીકો જ હોય છે, પરંતુ એ કબુલ કરવાની હીંમત એ લોકોમાં હોતી નથી. વીરાટ કંઈક જુદી માટીનો છે. વીરાટના પીતાજી બહુચરભાઈ રજનીશના અનુયાયી હતા. રજનીશનું કહેવું પણ એ જ છે કે તમે કંઈ પણ જાણ્યા વીના માની લો કે જાણ્યા વીના ઈન્કાર કરી દો એટલે કે કહેવાતા આસ્તીક અને નાસ્તીક બંનેની માન્યતાની કશી કીંમત નથી. રજનીશ વીષે વીરાટે વાંચ્યું વીચાર્યું છે કે કેમ તેની મને ખબર નથી, પણ રજનીશ ધર્મ કે ઈશ્વરના વીષયમાં બહુ હળવાશથી વાતો કરે છે, ગંભીર જરાયે નથી, પ્રમાણીક જરૂર છે, તેથી સાચું લાગે તે કહેવામાં ખંચકાટ અનુભવતા નથી. એમણે કહેલી એક રમુજ રજુ કરું છું.

 

વોલ્ટર વીબલ એક સુકલકડી નાનકડો પુરુષ ચર્ચના છેવાડે એક દીવસ ભગવાનને પ્રાર્થના કરતો હતો, “હે ભગવાન,” તે કરગરતાં કહેતો હતો, “મારા ઘરનું મોર્ગેજ ભરવાની મારી શક્તી નથી, મારી પત્ની નવો ડ્રેસ માગે છે, અને મારી કાર બગડી ગઈ છે. તારે મને મદદ કરવી જ જોઈએ.”

અને એટલામાં જ ચર્ચનું બારણું ધડામ દઈને ખુલે છે અને એક કદાવર કાળો આદમી અંદર આવે છે. તે સીધો ચર્ચના આગલા ભાગમાં જાય છે, ઉપર આકાશ તરફ જોઈને મોટેથી બરાડે છે, “એય ભગવાન, સાંભળ, હું ખરેખર તને જ ખોળું છું. મને એક નવી કાર જોઈએ છે, એક નવું ઘર જોઈએ છે અને એક સરસ યુવતી. અને એ પણ તરત જ.”

એ પછી તરત જ તે બહાર ચાલ્યો ગયો.

વોલ્ટર તો આ માની જ ન શક્યો અને શાંતિથી ગણગણતો ગણગણતો ચાલતો થયો.

ફરી એક વીક પછી વોલ્ટર ચર્ચમાં પાછળ ઊભો રહીને ભગવાનને પ્રાર્થના કરતાં ત્રુટક ત્રુટક ગણગણતો હતો. “હે ભગવાન! મારી પત્ની મને ત્યજી દેવા માગે છે, મારી નોકરી હમણાં જ છૂટી ગઈ છે અને….” પરંતુ બહાર બ્રેકના તીણા અવાજથી એ વાક્ય પુરું કરી ન શક્યો. પછી ચર્ચનું બારણું ધડામ દઈને ખુલ્યું અને પેલો કાળિયો સુંદર યુવતી સાથે અંદર દાખલ થયો. તેઓ ચર્ચમાં આગળ આવ્યાં અને પેલો મોટેથી કહે છે, “એય ભગવાન, મેં તને ખરેખર ધમકાવીને ખોળી કાઢ્યો ભાઈ, કાર સરસ છે, ઘર ઉત્તમ અને યુવતી અતી સુંદર.”

વોલ્ટર માટે આ હદ બહારનું હતું. જ્યારે પેલો માણસ જતો રહ્યો ત્યારે એ આગળ આવ્યો, હાથ ઉંચા કર્યા અને કરગરતાં ધીમેથી કહે છે, “ ઓ ભગવાન, આ શું? એને જે કંઈ જોઈતું હતું તે બધું જ તેં એને આપ્યું. પરંતુ મને તો કશું જ ન આપ્યું. એમ કેમ?

એકાએક એક ગંભીર આકાશવાણી સંભળાઈ. “તારી તો મને કોઈ અસર જ જણાતી નથી, ભાઈ!”

રજનીશ વીષેનો કોઈ પુર્વગ્રહ હોય તો તે અંગે વીચાર કરવામાં આવે એ આશયથી આ રમુજ કહી છે. રજનીશે કંટાળાજનક ઉપદેશો નથી આપ્યા.

 

આ પહેલાં વીરાટનો જન્મોત્સવ કદી પણ ઉજવવામાં આવ્યો નથી. એટલે કે વીરાટની પહેલી, એકવીસમી, ચાળીસમી, પચાસમી જેવી કોઈ વરસગાંઠ ઉજવી નથી.

 

જીવનનો ભરપુર આનંદ માણવાની એક વીશીષ્ટ કળા પણ વીરાટ પાસે છે, જેનો થોડો અનુભવ અત્યારે અત્યારે મને થયો છે.

ફરીથી અંતરની શુભેચ્છા અને હાર્દીક આશીર્વાદ.

 

શરદીની એક દવા

August 23, 2014

શરદીની એક દવા

શરદીની આ દવા મેં અજમાવી છે. શરદી વીષે આ પહેલાં મેં વીસ્તૃત માહીતી મારા બ્લોગમાં આપી છે. એ પૈકી આ ઔષધ મેં તાજેતરમાં જ અજમાવ્યું છે, અને સારું પરીણામ મને મળ્યું છે. પણ આપની પ્રકૃતીને અનુકુળ હોય તો જ આનો પ્રયોગ કરવો. કદાચ પીત્ત પ્રકૃતીવાળાં લોકોને આ ઔષધો અનુકુળ ન આવે. મારી પીત્ત પ્રકૃતી નથી.

હરડે, મરી, પીપર, સુંઠ, દરેક ઔષધ ૧૦-૧૦ ગ્રામ લઈ તેમાં ૮૦ ગ્રામ સારો ગોળ (કેમીકલવાળો નહીં) નાખી બરાબર મીક્સ કરી નાની ચમચી જેટલું લઈ ગોળીઓ વાળવી. એને છાંયડે સુકવવી. સવાર-સાંજ એક એક ગોળી પાણી સાથે લેવી.

ગોળી ન વાળવી હોય તો આ મીશ્રણ એક ચમચી જેટલું પાણી સાથે લઈ શકાય. પરંતુ ગોળી જેટલા લાંબા સમય સુધી ચુર્ણ સારું રહે નહીં. આથી ગોળી વાળવી ન હોય તો ચુર્ણ થોડા પ્રમાણમાં જ બનાવવું. એટલે કે ઔષધો ૧૦-૧૦ ગ્રામને બદલે ૫-૫ ગ્રામ લેવાં અને ગોળ ૪૦ ગ્રામ લેવો.

ગુજરાતીમાં જાતી

August 16, 2014

હું લાંબા સમયથી પરદેશમાં રહું છું, આથી ગુજરાતી ભાષામાં થઈ રહેલા ફેરફારોથી અજાણ છું. લાગે છે કે હીન્દી ભાષાની અસર ગુજરાાતીમાં થવાથી અને નવી પેઢીને એ સ્વીકાર્ય હશે તેથી એના પ્રત્યે કોઈ કશું કહેતું હોય એમ લાગતું નથી. આજે ૧૫ ઑગષ્ટના ‘સંદેશ’ દૈનીકમાં બે શબ્દો જોવા મળ્યા જેમાં એક શબ્દની જાતી બાબત કદાચ બેદરકારી હશે એમ લાગે છે, જ્યારે બીજા શબ્દના પ્રયોગમાં હીન્દીની અસર હશે.

જુઓ:

  1. ભારે પડ્યું જીત પછી શર્ટ ઉતારવાનું, છિનવાઈ ગયો ગોલ્ડ મેડલ

Aug 15, 2014 15:21     Sports

Tags:   • France • Athletics • Championship • Stage race • Jury             comment     E-Mail     Print

Viewed:           3513

| Rate: 5.0

| Rating:

Bookmark The Article

જ્યુરિચ, 15 ઓગસ્ટ (2014)

ફ્રાન્સના માહિદિની મેખિસીને યૂરોપીયન એથ્લેટિક્સ ચેમ્પિયનશિપમાં પુરુષોની 3000 મીટરની ટપ્પા દોડની રમતમાં ગોલ્ડ મેડલ એટલા માટે ગુમાવવું પડ્યું કેમ કે છેલ્લી વિજય રેખા પાર કરતાં પહેલાં પોતાના શર્ટ ઉતારી દીધો હતો. આ સ્પર્ધાના જ્યુરીએ આ કેસમાં તપાસ પછી ફ્રાન્સના યોઆન કોવાલને ગોલ્ડ મેડલ વિજેતા જાહેર કરવામાં આવ્યો છે.

ઉપર હેડીંગમાં ગોલ્ડ મેડલ શબ્દ પુલ્લીંગમાં છે, પણ અહીં નપુસકલીંગમાં છે. આ બેદરકારીને લીધે હશે?

સ્પેનની ટીમે મેખિસીને લઇને ભારે વિરોધ નોંધાવ્યો છે. મેખિસીએ પોતાનો શર્ટ નિકાળીને પહેલાં મોંઢા ઉપર રાખ્યો અને પછી હવામાં લહેરાવ્યો હતો.. સ્પેનના ખેલાડી એન્જલ મુલેરા આ સ્પર્ધામાં ચોથા સ્થાન ઉપર રહ્યો હતો.

Share This

એ જ દીવસના સંદેશમાં જુઓ અવાજની જાતી. હા હીન્દીમાં आवाज़ શબ્દ નારી જાતી છે. એ જ રીતે કદાચ હીન્દીની અસરને લીધે ઉપરના ફકરામાં ‘શર્ટ નીકાળીને’ શબ્દપ્રયોગ કરવામાં આવ્યો હશે? સામાન્ય રીતે આપણે ગુજરાતીમાં શર્ટ કાઢીને એમ કહીએ છીએ. ઉપર હેડીંગમાં તો લખ્યું જ છે ‘ભારે પડ્યું જીત પછી શર્ટ ઉતારવાનું.’

  1. અહીં ઝરણાંઓના કિલકિલાટ અને ઠંડી હવાની લહેરખીની સાથેસાથે સતત યુદ્ધ અને ધડાકાની અવાજ ગુંજતી હોય છે

June 22, 2014

 

કળશપુજા

મને વેલીંગ્ટન મહીલા સમાજ તરફથી એક વાર ૫૦+ ના જમણવાર પ્રસંગે કળશપુજા વીશે બે શબ્દો કહેવાનું જણાવવામાં આવ્યું હતું.

બધા જ મંગળ, શુભ પ્રસંગોએ આપણે કળશપુજા કરીએ છીએ. જો કે ક્યાંક હમણાં મેં તો અશુભ પ્રસંગે પણ કળશપુજા થતી જોઈ છે. પણ મને લાગે છે કે માત્ર શુભ કાર્ય વખતે જ કળશપુજા કરવી જોઈએ, કેમ કે આ પુજા બ્રહ્માંડની ઉત્પત્તી-સર્જન સાથે સંબંધ ધરાવે છે, અને એને આપણે શુભ ગણીએ છીએ.

આ કળશમાં પાણી-લગભગ ૮૦% જેટલું ભરવું. એમાં ચોખા, કંકુ, અબીલ-ગુલાલ, ફુલ વગેરે નાખવાથી એ આપણા જડ શરીરનું તથા ચૈતન્ય શક્તી આત્માનું પ્રતીક બને છે. આપણે જાણીએ છીએ કે આપણા શરીરમાં ૮૦% જેટલું પાણી છે. કળશમાંનું પાણી સૃષ્ટીની ઉત્પત્તી જે એક અણુના વીસ્ફોટથી થયેલી તેમાંના પાણીનું જ પ્રતીનીધીત્વ કરે છે. કળશ પર રાખવામાં આવતાં આંબાનાં પાંદડાં અને નાળીયેર સૃષ્ટીના સર્જનનું પ્રતીક છે. કળશને બાંધવામાં આવતું નાડુ વીશ્વના દૃશ્ય-અદૃશ્ય બધા જ પદાર્થોને જે પ્રેમ એકબીજા સાથે જોડી રહ્યો છે તેનું પ્રતીક છે. આથી જ કળશપુજા સમયે બોલવામાં આવતો શ્લોક:

सूत्रंकार्पाससंभूतंब्रह्मणानिर्मितंपुरा,

येनबद्धंजगत्सर्वंवेष्टनंकलशस्यच.

येनबद्धंजगत्सर्वं-જેના વડે સમગ્ર સૃષ્ટી બંધાયેલ છે. આપણે જાણીએ છીએ કે સમગ્ર બ્રહ્માંડને બાંધનાર, ભેગું રાખનાર એક સુત્ર, એક બળ છે, જેને વીજ્ઞાન ગુરુત્વાકર્ષણ કહે છે. ધર્મની ભાષામાં એને જ પ્રેમ કહ્યો છે.

આથી જ ગૃહપ્રવેશ વખતે આ કળશને બારણા આગળ રાખવામાં આવે છે.

 

સર્વ પ્રથમ જીવન પાણીમાં જ પાંગર્યું હતું. પાણી વીના જીવન શક્ય નથી. આથી પાણીને આપણે વરુણદેવ તરીકે પુજીએ છીએ. આમ કળશપુજા એટલે મુખ્ય પુજા તો વરુણદેવની. પરંતુ આપણે જોયું તેમ એને સમગ્ર વીશ્વના પ્રતીક તરીકે લઈએ છીએ આથી બધા જ દેવી-દેવતાઓનો એમાં વાસ છે એમ માનવામાં આવે છે. આથી કળશપુજામાં બોલાતા આ શ્લોકો જુઓ:

 कलशस्यमुखेविष्णुःकंठेरुद्रसमाश्रितः|

मूलेतत्रस्थितोब्रह्मामध्येमातृगणास्मृता ||

कुक्षौतुसागराःसर्वेसप्तद्वीपावसुंधरा |

ऋग्वेदःअथयजुर्वेदःसामवेदःहिअथर्वणः||

अंगेश्चसहिताःसर्वेकलशाम्बुसमाश्रिताः |

अत्रगायत्रीसावित्रीशांतिःपुष्टिकरीसदा||

त्वयितिष्ठंतिभूतानित्वयिप्राणाप्रतिष्ठिता |

शिवःस्वयंत्वमेवासिविष्णुःत्वंचप्रजापति||

आदित्यावसवोरुद्राः   विश्वेदेवासपैतृकाः|

त्वयितिष्ठंतिसर्वेऽपियतःकामफलप्रदा||

गंगेचयमुनेचैवगोदावरीसरस्वति |

कावेरीनर्मदेसिंधोजलेऽस्मिनसन्निधिंकुरु ||

એના મુખે વીષ્ણુ, કંઠસ્થાને શીવ, મુલસ્થાને બ્રહ્મા તથા મધ્ય ભાગે માતૃગણ રહેલા છે.કળશની કુખમાં એટલે અંદર સપ્ત સમુદ્ર સહીત પૃથ્વી, ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ, સામવેદ, અથર્વેદ છે. અહીં શાંતી અને પુષ્ટી આપનાર પાપનાશક ગાયત્રી, સાવીત્રી પુજા માટે આવે છે. ગંગા, યમુના, ગોદાવરી, સરસ્વતી, નર્મદા, સીંધુ, કાવેરી કળશના જળમાં પ્રવેશે છે.

આ પુજાના અધીષ્ઠાતા દેવ વરુણદેવને નમસ્કાર કરવામાં આવે છે.ચંદનયુક્ત ચોખા અને સુગંધી ફુલો ચડાવવામાં આવે છે. કળશપુજા બાદ એમાંનું પાણી આચમની કે દુર્વા વડે પુજાની સામગ્રી ઉપર છાંટવામાં આવે છે.

આજની લગભગ બધી જ ધાર્મીક વીધીઓમાં કુંભ-કળશની સ્થાપના કરવામાં આવે છે. લગ્નપ્રસંગ, ગૃહપ્રવેશ, કોઈનું સ્વાગત કરવાનું હોય, કોઈ પણ પ્રકારનું શુભ કાર્ય કરવાનું હોય ત્યારે કળશની સ્થાપના કરવામાં આવે છે. લગ્નપત્રીકામાં, નીમંત્રણ પત્રીકામાં, કે જાહેરાતમાં પણ સુંદર શણગારેલ કળશ છાપેલો જોવામાં આવે છે. જળની આટલી સરસ પુજા બીજા કોઈ દેશમાં જોવામાં આવતી નથી.

માણસ મૃત્યુ પામે ત્યારે તેની અંત્યેષ્ઠીમાં પણ માટીના કુંભને સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. જીવનજળ હવે ખુટી ગયું છે તે ભાવને વ્યક્ત કરવા અગ્નીસંસ્કાર પહેલાં પાણી ભરેલા માટીના ઘડાને ફોડી નાખવામાં આવે છે. જળ ભરેલો કળશ હર્યા-ભર્યા જીવનનું પ્રતીક છે.

“મળવા જેવા માણસ-૧૨(શ્રી સુરેશ જાની)”

April 29, 2014

“મળવા જેવા માણસ-૧૨(શ્રી સુરેશ જાની)”

શ્રી. પી.કે. દાવડા દ્વારા લખાયેલ આ લેખ મને ભાઈ શ્રી સુરેશભાઈએ મોકલ્યો છે અને વધુ લોકોની જાણ માટે એને મારા બ્લોગ પર મુકવો હોય તો મુકી શકાય એમ જણાવવામાં આવ્યું હતું. આથી એના મુળ લેખક શ્રી. દાવડાની મંજુરીથી એક જ ઈ-ઉવાળી સાદી જોડણીમાં અહીં મુકું છું.

સુરેશ જાની

સુરેશભાઈનો જન્મ એક મધ્યમ વર્ગીય બ્રાહ્મણ કુટુંબમાં, ૧૯૪૩માં અમદાવાદમાં થયો હતો. એમના પીતા જ્યારે ૧૯૫૫ માં રેલ્વેની નોકરીમાંથી રીટાયર્ડ થયા ત્યારે તેમનો ૨૫૦ રુપીયા પગાર હતો. શાળામાં તો ચાલતા જતા હતા, પણ દુર આવેલી એંજીનીઅરીંગ કોલેજમાં જવા સુરેશભાઈને બસ ભાડા માટે રોજ ૧૦ પૈસા મળતા. નોટબુક્સ, પુસ્તકો વગેરે શાળામાંથી અથવા જ્ઞાતી ટ્રસ્ટમાંથી મફત મળતાં. એક સમય એવો હતો કે એ વખતે એમને મળતી ૧૦૦/- રુપીયાની પોસ્ટ મેટ્રીક્યુલેશન સ્કોલરશીપ ઘરમાં ગાડાના પૈડા જેવી હતી.

સુરેશભાઈ એમના પીતા વીશે કહે છે, “બાપુજી સાવ સામાન્ય સ્થીતીના પણ દીલના અમીર. લોકો એમને ધરમનો કાંટો ગણતા. અનેક લોકો એમની સલાહ લેવા આવતા. એમણે અનેક લોકોને એમના પ્રશ્નો ઉકેલવામાં મદદ કરી હતી. એમની ધાર્મીકતા એ જમાનાના માણસો કરતાં બહુ અલગ હતી. એમણે કદી અમને મંદીર જવાનો કે ચીલાચાલુ પુજાનો આગ્રહ રાખ્યો ન હતો. તેઓ શ્રી. અરવીંદની ફીલસુફી સાથે આત્મસાત થયા હતા; અને રેલ્વેની નોકરીને કારણે મળતા ફ્રી પાસને લીધે અમને બે વખત પોન્ડીચેરી લઈ ગયા હતા.” એમના માતા વીશે તેઓ કહે છે, “મા ચાર જ ચોપડી ભણેલાં, પણ વાંચનનાં શોખીન. ક.મા.મુન્શી, ર.વ.દેસાઈ, ધુમકેતુનાં મોટા ભાગનાં પુસ્તકો વાંચેલાં. અનેક ગીતો, ભજનો, સ્તોત્રો, ગીતાના અધ્યાયો મોંઢે કડકડાટ. ઘરના કામના ઢસરડા અને પાંચ સંતાનોના ઉછેરની જવાબદારી, પણ ક્યારે પણ ફરીયાદ ન કરેલી. એ પેઢીની ખાનદાની અલગ હતી.”

અભ્યાસમાં સુરેશભાઈ ખુબ જ હોશીયાર હતા, હંમેશાં બહુ જ ઉંચા માર્કસ મેળવી પાસ થતા. મેથ્સ અને સાયન્સમાં એમને એટલો રસ હતો કે એ હંમેશાં પોતાની કક્ષા કરતાં ખુબ જ આગળ રહેતા. દસમા ધોરણમાં બનેલો એક પ્રસંગ સુરેશભાઈના શબ્દોમાં જ કહું તો “દસમા ધોરણમાં મને ગણીતમાં ૯૯ માર્કસ આવ્યા. મેં બારમાંથી આઠ સવાલ નહીં, પણ બારે બાર સવાલના જવાબ આપ્યા હતા. હું અમારા ગણીતના શીક્ષક શ્રી. ચીતાણીયા સાહેબ પાસે ગયો. અને પુછ્યું, મને એક માર્ક ઓછો શા માટે આપ્યો છે? સાહેબે કહ્યું, “જો, ભાઈ! ઉત્તરવહીમાં તેં પહેલા પાને લખ્યું છે કે – ગમે તે આઠ ઉત્તર તપાસો. આ તારું અભીમાન બતાવે છે. એ તારા અભીમાનનો એક માર્ક મેં કાપ્યો. તારી હોંશીયારી તને જીવનમાં કામ લાગશે; તેના કરતાં વધારે આ અભીમાન તને વધારે નડશે. ” સુરેશભાઈએ શીક્ષકની આ વાત જીવનભર માટે યાદ રાખી લીધી.

દીવાન બલ્લુભાઈ માધ્યમીક શાળા, અમદાવાદ,માંથી એસ.એસ.સી. પાસ કરી સુરેશભાઇએ બે વર્ષ માટે ગુજરાત કોલેજ, અમદાવાદમાં અભ્યાસ કર્યો. આ સમય દરમ્યાન એમને ફીઝીક્સ અને મેથ્સમાં એટલો રસ પડ્યો કે એમણે વૈજ્ઞાનીક બનવાનો મનોમન નીર્ણય કરી લીધો હતો, પણ કુટુંબના આગ્રહને વશ થઈ એમણે અમદાવાદની એલ.ડી. કોલેજ ઓફ એંજીનીરીંગમાં ત્રણ વર્ષનો બી.ઈ.(મીકેનીકલ)નો અભ્યાસ કર્યો. ત્યારબાદ એક વર્ષ વધારે અભ્યાસ કરી બી.ઈ.(ઈલેક્ટ્રીકલ)ની ડીગ્રી પણ મેળવી લીધી. જો સુરેશભાઈનું મનનું ધાર્યું થાત તો ભારતને એક પ્રતીભાશાળી વૈજ્ઞાનીક મળત.

૧૯૬૫ માં અમદાવાદ ઈલેક્ટ્રીસીટી કંપનીમાં આસીસ્ટંટ એંજીનીઅર તરીકે નોકરીની શરુઆત કરી અને છેક ૨૦૦૦ માં સાબરમતી પાવર સ્ટેશનના જનરલ મેનેજર તરીકે નીવૃતી લીધી. નોકરી દરમ્યાન એમણે પાવર એંજીનીઅરીંગના વીવીધ ક્ષેત્રોમાં કામ કર્યું, ત્રણ પાવર સ્ટેશનોના બાંધકામમાં સક્રીય કામગીરી બજાવી. બે વર્ષ માટે વીજ ચોરી પકડવાનું કામ પણ કર્યું. બે વર્ષ માટે ઝોનલ મેનેજરનું ખુબ જ જવાબદારીવાળું કામ પણ સંભાળ્યું, ૨૦૦૦ની સાલમાં નીવૃત થયા ત્યારે તેઓ જનરલ મેનેજરના પદ પર હતા. ( રીપીટ થાય છે )

નોકરી દરમ્યાન સુરેશભાઈ પરીસ્થીતીનો તાગ કાઢી એમાં ઉત્પાદકતા વધારવા હંમેશાં Time and Motion Studies અને Inventory control નો ઉપયોગ કરતા. માત્ર પોતાના ઉપરી અધીકારીઓ જ નહીં પણ પોતાના હાથ નીચેના માણસો પાસેથી નવું નવું શીખવા ઉત્સુક રહેતા. કોઈપણ મુશ્કેલીનો તેઓ કાયમી ઈલાજ કાઢવા પ્રયત્નશીલ રહેતા.

ઉદ્યોગોમાં અકસ્માતોને સંપુર્ણપણે નીવારી શકાતા નથી. એમના હાથ નીચેના કામોમાં જ્યારે પણ અક્સ્માતમાં કોઈ કામદારને ઈજા થતી, ત્યારે સુરેશભાઈ માનસીક રીતે ખુબ જ વીક્ષુબ્ધ થતા.

નીવૃતી બાદ સુરેશભાઇ શેષ જીવન પસાર કરવા અમેરીકા આવી ગયા. અમેરીકા આવીને જેમ દુલા ભાયા કાગને ઇચ્છા થઈ (કરને બાળક કાગડા) તેમ સુરેશભાઈની પણ ફરીથી બાળક બની જઈ, આનંદમાં શેષ જીવન ગુજારવાની ઈચ્છા થઈ. એમણે લખ્યું,

“બાસઠના આ ડોસાજીને ચાર સાલના થાવું છે.

સંતાકુકડી, છુક છુક ગાડી, લખોટીમાં લલચાવું છે. ”

પબ્લીક લાયબ્રેરીમાંથી બાળકોના વીભાગમાંથી પુસ્તકો મેળવી વાંચવાનાં શરુ કરી દીધાં. Origamiમાં પણ એમણે પુષ્કળ હાથ અજમાવ્યો. શાળામાં હતા ત્યારથી જ સાહીત્યમાં રસ તો હતો જ, પણ નીવૃતીમાં આ તેમની પ્રવૃતી બની ગઈ. નીબંધ, લેખ, કવીતા, ટુંકી વાર્તા અને નવલકથા, આમ સાહીત્યના બધા પ્રકારોમાં એમણે હાથ અજમાવ્યો. ૨૦૦૬માં બ્લોગ્સમાં ગુજરાતીમાં લખવાની સુવીધા થઈ જતાં સુરેશભાઈને મોકળું મેદાન મળી ગયું. એમણે ૨૦૦૬ માં જ સાત બ્લોગ્સમાં લખવાની શરુઆત કરી દીધી, આમાંના ઘણા બ્લોગ્સ તો એમણે જ શરુ કરેલા. બ્લોગ્સની બાબતમાં તેઓ એટલા બધા ઉત્સાહી હતા કે જે કોઈ મીત્રને પોતાનો બ્લોગ શરુ કરવો હોય તેને પુરજોશથી મદદ કરવામાં લાગી જતા. (મારો બ્લોગ શરુ કરવામાં મને પણ સુરેશભાઈની મદદ મળેલી.-ગાંડાભાઈ) એંજીનીઅર હોવાથી કોમપ્યુટરની નવી નવી તરકીબો પોતે સમજી લઈને મીત્રોને પણ શીખવવાનો એમનો શોખ આજે પણ ચાલુ જ છે, અને એટલા માટે જ સુરેશભાઈ બ્લોગ જગતમાં સુરેશદાદા અથવા ફક્ત દાદાના હુલામણા નામે ઓળખાય છે.

એમના છેલ્લા આઠ-દશ વર્ષનાં કાર્યોને આ નાનકડા લેખમાં સમાવી લેવાનું શક્ય નથી, પણ માત્ર ન ભુલાય એવાં થોડાં કાર્યોનો ઉલ્લેખ કરવો હોય તો એમના બ્લોગ, “ગુજરાતી પ્રતીભા પરીચય” નો ઉલ્લેખ કરવો જ પડે. આ બ્લોગમાં એમણે ૫૪૫ જેટલા ગુજરાતી મહાનુભવોનો પરીચય કરાવ્યો છે. એમના બીજા એક જાણીતા બ્લોગ્સનું નામ છે ‘સુર સાધના’ જે ત્રણ જુના બ્લોગ –‘અંતરની વાણી’, ‘કાવ્યસુર’ અને ‘ગદ્યસુર’ નો સમન્વય છે. એમણે લખેલી ૬ ઈ-બુકમાંથી એમના હ્રદયની ખુબ જ નજીક ઈબુકનું નામ છે – “બની આઝાદ”. આ પુસ્તકમાં એમણે સ્વાનુભવ આધારીત જીવનની ફીલોસોફી વણી લીધી છે.

હાલમાં સુરેશભાઈ વધારે આંતરમુખ થઈ, થોડા ગંભીર વીષયોના વીચારોમાં વ્યસ્ત છે, છતાં પણ લંડનથી બહેન હીરલ શાહે શરુ કરેલી ઈ-વીદ્યાલયને પગભેર કરવામાં સક્રીય મદદ કરે છે, અને કોમ્પ્યુટર માટે નવા સોફટવેર બનાવવા અને મોજુદા સોફટવેર્સ પર હાથ અજમાવવાનું કાર્ય તો ચાલુ જ છે.

એમની સલાહ છે, ભુતકાળ વાગોળવામાં કે ભવીષ્યની ચીંતા કરવામાં સમય ન ગાળતાં Live this moment powerfully.

-પી. કે. દાવડા


Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 251 other followers