શીર્ષાસન અને શવાસન

March 27, 2015

Shirshasan Position1Shirshasan Position 2Shirshasan Position 3Shirshasan Position 4Shirshasan

શીર્ષ એટલે મસ્તક, માથું અને આ આસનમાં માથા પર ઉભા રહેવાનું હોય છે, એટલે એને શીર્ષાસન કહેવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત શીર્ષનો બીજો એક અર્થ પણ છે-શ્રેષ્ઠ, ઉત્તમ. આસનોમાં આ આસન શ્રેષ્ઠ છે, આથી પણ એને શીર્ષાસન કહેવામાં આવે છે. એ સૌથી મહત્ત્વનું અને લાભકારી આસન હોવા સાથે જો એને ભુલભરેલી પદ્ધતીથી કરવામાં આવે તો નુકસાન પણ એટલું જ થાય છે. આથી એને યોગ્ય રીતે કરવું ખુબ મહત્ત્વનું છે.

શીર્ષાસન એક એવું આસન છે જેનો અભ્યાસ કરવાથી અનેક નાની બીમારીઓ દુર થઈ શકે છે. મનુષ્ય શરીરનાં બધાં જ તંત્રોની તંદુરસ્તી જાળવવા જો એક આસનનું નામ લેવાનું હોય તો શીર્ષાસનનું લઈ શકાય. શીર્ષાસનને આસનોનો રાજા કહેવામાં આવે છે. ખાસ કરીને નાડીતંત્ર (જ્ઞાનતંત્ર)ને ચેતનવંતું બનાવવા તથા શારીરીક અને માનસીક તનાવમાંથી મુક્તી મેળવવા માટે શીર્ષાસન અજોડ છે. શીર્ષાસનથી આપણું પાચનતંત્ર સારું રહે છે, રક્ત સંચાર યોગ્ય રીતે થાય છે. શરીરને બળ પ્રાપ્ત થાય છે. તેનાથી મસ્તીષ્કમાં રક્ત સંચાર વધે છે, જેનાથી સ્મરણશક્તી વધી શકે છે. હીસ્ટીરીયા તથા અંડકોષ વૃદ્ધી, હર્નીયા, કબજીયાત વગેરે રોગો નથી થતા. તેનાથી વાળ કસમયે ખરતા નથી તથા સફેદ થતા અટકે છે. આ આસનથી આપણા આખા શરીરની માંસપેશીઓ સક્રીય થઈ જાય છે. આથી શારીરીક બળ મળે છે.

જો કે આ આસન કંઈક મુશ્કેલ છે. તે સીદ્ધ કરવું બધાં માટે સહજ નથી.

આસનો કરતી વખતે શીર્ષાસન ક્યારે કરવું? શરુઆતમાં, મધ્યમાં કે અંતે? કેટલાક લોકો શરુઆતમાં, લોહી ગરમ ન થયેલું હોય ત્યારે કરવામાં માને છે, કેટલાક બધી કસરતના અંતે કરવાનું કહે છે. હું થોડી વૉર્મીંગ અપની કસરત કર્યા પછી શીર્ષાસન કરું છું. એમાં તાડાસન, કમરઝુક, તીર્યક તાડાસન અને કોણાસનનો સમાવેશ થાયછે. આથી મેં શરુઆત આ આસનો અને કસરતથી કરી છે.

શીર્ષાસનની વીધીઃ- સૌથી પહેલાં સમતળ જમીન ઉપર કામળો વગેરે પાથરી નરમ આસન બનાવો. અહીં પરદેશમાં મોટા ભાગનાં ઘરોમાં લાકડાના ફ્લોર (ભોંયતળીયા) પર કારપેટ હોય છે. એની નીચે નરમ રબર જેવા પદાર્થનું પડ (અન્ડરલે) પાથરેલું હોય છે. તેના પર બીજો કારપેટનો ટુકડો હોય છે. આથી એના પર બીજું કશું જ પાથરવાની જરુર વીના શીર્ષાસન કરી શકાય. હું વર્ષોથી એ રીતે કરું છું. જમીન પર કે સખત આસન પર શીર્ષાસન કરવું યોગ્ય નથી, કારણ કે એમાં માથાનો ભાગ આસન પર મુકી આખા શરીરનું વજન એના પર મુકવામાં આવે છે. એ જ રીતે પોચા ગાદલાં જેવું આસન પણ સારું ન કહી શકાય. પ્રમાણસર નરમ આસન શીર્ષાસન કરવા માટે ઉત્તમ છે. લાંબી આસનપાટ હોય તો તેની ગડી વાળી જોઈતી નરમાશવાળું આસન બનાવી શકાય.

શીર્ષાસન કરવા માટે વજ્રાસનમાં બેસો. હવે આગળ તરફ ઝુકી બંને હાથની કોણીઓને જમીન ઉપર ટેકવો. બંને હાથની આંગળીઓને એકબીજા સાથે જોડીને માથાને બંને હથેળીની વચ્ચે રાખો. શ્વાસ સામાન્ય રાખો. હાથના પંજાઓની વચ્ચેની જગ્યામાં માથાનો પાછલો ભાગ બરાબર આવે અને આસન દરમ્યાન કરોડ સીધી રહે એ રીતે માથાનો ભાગ આસન પર મુકવો જોઈએ. આ સ્થીતીમાં માથાનો ટોચનો ભાગ આસન પર હશે અને પાછળનો ભાગ બે પંજા વચ્ચે હશે. બીજી રીતે જોઈએ તો આ સમયે બે હાથની કોણીથી ત્રીકોણની બે બાજુઓ જેવો આકાર થશે અને બંને બાજુઓ જ્યાં મળે ત્યાં માથાનો ભાગ હશે. ત્રીકોણની ત્રીજી ખુલ્લી બાજુએ શરીર ઘુંટણના આધારે હશે. માથાને જમીન ઉપર ટેકવ્યા પછી ધીરે-ધીરે શરીરનું પુરું વજન માથા ઉપર છોડીને શરીરને ઉપર ઉઠાવો. શરીરનો ભાર માથા ઉપર લઈ લો. આ વખતે હજુ પગ ઘુંટણમાંથી વળેલા હશે. એને ધીમે ધીમે સીધા કરી આખું

 

શરીર સીધું કરી લો એટલે શીર્ષાસન.

શીર્ષાસનમાં રાખવાની કાળજી: જો તમે પુરેપુરા સ્વસ્થ ન હો તો આ આસનનો અભ્યાસ કરતાં પહેલાં એના નીષ્ણાતની સલાહ અવશ્ય લો. જેમને હાઈ કે લો બ્લડ પ્રેશર હોય કે હૃદય અથવા આંખોની કોઈ બીમારી હોય તેમણે આ આસન ન કરવું. ગરદનની કોઈ સમસ્યા હોય તો પણ આ આસન ન કરવું. ધડથી ઉપરના ભાગમાં દર્દ કે દુખાવો હોય તેવાઓએ શીર્ષાસન કરવું નહીં. શીર્ષાસન કરતાં પહેલાં પેટ સાફ થયેલું હોવું ખુબ જ જરુરી છે. ઉંમરમાં વૃદ્ધ હોય તેવાઓએ આ આસન શરુ કરવું નહીં. આંખના ચશ્માના નંબર બેથી વધુ હોય તેણે પણ શીર્ષાસન કરવું નહીં. જો માથુ, મેરુદંડ, પેટ વગેરેમાં કોઈ ફરીયાદ હોય તો આ આસન બીલકુલ ન કરવું.

સાવધાની : શરુઆતમાં આ આસન દીવાલનો ટેકો લઈને જ કરવું જોઈએ અને એ પણ એના નીષ્ણાતની દેખરેખમાં. માથાને જમીન પર ટેકવતી વખતે ધ્યાન રાખો કે સારી રીતે માથાનો આ ભાગ જ ટેકવ્યો છે, જેથી ગરદન અને કરોડરજ્જુ સીધાં રહે. પગને એકદમ ઝટકાથી ઉપર ન ઉઠાવવા. અભ્યાસ કરવાથી તે એમની જાતે જ ઉપર ઉઠવા માંડે છે.

શીર્ષાસન હંમેશાં શૌચક્રીયા બાદ માત્ર સવારે દીવસમાં એક જ વખત કરવું જોઈએ. જો કબજીયાત રહેતી હોય તો બીજા ઉપાયો બાદ પેટ સાફ થાય પછી જ આ આસન કરવું, નહીંતર લાભને બદલે નુકસાન થવાનો સંભવ છે.

ફરી સામાન્ય સ્થીતીમાં આવવા માટે ઝટકાથી પગને જમીન પર ન મુકવા, અને માથાને એકદમ ઉપર ન ઉઠાવવું. પગને વારાફરતી જમીન પર મુકવા પછી માથાને હાથના પંજાની વચ્ચે થોડીવાર સુધી મુકી રાખ્યા બાદ જ વજ્રાસનમાં આવવું.

ઉપર શીર્ષાસનના લાભો વાંચી ઉત્સાહમાં આવી જઈ એને લાંબા સમય સુધી કરવા મંડી ન પડવું. પ્રથમ વખત શીર્ષાસન કરતાં હોય તો પંદરથી ત્રીસ સેકંડ સુધી આ સ્થીતીમાં રહો. (અનુભવ થતાં ક્રમશઃ સમય વધારી વધુમાં વધુ દસેક મીનીટ સુધી એને કરી શકાય. જો કે કેટલાક નીષ્ણાતો એને બેત્રણ મીનીટથી વધુ ન કરવું જોઈએ એવો મત ધરાવે છે. વધુ સમય શીર્ષાસન કરવાથી મગજની નાજુક નસોને નુકસાન પહોંચી શકે, જેને આપણે જ્ઞાનતંતુ કહીએ છીએ. એ ખુબ બારીક તાંતણા જેવા હોય છે.) પછી જે ક્રમમાં આસન કર્યું તેથી ઉલટા ક્રમમાં આસનથી મુળ સ્થીતીમાં આવો. આ સમગ્ર પ્રક્રીયા દરમ્યાન આંચકા આવે તેવી રીતે કે ઉતાવળ કરવી પડે તેવું કરવાનું નથી.

 

એકાદ મીનીટ જેટલો સમય માથાને બે પંજા વચ્ચે રાખીને આસનની શરુઆતમાં જે સ્થીતી હતી તેમાં રહો. પછી શવાસન કરી શરીરને આરામ આપો. સામાન્ય રીતે જેટલો સમય શીર્ષાસન કર્યું હોય તેનાથી અડધો સમય શવાસન કરવું જ જોઈએ. આ બાબત બહુ મહત્ત્વની છે. શવાસનની વીધી આ આસન પછી બતાવી છે.

શીર્ષાસનના ફાયદા

શીર્ષાસન દરમ્યાન શરીરમાં લોહીની ગતી ગુરુત્વાકર્ષણથી પગથી માથા તરફ થાય છે. એથી માથાના ભાગમાં લોહીના વધારાના વહન માટે રક્તવાહીનીઓ સહેજ ફુલે છે. લોહીનું દબાણ એથી સહેજ ઘટે છે. પરીણામે પગ અને ઉદરપ્રદેશમાંનું લોહી હૃદયના જમણા ભાગમાં એકઠું થાય છે. એથી રુધીરાભીસરણ ઝડપી બને છે. આથી સામાન્યતઃ મગજ અને ધડના ભાગમાં જ્યાં સામાન્ય સ્થીતીમાં લોહીનો પુરવઠો ઓછો મળતો હોય ત્યાં વધુ લોહી મળવાથી એને પોષણ મળે છે. એથી શીર્ષાસન કરનારનું મુખ તેજસ્વી અને પુષ્ટ બને છે.

રક્તાભીસરણની ક્રીયા સરળ બનવાથી લોહીના વીકારોથી થતા રોગો મટે છે. મનુષ્યનું હૃદય જન્મથી જ અવીરત કાર્ય કરતું રહે છે. હૃદયની ગતીના સમતોલનથી દીર્ઘ આયુષ્ય અને નીરોગી શરીર પ્રાપ્ત થાય છે. હૃદયને સૌથી વધુ આરામ આપનાર કોઈ આસન હોય તો તે શીર્ષાસન છે.

શરીરના અવયવોમાંથી અશુદ્ધ લોહી ભેગું કરનાર શીરાઓ ગુરુત્વાકર્ષણથી વીરુધ્ધ દીશામાં લોહીને ધકેલતી હોય છે. જે શીથીલ થતાં વેરીકોઝ વેઈન નામે શીથીલ શીરાનો રોગ થાય છે, જેમાં શીરા વાંકીચુકી થઈ જાય છે. નીયમીત શીર્ષાસન કરવાથી આ રોગ દુર થાય છે.

મગજના ભાગમાં આવેલ પીટ્યુટરી અને પીનીયલ ગ્રંથીઓને પોષણ મળવાથી આરોગ્યની વૃદ્ધી થાય છે. ધોળા વાળ કાળા થાય છે. વૃદ્ધાવસ્થાને લીધે મોં પર પડતી કરચલીઓ ઘટે છે. સ્મરણ શક્તી વધે છે. બુદ્ધી તીક્ષ્ણ થાય છે. જ્ઞાનતંતુની નબળાઈને કારણે લાગતી અશક્તી, અનીદ્રા, સુસ્તી (ન્યુરેસ્થેનીયા) વગેરે મટે છે. આંખ, કાન, નાક, ગળા વગેરેના સામાન્ય દોષો દુર થાય છે.

શીર્ષાસન આંખની દૃષ્ટીશક્તી વધારે છે. શરુઆતના ચશ્માના નંબર પણ એનાથી ઉતરી જાય છે. પરંતુ જો બે કે ત્રણથી વધુ ચશ્માના નંબર હોય તો તેણે શીર્ષાસન ન કરવું, કારણ કે તેનાથી નંબર વધવાનો ભય રહે છે.

શીર્ષાસન જ્ઞાનતંતુઓ માટે અકસીર ટોનીક સાબીત થાય છે. એથી માનવીની ચપળતા, કાર્યદક્ષતા અને ઉત્સાહમાં વધારો થાય છે. તે ઉપરાંત શરીરના અગત્યના અવયવો જેવા કે બરોળ, કીડની, યકૃત, જઠર અને આંતરડાની કાર્યક્ષમતા વધવાથી જઠરાગ્ની પ્રદીપ્ત થાય છે, અજીર્ણ, મંદાગ્ની કે કબજીયાત દુર થાય છે. દમ તથા હર્નીયામાં રાહત મળે છે.

શીર્ષાસન કરવાથી બ્રહ્મચર્યના પાલનમાં મદદ મળે છે. વીર્યનું રક્ષણ અને ઉર્ધ્વગમન થતાં ઓજસમાં રુપાંતર થાય છે. સ્વપ્નદોષ દુર થાય છે. ટુંકમાં કહીએ તો શીર્ષાસન માનવો માટે અમૃત સમાન છે. ઘડપણ અને રોગોને પણ દુર કરે તેવું સર્વશ્રેષ્ઠ રસાયણ છે.

જેટલો સમય શીર્ષાસન કર્યું હોય તેનાથી અડધા સમય સુધી તરત શવાસન કરવું.

   શવાસન

 

તદ્દન શાંત થઈ ચત્તા સુઈ જાઓ. પગ પાસે પાસે અથવા તમને આરામદાયક હોય તે રીતે અને અંગુઠા ઉપર રહે. હાથને બાજુમાં રાખો. ધડથી હાથોનું અંતર પણ પોતાને અનુકુળ હોય તેમ રાખવું. આખા શરીરને ઢીલું કરવું. આંતરીક દૃષ્ટીએ જાણે હૃદય, ફેફેસાં, પેટ, યકૃત(લીવર) એ બધા અંદરના અવયવોને શાંત થતા જોતા હોઈએ એવી ભાવના કરવી. એમ કરતાં કરતાં છેક પગની આંગળી સુધી ધ્યાન કરવું. બને તેટલી નીર્વીચાર સ્થીતી પ્રાપ્ત કરવી, પણ એ માટે કોઈ ટેન્શન ન લેવું. અહીં આ આસન આપણે કોઈ ધાર્મીક ભાવનાથી નથી કરવાનું, માત્ર આ પહેલાં કરવામાં આવેલ આસન પછી શરીરને યોગ્ય આરામ આપવા માટે કરવાનું છે. આથી બીજી કોઈ ચીંતા કરવાની નથી. અહીં માત્ર રુધીરાભીસરણ સામાન્ય કરવાનો આશય છે.

નારાયણ દેસાઈ

March 15, 2015

નારાયણ દેસાઈ

આજે પ્રખર ગાંધીવાદી નારાયણભાઈ દેસાઈના અવસાનના સમાચાર મળ્યા. એમના માર્ગદર્શનમાં અખીલ ભારત સર્વોદય શીબીરમાં મેં ભાગ લીધો હતો. આ શીબીર ૧૯૭૦ની આસપાસ વેડછીમાં હતો, જે નારાયણભાઈનું કાર્યક્ષેત્ર હતું. તે સમયે એમનો જે થોડો પરીચય થયેલો તેના આધારે એમને શ્રદ્ધાંજલીના રુપમાં થોડી રજુઆત કરું છું.

નારાયણભાઈના મુખે ત્યાં અવારનવાર સાંભળ્યું કે તેઓ ગાંધીજીના ખોળામાં મોટા થયા હતા. ગાંધીજી તે સમયે પણ ભારતમાં શીક્ષણ સંસ્થાઓમાં જે રીતે શીક્ષણ અપાતું તેનાથી સંતુષ્ઠ ન હતા. નારાયણભાઈએ કદી કોઈ શાળા-મહાશાળામાં શીક્ષણ લીધું ન હતું.

૧૫ દીવસના આ શીબીરમાં સમગ્ર ભારતના જુદાં જુદાં રાજ્યોમાંથી શીબીરાર્થી આવ્યા હતા. આમ બધા શીબીરાર્થી કોઈ એક જ ભાષા બોલતા ન હતા. એમાં જે વક્તા આવ્યા હતા તે પૈકી કોઈ હીન્દીમાં પ્રવચન કરતા અને કોઈ અંગ્રેજીમાં. જ્યારે હીન્દીમાં પ્રવચન હોય અને જે શીબીરાર્થી હીન્દી જાણતા ન હોય તેમને નારાયણભાઈ અંગ્રેજીમાં સમજાવતા. આ ઈન્ટરપ્રીટેશન અન્ય જગ્યાએ જેમ કે હોસ્પીટલ કે કોર્ટમાં ઈન્ટરપ્રીટેશન કરવામાં આવે તે પ્રકારનું ન હતું. એમાં મારા ઈન્ટરપ્રીટર તરીકેના અનુભવ મુજબ બોલનાર આપણે એનો અનુવાદ કરીએ તે માટે સમય આપતા હોય છે. અહીં શીબીરમાં તો નારયણભાઈ એક તરફ સાંભળતા જાય અને સાથે સાથે એનો અનુવાદ પણ કરતા જાય. એ જ પ્રમાણે જ્યારે અંગ્રેજીમાં પ્રવચન થતું હોય તેનું ઈન્ટરપ્રીટેશન હીન્દીમાં કરતા જાય. આ બંને ભાષા પરનો એમનો કાબુ આશ્ચર્યજનક હતો એ મેં એમની સાવ નજીક બેસીને જોયું હતું. મેં તો અનુભવ્યું હતું કે તેઓ ભાગ્યે જ કોઈ મુદ્દો સાંભળવામાં કે અનુવાદ કરવામાં ચુકી જતા હતા.

શીબીરમાં બધાં કામમાં એમણે સક્રીય ભાગ લીધો હતો, એ માટીકામ હોય કે અનાજ સાફ કરવાનું હોય. અનાજ સાફ કરતાં કરતાં અંતકડી રમવાનું સુચન પણ એકવાર એમના તરફથી થયેલું. મને એ પાછળનો એમનો હેતુ પછી સમજાયો. કોઈ શરમાળ હોય તો પોતાની મેળે સવારની પ્રાર્થાનામાં ગાવાનું પસંદ ન કરે. અંતકળી રમતી વખતે કદાચ એ અડચણ ન નડે. આથી એવા ગાનારાને આ રીતે જાણી શકાય. અને એવું થયેલું મેં ત્યાં પ્રત્યક્ષ જોયું.

૧૫ દીવસના શીબીરમાં પણ મનોરંજન કાર્યક્રમ રજુ કરવામાં આવેલો. એમાં એક નાટક રજુ કરવાનું નારાયણભાઈએ પસંદ કર્યું. એ માટે તૈયારીનો સમય મળી ન શકે. નારાયણભાઈએ નાટકની વાર્તા એમાં ભાગ લેનારા બધાને કહી સંભળાવી. દરેકને પાત્રો સોંપ્યાં, અને વાર્તા યાદ રહે તે મુજબ સંવાદો બોલવાનું. એમાં તમે બધું જ યથાતથ યાદ રાખી ન શકો તો પણ વાંધો નહીં એમ એમનું કહેવાનું હતું. તમે પ્રસંગોચીત તમારો પોતાનો બનાવેલો સંવાદ બોલી શકો. અને આ રીતે અમે એક નાટક ત્યાં ભજવ્યું હતું.

ગાંધીજીએ પસંદ કરેલી સર્વધર્મ પ્રાર્થના દેશમાં બધા સ્વરાજ આશ્રમોમાં તથા ઉત્તર બુનીયાદી શાળાઓમાં હોસ્ટેલમાં ગવાતી. (મેં ઉત્તર બુનીયાદી શાળામાં શીક્ષણકાર્ય કર્યું છે.) અહીં હું ન્યુઝીલેન્ડ ૧૯૭૪માં આવ્યો ત્યારે અને આજે પણ દર રવીવારે આપણા મંદીરમાં એ પ્રાર્થનાના જ કેટલાક અંશો ગાવામાં આવે છે. પણ નારાયણભાઈએ પોતે સર્વધર્મ પ્રાર્થના રચી હતી જે હું ધારું છું કે આખા દેશમાં ગવાતી. સમયાનુસાર ફેરફાર કરવા આવશ્યક હોય છે.

નારાયણભાઈની સ્મરણશક્તી પણ ગજબની હતી. એમને તો દરરોજ કેટલાયે લોકોને મળવાનું થતું હશે. વેડછીના એ માત્ર ૧૫ દીવસના શીબીર બાદ કેટલાક મહીના પછી મારે નારાયણભાઈને નવસારીમાં એક મીટીંગમાં મળવાનું થયેલું. મને આશ્ચર્ય થયું કે એમને મારું નામ આટલા સમય પછી પણ યાદ હતું.

દેશમાં હતો ત્યાં સુધી ‘ભૂમિપુત્ર’માં આવેલા એમના લેખો બહુ રસપુર્વક વાંચ્યા હતા.

નીર્લેપ ભાવે આપી દેવું એ જ ખરું દાન

March 5, 2015

નીર્લેપ ભાવે આપી દેવું એ જ ખરું દાન

અનામી લેખક

Awakin.orgના સૌજન્યથી

(Nipun Mehta [nipun@servicespace.org] 24-2-2015ના રોજ એમના બ્લોગમાં પ્રગટ થયેલ અંગ્રેજી લેખના આધારે એમની પરવાનગીથી)

મહાભારતમાં પ્રખ્યાત યોદ્ધો અર્જુન એનો રથ હાંકનાર ભગવાન કૃષ્ણને પુછે છે, “ભગવાન, જગતમાં સૌથી ઉત્તમ દાનવીર કોણ?”

ભગવાન કહે છે, “દાનવીરોમાં સૌથી ઉદાર આ જગતમાં કર્ણ વીના બીજું કોઈ નથી, એમાં કોઈ શંકાને સ્થાન નથી.”

અર્જુનને એ બરાબર લાગ્યું નહીં. કર્ણ તો મહાભારતના એ યુદ્ધમાં સામેના પક્ષમાં મોટા હરીફોમાંનો એક હતો. એના હાવભાવ પરથી આ બાબત એનો સખત અણગમો પ્રગટ થતો હતો. એ કશું જ બોલ્યો નહીં. કૃષ્ણે અર્જુને ચડાવેલાં ભવાં જોયાં. અર્જુનની નજરમાં હરીફનો ભાવ એણે વાંચ્યો, પણ કૃષ્ણે તે સમયે તો પોતાનું સ્મીત જાહેર ન થવા દીધું. તે વખતે તો એ વીષય પડતો મુકવામાં આવ્યો, પરંતુ કેટલાક દીવસ બાદ કૃષ્ણે એક કસોટી વીચારી કાઢી.

સાંજે એક વાર બંને જણા સાથે જતા હતા ત્યારે કૃષ્ણે અર્જુનને પુછ્યું, “ તને પેલા બે ડુંગરો દેખાય છે અર્જુન?”

અર્જુને પાછા વળીને જોયું તો દુર ઉંચા ડુંગરોનાં શીખરો આછા અજવાળામાં ચમકતાં નજરે પડ્યાં. એ બે ડુંગરા નકરા સોનાના બની ગયા હતા. કૃષ્ણે કહ્યું, “અર્જુન મારે તને એક કામ સોંપવું છે. એ ડુંગરાની તળેટીમાં રહેતાં ગરીબ લોકોને તારે આ બધું સોનુ વહેંચવાનું છે. જ્યારે એ સોનાનો કણેકણ તું વહેંચી રહે ત્યારે મને જણાવજે. પોતાની પરોપકાર અને દાનવૃત્તીની ભાવના દર્શાવવાનો આ મોકો ઝડપી લઈ કૃષ્ણને અને દુનીયાને બતાવી આપીશ એવા ભાવથી એ ખુબ રાજી થયો. બધાં ગામલોકોને બોલાવી એણે જાહેરાત કરી, “જુઓ, ભાઈઓ તમારા માટે હું બહુ ખુશીના સમાચાર લાવ્યો છું. આ બે સોનાના ડુંગરોનું બધું સોનું હું તમને સહુને વહેંચી આપવા માગું છું.” અને એ સોનું એકઠું કરવાની તથા એને વહેંચવાની વ્યવસ્થા કરવમાં લાગી ગયો.

સતત બે દીવસ અને રાત અટક્યા વીના ડુંગરોમાંથી એ સોનું એકઠું કરતો રહ્યો. ખવા-પીવા માટે, ઉંઘ માટે કે જરાક આરામ માટે પણ એ થોભ્યો નહીં. છતાં પણ એ ડુંગરા પર સોનુ જરાયે ખુટતું ન હતું. એની આ નીષ્ફળતાને લીધે એ હતાશામાં ડુબી ગયો. જેમ જેમ એ સોનુ કાઢતો જાય તેમ તેમ એટલું જ સોનુ ડુંગરામાં જમા થતું જાય. થાકીને લોથપોથ થઈ એ કૃષ્ણના શરણે ગયો. “મારે થોડા દીવસ હવે આરામ કરવો જોઈએ.” એણે કહ્યું.

આથી કૃષ્ણે અર્જુનના દેખતાં જ કર્ણને બોલાવ્યો. કૃષ્ણે કર્ણને પુછ્યું, “પેલા બે ડુંગરો તું જુએ છે ને?

“જરુર.” કર્ણે જવાબ વાળ્યો.

“એની તળેટીમાં રહેતા ગરીબ લોકો વચ્ચે તારે આ બધું સોનુ વહેંચી દેવાનું છે. એ બધું સોનુ વહેંચાઈ રહે એટલે તું મને એની જાણ કરજે.” કૃષ્ણે કહ્યું.

એક ક્ષણનો પણ વીલંબ કર્યા વીના કર્ણે એ જ સમયે ત્યાંથી પસાર થતા બે ગ્રામવાસીઓને બોલાવ્યા. “પેલા બે ડુંગરો તમે જુઓ છો ને?” કર્ણે તે લોકોને પુછ્યું. “હા, જરુર અમે એ ડુંગરા જોઈ શકીએ છીએ.” જવાબ મળ્યો.

“સોનાના એ બંને ડુંગરા તમને આપી દીધા. તમારે એનું જે કરવું હોય તે કરવાની છુટ છે.” ઉગતા સુર્યનાં કોમળ કીરણો સરખું મોં પર સ્મીત લાવી કર્ણે કહ્યું. અને જે સહજતાથી એણે આ શબ્દો કહ્યા એટલી જ સહજતાથી એ કૃષ્ણને નમન કરીને ચાલતો થયો.

આ જોઈને અર્જુન તો સાવ આશ્ચર્યચકીત થઈ ગયો. કૃષ્ણ અર્જુનની તરફ ફરીને પ્રેમથી અને યુગો પ્રાપ્ત જ્ઞાનની વાણી ઉચ્ચારે છે, “અર્જુન, તારા મનમાં સોનાની બહુ ભારે કીમત છે. તારા અજ્ઞાત મનમાં સુવર્ણનો ભારે મોહ છે. આથી એ આપવામાં તને કંઈક ખંચકાટ છે. તું આ કારણે કોને એ આપવા જેવું છે, કોણ આ દાનને લાયક છે એની યોજના ઘડવામાં રોકાયો હતો. આવી તુચ્છ બાબતોથી તારા ઉત્સાહમાં ઓટ આવી, આથી સમય જતાં તને થયું કે આ ડુંગરોની સંપત્તી તારી બુદ્ધી, લાગણી કે વ્યક્તીગત ક્ષમતા કરતાં અનેક ગણી વધુ છે.” અર્જુનને આ શબ્દોનું સત્ય સમજાયું. એણે એનો સહજપણે સ્વીકાર કર્યો.

“પણ કર્ણ બાબત શું?” કળ વળતાં એણે પ્રશ્ન કર્યો. “સુવર્ણની કર્ણના મનમાં કોઈ કીંમત નથી.” કૃષ્ણે સહજતાથી કહ્યું. “એના માટે તો ખરેખરું મહત્ત્વ સુવર્ણનું ન હતું, પણ કંઈ પણ આપવું એ મહત્ત્વનું હતું. આથી એણે કોઈ ગણતરી કરવાની જરુર ન હતી. વળી કોઈ એનાં વખાણ કરે કે આભાર માને એવા કશા બદલાની અપેક્ષા પણ એને ન હતી. એણે તો શુદ્ધ ભાવથી અને નીર્દોષ મનથી બધું આપી જ દીધું. અને જેવું આપ્યું કે તરત જ નીર્લેપ ભાવે એણે ચાલતી પકડી. અને પ્રીય અર્જુન આ જ સાક્ષાત્કારના પંથે આગળ વધી રહેલાનાં લક્ષણ છે.”

 

 

 

કોણાસન અને તીર્યક તાડાસન

February 19, 2015

કોણાસન

એને ત્રીકોણાસન પણ કહે છે, કેમ કે એમાં શરીરનો આકાર ત્રીકોણ જેવો થાય છે. જમીન પર સીધા ઉભા રહો. બે પગ વચ્ચે ૪૫ કે ૫૦ સે.મી. અથવા તમને અનુકુળ અંતર રાખો. બંને હાથ ખભાની સીધી લીટીમાં ઉંચા કરો. હવે ડાબો હાથ માથા પર થઈ હથેળી જમીન તરફ રાખી જમણી બાજુ નમતા જઈ જમણા પગના પંજાને જમણા હાથ વડે અડવું. એ જ રીતે બીજી તરફ કરવું. બંને તરફ મળી એક ગણીએ એ રીતે દસ વખત આ ક્રીયા કરવી.

આ આસનથી કમર અને એની બંને બાજુ, પગ, હાથ, ગરદન તથા બગલના સ્નાયુઓને તંદુરસ્ત તથા મજબુત બને છે. કેડની બંને બાજુએ વધેલી નકામી ચરબી દુર થાય છે અને કેડ પાતળી બને છે.

તિર્યક તાડાસન

ઊભા રહી હાથનાં આંગળાં એકબીજામાં ભેરવી ડાબો હાથ માથા પર અડાડતાં ધીમે ધીમે જમણી તરફ વાંકા વળવું. જેટલું વળી શકાય તેટલું વળવું. સામે જોવું. થોડો સમય રહી પાછા મુળ સ્થીતીમાં આવી જવું. એ જ રીતે બીજી તરફ કરવું. એટલે કે જમણો હાથ માથા પર અડાડતાં ધીમે ધીમે ડાબી તરફ બની શકે તેટલા નમવું. થોડો સમય એ સ્થીતીમાં રહી પહેલાંની જેમ ટટ્ટાર ઉભા હતા તેમ આવી જવું. બંને તરફ મળી આ ક્રીયા દસ વખત કરવી.

આ આસનથી કમરના દુખાવામાં રાહત થાય છે, તથા કમરની લચક, સ્થતીસ્થાપકતા વધે છે.

ફળાહાર

February 17, 2015

ફળાહાર

(બી.જે. મિસ્ત્રીના સૌજન્યથી – એમના તરફથી મળેલ એક ઈ-મેઈલના અંગ્રેજી આર્ટીકલના આધારે. વધુમાં વધુ પ્રચાર કરવાની એમની નોંધને અનુલક્ષીને.)

ડૉ. સ્ટીવન મૅક જીવનની આશા છોડી ગયેલ કેન્સરના દર્દીઓને પરંપરાથી વીરુદ્ધ સારવાર આપે છે. તેઓ ઘણાને સારા પણ કરે છે. આ પહેલાં તેઓ સુર્યકીરણો વડે કેન્સરના દર્દીઓની સારવાર કરતા. તેઓ શરીરની સારવારમાં એની કુદરતી રીતે સારા થવાની શક્તીમાં માને છે. તેમનું કહેવું છે કે શરીર પોતે જ આપોઆપ સ્વસ્થ થવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. એમનું કહેવું છે કે કેન્સરના દર્દીઓને માટે મરવું અનીવાર્ય નથી. કેન્સરના દર્દીઓને બચાવવામાં તેઓને ૮૦% સફળતા મળી છે. એમના અભીપ્રાય મુજબ કેન્સરનો ઉપાય મળી ચુક્યો છે. “પરંપરાગત સારવારને કારણે હજારો દર્દીઓ મરી ચુક્યા છે, તેમના માટે હું દુખ અનુભવું છું.” તેઓ કહે છે.

ફળાહાર એ કેન્સરથી બચવાનો અને થયું હોય તો સારા થવાનો એક ઉપાય છે.

આપણે માનીએ છીએ કે ફળ ખાવાં એટલે ફળ ખરીદી લાવી, કાપીને મોંમાં ઓરતા જવું. ખરેખર એમ નથી. તમે માનો તેટલું એ સરળ નથી. ફળ ક્યારે અને કેમ ખાવાં તે જાણવું ખુબ જ અગત્યનું છે.

ફળ કેવી રીતે ખાવાં? સૌથી મહત્ત્વની વાત: ફળ કદી ભોજન પછી તરત ન ખાવાં, પણ હંમેશાં ભુખ્યા પેટે જ ખાવાં. ભુખ્યા પેટે ફળ ખાવાથી એ શરીરમાંથી હાનીકારક પદાર્થોને દુર કરે છે. આથી આપણને શક્તી મળે છે અને વજન ઘટાડવામાં પણ સહાય મળે છે. ફળ સહુથી અગત્યનો આહાર છે.

ધારોકે તમે બ્રેડના બે ટુકડા ખાધા, અને એની ઉપર એક ફળનો ટુકડો. ફળનો કટકો હોજરીમાંથી તરત જ અંતરડામાં પ્રવેશ માટે તૈયાર હોય છે. હોજરીએ એને પચાવવાની કડાકુટ કરવાની હોતી નથી. પરંતુ બ્રેડના કારણે તેમ થઈ શકતું નથી. કેમ કે બ્રેડને પચતાં વાર લાગે છે, આથી હોજરીનું દ્વાર બ્રેડ પચી ન રહે ત્યાં સુધી ખુલતું હોતું નથી. આથી બધો આહાર હોજરીમાં સડે છે, એમાં આથો આવે છે અને ખટાશ-એસીડ પેદા થાય છે. હોજરીમાં ફળ બીજા ખોરાકના અને પાચક રસોના સંપર્કમાં આવે કે તરત જ બધો ખોરાક બગડવાનો શરુ થાય છે. આથી જ ફળ હંમેશાં ખાલી પેટે કે ખાવા પહેલાં જ ખાવાં. તમે લોકોને કહેતાં સાંભળ્યાં હશે, ‘જ્યારે હું તરબુચ ખાઉં છું કે તરત ઓડકાર આવવા શરુ થઈ જાય છે, કેળું ખાઉં છું કે તરત ટોઈલેટ જવું પડે છે. જો ભુખ્યા પેટે ફળ ખાવામાં આવે તો આમ થશે નહીં. ફળ બીજા સડેલા આહાર સાથે ભળે છે અને ગૅસ પેદા થાય છે. આથી જ ઓડકાર આવે છે. ખાલી પેટે ફળ ખાવામાં આવે તો વાળ ધોળા નહીં થાય, ટાલ પડશે નહીં, આંખ નીચે કાળા કુંડાળાં નહીં હશે કે જ્ઞાનતંતુઓની નબળાઈ સતાવશે નહીં.

ડૉ. હર્બર્ટ શેલ્ટનના કહેવા મુજબ લીંબુ વર્ગનાં ખાટાં ફળ સહીત બધાં જ ફળ પચ્યા પછી શરીરમાં ક્ષારીય(અલ્કલાઈન) બને છે. એટલે કે લીંબુ, મોસંબી વગેરે ખાટાં છે અને એસીડ પેદા કરે છે એ વાત સાચી નથી. એમણે આ બાબતમાં સંશોધન કરીને એ સાબીત કર્યું છે. ફળોને યોગ્ય રીતે ખાવાની ટેવ પાડવામાં આવે તો શરીરસૌષ્ઠવ અને એનું સૌંદર્ય, સ્વસ્થ દીર્ઘ જીવન, પ્રફુલ્લતા અને પ્રમાણસર યોગ્ય વજનનું સુખ પ્રાપ્ત થશે.

જો કોઈએ ફળનો રસ પીવો હોય તો માત્ર તાજો કાઢેલો રસ જ પીવો, કેનમાં પૅક કરેલો નહીં. વળી ગરમ કરીને પણ કદી રસ પીવો નહીં. ફળોને બાફીને, શેકીને, રાંધીને કે ગરમ કરીને પણ કદી ન ખાવાં જોઈએ. કેમ કે એ રીતે માત્ર સ્વાદ સીવાય કશું મળતું નથી. એ રીતે એમાંનાં ઘણાં બધાં ઉપયોગી પોષક તત્ત્વો મોટા ભાગે નાશ પામે છે. રાંધવાથી ઘણાંખરાં વીટામીન પણ નાશ પામે છે. વળી રસ પીવા કરતાં આખેઆખાં ફળ ખાવાં સારાં. કેમ કે એ રીતે ફળ ચાવીને ખાવાથી મોંમાંનો લાળરસ એમાં સારી રીતે ભળે છે, આથી એનું પાચન સરળતાથી થાય છે. પણ જો તમારે રસ જ પીવો હોય તો ધીમે ધીમે મોંમાં મમળાવીને પીવો જેથી વધુમાં વધુ લાળરસ એમાં ભળી શકે.

જો શરીરની આંતરીક સફાઈ કરવી હોય તો ત્રણ દીવસ માત્ર ફળ પર જ રહો. ત્રણ દીવસ ફળ જ ખાવાં અને ફળનો રસ પીવો. આ પછી જ્યારે તમારા મીત્રો તમને જોશે તો કહેશે કે તમે ખુબજ તાજગીસભર દેખાઓ છો, ત્યારે તમને ખરેખર આશ્ચર્ય થશે.

કેટલાંક ફળો

કીવી ફ્રુટ: આ નાનાં સરખાં ફળ બહુ જ ઉપયોગી છે. એમાંથી સારા પ્રમાણમાં પોટેશ્યમ, મેગ્નેશ્યમ, લોહ, વીટામીન સી, ઈ તથા રેસા મળે છે.

સફરજન: રોજનું એક સફરજન ખાઓ અને ડૉક્ટરને ભુલી જાઓ. જો કે સફરજનમાં વીટામીન સી બહુ હોતું નથી, પણ એમાં ઓક્સીજનકરણ વીરોધી તત્ત્વ (એન્ટી ઓક્સીડન્ટ) તથા ફ્લેવોનોઈડ તરીકે ઓળખાતા પ્રાણીજ તત્ત્વની મોજુદગી હોય છે જે વીટામીન સીની અસરકારતા વધારે છે. એનાથી આંતરડાના કેન્સર સામે, હાર્ટએટેક અને લકવા(સ્ટ્રોક) સામે રક્ષણ મળે છે.

સ્ટ્રોબરી: રોગો સામે રક્ષણ આપતું ફળ. મુખ્ય ફળો પૈકી સૌથી વધુ સક્ષમ ઓક્સીજનકરણ વીરોધી તત્ત્વ (એન્ટી ઓક્સીડન્ટ) ધરાવતું ફળ સ્ટ્રોબરી છે. આપણા શરીરમાં મુક્ત કણો (ફ્રી રેડીકલ) તરીકે ઓળખાતા પદાર્થો જે કેન્સર માટે તેમ જ રક્તવાહીનીઓને જામ કરવામાં જવાબદાર ગણાય છે તેને દુર કરવામાં સહાય કરે છે.

નારંગી: સૌથી વધુ મધુરુ ઔષધ. રોજ બેથી ચાર નારંગી ખાવાથી શરદી નહીં થાય, કૉલેસ્ટરોલનું સ્તર ઘટશે, મુત્રપીંડની પથરી નહીં થાય અને થઈ હશે તો ઓગળી જશે. ઉપરાંત આંતરડાનું કેન્સર નહીં થાય.

તરબુચ: તરસ છીપાવી ઠંડક આપતું ફળ. એમાં ૯૨% પાણીનો ભાગ હોય છે. આપણી રોગપ્રતીકાર શક્તીમાં વધારો કરનાર જે તત્ત્વ છે તે એમાં ભરપુર માત્રામાં છે. કેન્સર સામે રક્ષણ આપતું ઓક્સીજનકરણ વીરોધી તત્ત્વનો પણ એ મહત્ત્વનો સ્રોત છે. એમાં બીજાં પોષક તત્ત્વો છે વીટામીન સી અને પોટશ્યમ.

જમરુખ અને પપૈયાં: વીટામીન સી માટે જમરુખ ઉત્તમ છે. વળી એમાં રેસા પણ સારા પ્રમાણમાં છે, જેનાથી કબજીયાત મટે છે. પપૈયામાં વીટામીન ‘એ’નું પુર્વસ્વરુપ કેરોટીન હોય છે જે આંખ માટે ઉપયોગી છે.

ખાધા પછી ઠંડું પાણી કેન્સરને આમંત્રે છે. જે લોકો ખાધા પછી ઠંડુ પાણી પીતા હોય તેમણે સાવધાન થઈ જવું. ખાધા પછી ઠંડું પાણી પીવાનું સારું લાગે છે, પરંતુ ઠંડું પાણી આપણે જે ચરબીવાળો ખોરાક ખાધો હોય તેને કઠણ બનાવી દે છે. આથી પાચનક્રીયા ધીમી પડી જશે. જ્યારે એ ચીકણો પદાર્થ એસીડ સાથે પ્રતીક્રીયા કરે છે ત્યારે એનું વીઘટન થઈ બીજા ઘન આહારની સરખામણીમાં એ આંતરડામાં ઝડપથી પહોંચી જશે, અને એની દીવાલ પર ચોંટી જશે. બહુ ઝડપથી એનું ચરબીમાં પરીવર્તન થશે અને કેન્સરની શક્યતા પેદા થશે.

હાર્ટએટેક:

સ્ત્રીવર્ગને ખાસ ચેતવણી આપવાની કે હાર્ટએટેક વખતે દર વખતે કંઈ ડાબી બાજુ દુખાવો થાય એમ હોતું નથી. જડબામાં પણ સખત દુખાવો હાર્ટ એટેક વખતે થઈ શકે. પહેલા હાર્ટ એટેક વખતે ડાબી બાજુ બીલકુલ દુખાવો ન થાય એમ બની શકે. મોળ, ચક્કર અને પરસેવો પણ હાર્ટ એટેકમાં બહુ જ સામાન્ય જોવા મળે છે. ૬૦% કીસ્સામાં ઉંઘમાં હાર્ટએટેક થાય ત્યારે તેઓ જાગી શકતા નથી. જડબાના દુખાવામાં ભર ઉંઘમાંથી પણ જાગી જવાય છે. આ બાબત સાવધાન રહેવું જોઈએ. જેમ આપણી પાસે વધુ માહીતી હોય તેમ બચવાના ચાન્સ વધુ હોય છે.

એક હૃદય નીષ્ણાત કહે છે કે જેને જેને આની જાણ થાય તે દરેક જણ બીજા દસ જણને એની જાણ કરે તો હું ખાતરીથી કહું છું કે આપણે એક જણની જીંદગી બચાવી શકીએ.

 

 

નિર્વાસિત – પ્રવિણ દેસાઈ

February 7, 2015

નિર્વાસિત – પ્રવિણ દેસાઈ.

via નિર્વાસિત – પ્રવિણ દેસાઈ.

રૅશનાલીઝમ

February 6, 2015

Originally posted on અભીવ્યક્તી:

–પ્રા. રમણ પાઠક ‘વાચસ્પતી

[1.]‘રૅશનાલીઝમ એક એવો માનસીક અભીગમ છે કે, જેમાં વીવેકશક્તી તથા તર્કશક્તી (રીઝન)ની સર્વોપરીતાનો બીનશરતી સ્વીકાર કરવામાં આવે છે અને જેનો હેતુ ફીલસુફી તથા નીતીશાસ્ત્રની એવી તરાહ સ્થાપવાનો છે કે, જે અધીકારી મનાતાં કોઈ પણ વ્યક્તી કે ગ્રંથ (ઑથોરીટી)ની એકપક્ષી માન્યતાઓથી સદંતર મુક્ત હોય અને જે તરાહને તર્ક તેમ જ વાસ્તવીક અનુભવ–પ્રયોગ દ્વારા ચકાસી સત્ય યા અસત્ય સીદ્ધ કરી શકાતી હોય.’

ઉપર્યુક્ત વ્યાખ્યા લંડનના રેશનાલીસ્ટ એસોસીએશને ઘડેલી છે અર્થાત્ અંગ્રેજીભાષીઓ વડે રચીત છે; છતાં એમાં ક્યાંય ‘બુદ્ધી’ શબ્દ (intellect કે intelligence) પ્રયોજવામાં આવ્યો નથી. એને સ્થાને  ‘વીવેક’ (રીઝન) શબ્દ જ પ્રયોજાયો છે. એનું કારણ એ જ કે માણસજાતની બધી જ સીદ્ધીઓ, તેમ બધાં જ અનીષ્ટોનું મુળ તેની બુદ્ધી જ છે; કારણ કે બુદ્ધી અવળે માર્ગે પણ ગતી કરે છે. ત્યારે તર્કવીવેકથી એને રોકવી તેમ જ ઉચીત માર્ગે વાળવી રહે છે; કારણ કે ‘વીવેક’ એટલે ‘શું સત્ય…

View original 1,310 more words

કમરઝુક ૧ અને કમરઝુક ૨

February 1, 2015

આસનો કરતાં પહેલાં આ પહેલાં લખેલી સુચના જરુર વાંચવી, અને યોગ્ય માર્ગદર્શકની મદદ લેવી.

કમરઝુક ૧ અને કમરઝુક ૨

કમરઝુક ૧

2. Kamarjhuk 1 3. Kamarjhuk 2

 

 

સીધા ટટ્ટાર ઉભા રહો. બે પગ વચ્ચે ૪૦-૪૫ સે.મી. જેટલું અથવા તમને અનુકુળ અંતર રાખો. બંને હાથ જમીનને સમાંતર રહે તેમ બાજુ પર ૧૮૦°નો ખુણો બનાવે તે રીતે ઉપર ચીત્રમાં બતાવ્યા પ્રમાણે પહોળા કરો. હવે ટટ્ટાર રહીને જ કેડમાંથી જમણી તરફ વળતા જઈ બંને હાથને પણ એ રીતે જમીનને સમાંતર રાખી વાળતા જવું. જેટલું વળી શકાય તેટલું વળવું. અને પછી મુળ સ્થીતીમાં આવી જવું. એ જ રીતે ડાબી તરફ વળવું. અને પાછા મુળ સ્થીતીમાં આવી જવું. આ સમગ્ર પ્રક્રીયા ૨૦ વખત કરવી. ઝટકો આપ્યા સીવાય પણ ઝડપથી આ ક્રીયા કરી શકાય. ૨૦ વખત કરવા માટે હું ૩૦ કે ૩૫ સેકન્ડ જેટલો સમય લઉં છું.

આ કસરત યોગ્ય રીતે કરવાથી કમરના દુખાવામાં રાહત થાય છે. ઉપરાંત કમરની લચક, સ્થીતીસ્થાપકતા વધી શકે છે.

 

કમરઝુક ૨

4. Kamarjhuk 35.Kamarjhuk 4

 સીધા ટટ્ટાર ઉભા રહો. બે પગ વચ્ચે ૪૦-૪૫ સે.મી. જેટલું કે તમને અનુકુળ હોય તે અંતર રાખો. બંને હાથ કાનને અડે એ રીતે સીધા ઉંચા કરો. હવે ધીમે ધીમે એટલે કે શરીરને આંચકો ન લાગે એ રીતે આગળની તરફ હાથ એ જ રીતે કાનને અડેલા રાખી વાંકા વળો. અને બંને હાથ વડે જમીનને અડવાનો પ્રયાસ કરો. શરુઆતમાં ન અડી શકાય તો આંચકા સહીત બળપુર્વક અડવાનો પ્રયાસ કરવો નહીં. હવે એ જ રીતે ધીમે ધીમે સીધા થવું. હાથ કાનને અડીને સીધા ઉપર હશે. ધીમે ધીમેનો અર્થ ખુબ નીરાંતે, પુશ્કળ સમય લઈને એવો કરવાનો નથી, પણ આંચકા વીના. હા, થાક લાગર તો આરામ કરતાં કરતાં જ આસનો કરવાં, ઉતાવળ કરવી નહીં.

હવે ધીમે ધીમે શરીરને ટટ્ટાર રાખી પાછળ નમતા જવું. હાથ સીધા કાનને અડેલા રહેશે. જેટલું પાછળ વળી શકાય તેટલું વળવું. અહીં પણ શરીરને આંચકો આપવો નહીં. આ પછી ધીમે ધીમે સીધા થવું. હાથ કાનને અડીને સીધા ઉપર હશે. આ આખી ક્રીયા દસ વખત કરવી. આ આસનનું વર્ણન કરતાં જે સમય લાગે છે તેટલો સમય કંઈ આસન કરતી વખતે લાગતો નથી. આથી દસ વખત આ ક્રીયા કરતાં ભાગ્યે જ બે કે ત્રણ મીનીટ થશે. સીવાય કે આગળ પાછળ વળવામાં મુશ્કેલી હોય. એ સંજોગોમાં વધુ સમય લઈ, આરામ કરતાં કરતાં પણ આ કસરત કરી શકાય.

 

તાડાસન

January 22, 2015

આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે, જાતે પ્રયોગ કરવા માટે નહીં.

તાડાસન

આનાથી શરીરની સ્થિતિ તાડના ઝાડ જેવી થઈ જાય છે તેથી આ આસનને તાડાસન કહે છે.

 

તાડાસન

તાડાસન

આ આસન ઉભા રહીને કરવામાં આવે છે. એડી-પંજાને અનુકુળતા મુજબ

થોડાં દુર રાખો. હાથોને કમર સાથે સીધા અડકાવી રાખો. ધીરે ધીરે બંને હાથને ખભા સુધી ઉઠાવી માથા પર લઈ જતાં પગની એડી પણ જમીનથી ઉઠાવીને પંજા પર ઉભા રહો. હવે બંને હાથના અંગુઠાના આંકડા બનાવી એકબીજામાં ભેરવી શરીરને બને શકે તેટલું ઉપરની તરફ ખેંચો. ગરદન સીધી રાખો અને પછી આની વીરુદ્ધ કરતાં ફરી પહેલાં જેવી સ્થીતીમાં આવી જવું. આ ક્રીયાનું વીસ વખત પુનરાવર્તન કરવું.

 

સાવધાની : જ્યારે હાથને ઉપરની તરફ લઈ જવામાં આવે છે, ત્યારે ધ્યાન રાખવાનું કે હાથની સાથે એડિયોને પણ ઉપરની તરફ ઉઠાવવામાં આવે છે. આ અવસ્થામાં શરીરનો ભાર પગ અને એની આંગળીઓ પર રહે છે. જ્યારે હાથને ઉપરની તરફ ખેંચવામાં આવે ત્યારે પેટને અંદરની તરફ વધુ ખેંચવામાં આવે છે.

 

તાડાસન કરવાથી છાતી, ખભો અને પીઠની માંસપેશીઓમાં ખેંચાણ આવે છે. આનાથી શરીરની લંબાઈ વધારી શકાય છે-જો તમારી ઉંમર ઓછી હોય અને તમે હજુ વૃદ્ધી પામતા હો તો. આ આસનથી હાડકાં પણ મજબુત બને છે. તથા સ્લિપ ડિસ્કની સંભાવના ઘટે છે. ખભા મજબુત બને છે અને ઉંડા શ્વાસ લેવા-છોડવામાં સરળતા થાય છે. વૃદ્ધાવસ્થામાં સતાવતા વાયુવીકારમાં પણ લાભ થાય છે.

 

યોગાસન વીશે

January 9, 2015

યોગાસન વીશે

ઘણી નાની ઉંમરથી યોગાસન વીશે મેં અખતરા કરેલા. યોગાસનની માહીતી મને પુસ્તકો દ્વારા અને પછીથી અખતરા કરીને મળી છે. કેટલાંક વર્ષ પહેલાં અહીં વેલીંગ્ટન ન્યુઝીલેન્ડમાં ઈન્ડીયન એસોસીયેશનના હૉલ પર ભારતથી એના જાણકારના કાર્યક્રમમાં પણ ભાગ લીધેલો. એમણે કેટલાક દીવસો સુધી નીયમીત એના વર્ગો ચલાવ્યા હતા.

યોગાસનની કસરત બાબત મારા અનુભવને આધારે થોડું મારા બ્લોગ પર આપવા ધારું છું. તે પહેલાં અહીં મને વર્ષો પહેલાં થયેલા મારા એક અનુભવ વીશે જણાવવા ઈચ્છું છું.

તે સમયે અહીં ન્યુઝીલેન્ડમાં પોસ્ટ ઑફીસનો વહીવટ સરકાર હસ્તક હતો. એના ત્રણ વીભાગો હતા: ટપાલ, ટેલીફોન અને સેવીંગ્સ બેન્ક. એમાં સેવીંગ્સ બેન્કના હીસાબી વીભાગમાં નોકરીની પડેલી ખાલી જગ્યા માટે મેં અરજી કરી હતી. સમય હતો ઑગષ્ટ ૧૯૭૬નો. તે સમયે આ પ્રકારના વીભાગના વડાના હોદ્દાને પ્રીન્સીપાલ કહેવામાં આવતા. મારી પાસે યુનીવર્સીટીની ડીગ્રી હતી. એ પ્રકારની લાયકાત ધરાવનારનો ઈન્ટરવ્યુ જે તે વીભાગના વડા એટલે કે પ્રીન્સીપાલ લેતા.

ઈન્ટરવ્યુ લેવા માટે માત્ર એક જ જણ-પ્રીન્સીપાલ જ બેઠા હતા. એ સમયે કોઈ રીતે યોગાસનની વાત નીકળી. એ ગોરા સાહેબે યોગ વીશે સાંભળ્યું કે વાંચ્યું હશે. એમને યોગ બાબત વધુ જાણવાની ઈન્તેજારી હતી. આથી હું યોગ વીશે કશું જાણું છું કે કેમ એમ એમણે પુછ્યું અને જો જાણતા હો તો જુદાં જુદાં આસનો કેવી રીતે કરવામાં આવે છે તે મને વાંધો ન હોય તો બતાવવાનું કહ્યું.

આસનોની કસરત તે સમયે પણ હું કરતો હોઈશ, અત્યારે તો મને એનું ખાસ સ્મરણ નથી, કેમ કે આ પ્રસંગને ઘણાં વર્ષ વીતી ગયાં છે, પણ એટલું તો મને યાદ છે કે મેં એમને ત્યાં એમની ઑફીસમાં જ કેટલાંક આસનો કરી બતાવ્યાં હતાં. કયાં કયાં આસનો બતાવ્યાં હશે તેનું કશું સ્મરણ અત્યારે નથી. જો કે એ પછીથી કેટલાંક વર્ષ સુધી નીયમીત રીતે આસનોની કસરત કરવાનું હું ચાલુ રાખી શક્યો ન હતો, પણ હવે થોડાં વર્ષથી નીયમીત રીતે કરું છું. હું જે આસનો કરું છું તેની જ માહીતી એ ક્રમમાં આપવા વીચારું છું. મારા મહાવરાથી મને આ ક્રમ અનુકુળ જણાયો છે.

આસનોની કસરત કયા ક્રમમાં કરવી એ બાબત જુદા જુદા અભીપ્રાયો જોવામાં આવે છે. જેમ કે કેટલાક લોકોનું માનવું એમ છે કે શીર્ષાસન બધાં આસનો કરી રહ્યા પછી જ કરવું જોઈએ. જ્યારે કેટલાકના મત મુજબ એ સૌ પ્રથમ કરવું જોઈએ. કસરતના અંતે શીર્ષાસન કરવાની ભલામણ કરનારા કહે છે કે જો લોહી પુરતું ગરમ ન હોય અને શીર્ષાસન કરવામાં આવે તો ઠંડા લોહીનો ભરાવો મગજને નુકસાન કરી શકે. જ્યારે બીજો મત ધરાવનારા કહે છે કે ગરમ લોહી મગજને માટે અનુકુળ ન ગણાય. આથી મેં વચલો માર્ગ લીધો છે. થોડી કસરત શરુઆતમાં કર્યા બાદ હું શીર્ષાસન કરું છું. વળી એકાદ અભીપ્રાય મેં એ પણ જોયો છે કે શીર્ષાસન બાદ થોડી વાર ઉભા રહેવું અને ત્યાર બાદ શવાસન કરવું. જો કે હું એ મુજબ કરતો નથી, શીર્ષાસન પછી તરત શવાસન જ કરવું જોઈએ એમ મને લાગે છે.


Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 278 other followers