આરોગ્ય ટુચકા 232 ગૅસની સમસ્યા

જૂન 15, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 232  ગૅસની સમસ્યા: ગૅસ બનતો અટકાવવા અને ઉત્પન્ન થયેલા ગૅસને દુર કરવા વાયુકારક આહાર-વીહાર તજવા. વાલ, વટાણા, ચોળા, ચણા, પાપડી, ગુવાર, બટાટા, શક્કરીયાં વાલોડ, કોદરી, જાંબુ, મકાઈ વગેરે વાયુ કરે છે. આથી ગૅસની તકલીફવાળાએ આ પદાર્થો છોડી દેવા. ભજીયાં, ગાંઠીયા, ચોળાફળી, ખમણ, ખાંડવી, ખમણી, ફરસાણ, ચણાના લોટમાંથી બનતી વાનગી જેવો આહાર પણ વાયુકારક છે. ગૅસમાં વાસી ખોરાક ન ખાવો. તાજો અને ગરમાગરમ આહાર લેવો.

ગૅસ થવાનું એક મહત્ત્વનું કારણ મંદાગ્ની અને અજીર્ણ છે. ખાધેલો ખોરાક બરાબર પચે નહીં, આંતરડામાં પડ્યો રહે તો તેમાં આથો આવી ગૅસની ઉત્પત્તી થાય છે. આથી જે આહાર કે ઔષધ ભુખ લગાડે, ભોજન પ્રત્યે રુચી ઉત્પન્ન કરે અને ખાધેલા ખોરાકનું પાચન કરે તે ગૅસને ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.

લસણ, ફુદીનો, આદુ, લીંબુ, મરી, કોથમીર, બીજોરું, મેથી, હીંગ, તલનું તેલ, અજમો, સુવા, સંચળ વગેરે વાયુનું શમન કરે છે, પેટમાંનો ગૅસ ઉપર કે નીચેથી બહાર કાઢે છે, અને પાચન સુધારે છે. આંતરડામાંથી આમવીષ દુર થતાં પાચન સુધરે છે અને ગૅસ થતો નથી. આહાર-વીહારમાં નીયમીતતા હોય અને જરુરી શ્રમ કરવામાં આવે તો ગૅસ થવાની શક્યતા ઘટે છે. મળ, મુત્ર, વાછુટ અને ઉંઘ જેવા કુદરતી આવેગોને રોકવા ન જોઈએ.

રાત્રે જમ્યા બાદ થોડી વાર ખુલ્લા વાતાવરણમાં ચાલવા જવું. જમીને તરત સુઈ ન જવું કે બેસી ન રહેવું. જમ્યા બાદ થોડી વારમાં મૈથુન કરવાથી પણ પાચન ક્રીયા બગડી શકે, ને ગૅસ થાય છે. આગળનો ખોરાક પચી જાય તે પહેલાં ખાવાથી અને ઠાંસી ઠાંસીને ખાવાથી ગૅસ થાય છે. જૈનોનું ઉણોદરી વ્રત-ભુખ કરતાં થોડું ઓછું ખાવું, પેટને ઉણું (થોડું ખાલી રાખવું) અપનાવવામાં આવે તો અપચો અને ગૅસ નહીં થાય. ઉતાવળમાં ખોરાક બરાબર ન ચાવવાથી પણ ગૅસ થાય છે.

Advertisements

ઘઉં

જૂન 14, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

ઘઉં

પીયુષભાઈ પરીખના અંગ્રેજી ઈમેલ પરથી (બ્લોગ પર તા. 14-6-2018)

ડૉ. વિલિયમ ડેવીસ કહે છે: થોડા સમયમાં જ રોટલીનું અસ્તીત્વ નહીં રહેશે. પ્રખ્યાત હૃદયરોગના નીષ્ણાતનું કહેવું છે કે આહારમાં ઘઉં છોડી દેતાં આપણું સ્વાસ્થ્ય ઘણું જ સુધરી જાય છે. હૃદયરોગ નીષ્ણાત ડૉ. વિલિયમ ડેવીસ એમ.ડી.એ પોતાની કારકીર્દી હૃદયની સારવાર એન્જીઓપ્લાસ્ટી અને બાયપાસ ઓપરેશનોથી કરી હતી. તેઓ કહે છે, એ માટેની જ ટ્રેનીંગ એણે લીધી હતી. પણ જ્યારે એની પોતાની જ મા હૃદયની સર્વોત્તમ સારવાર છતાં હાર્ટએટેકથી ૧૯૯૫માં મૃત્યુ પામી ત્યારે એને પોતાના વ્યવસાય વીશે સતત શંકા થવા લાગી.

“હું દર્દીના હૃદયની સારવાર કરી તેને સારો કરું, પણ થોડા સમય પછી એની એ જ ફરીયાદ લઈ દર્દી પાછો આવે છે. જાણે કે એ સારવાર માત્ર એક થીંગડું મારવા જેવી હતી, જેમાં રોગનું કારણ જાણી તેને દુર કરવાનો કોઈ પ્રયાસ જ ન હતો.”

એણે એનું ધ્યાન ડૉક્ટરી ક્ષેત્રે અણખેડાયેલ ભાગ તરફ ફેરવ્યું – રોગ થતો અટકાવવો. એમણે પોતાના દર્દીઓને હૃદયની તકલીફ થવાનાં કારણો શોધી કાઢવામાં ૧૫ વર્ષ કાઢ્યાં. એના પરીણામે એમણે “Wheat Belly” નામે ન્યુયોર્ક ટાઈમ્સનું સર્વોત્તમ વેચાણ ધરાવતું પુસ્તક લખ્યુ. એમાં હૃદયરોગ, ડાયાબીટીસ, મેદવૃદ્ધી જેવા રોગોને માટે ઘઉં જવાબદાર હોવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. ઘઉં છોડી દેવાથી આપણું જીવન આ રોગોથી મુક્ત થઈ શકે.

Wheat Belly એટલે શું?

ડૉ. ડેવીસ કહે છે: ઘઉંથી આપણા શરીરમાં રક્તશર્કરા ખુબ જ વધી જાય છે. ખરેખર ઘઉંની બ્રેડના બે ટુકડા એક સ્નીકર બાર કરતાં વધુ રક્તશર્કરા શરીરમાં ઉમેરે છે. જ્યારે ઘઉં છોડી દેવામાં આવે છે ત્યારે દર્દીના વજનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળે છે-ખાસ કરીને પેટની ચરબીમાં. એક જ મહીનામાં કેટલાક ઈંચ જેટલો ઘટાડો જોવા મળે છે. ઘઉંથી આપણે કેટલાક રોગોને આમંત્રીએ છીએ.

“મારા દર્દીઓ પૈકી ૮૦%ને ડાયાબીટીસ હતો કે ડાયાબીટીસની શરુઆત હતી. મને ખબર પડી કે લગભગ કોઈ પણ આહાર કરતાં ઘઉં સૌથી વધુ રક્તશર્કરામાં ઉમેરો કરે છે. આથી મારા દર્દીઓને મેં કહ્યું કે તમારા આહારમાંથી ઘઉં છોડી દો અને આપણે જોઈએ કે શું થાય છે. જેમણે ઘઉં છોડી દીધા હતા તે દર્દીઓ જ્યારે ૩થી ૬ મહીના પછી મારી પાસે પાછા આવ્યા ત્યારે તેમની રક્તશર્કરા ધ્યાનપાત્ર રીતે ઘટી ગયેલી મને જોવા મળી. આ ઉપરાંત તેમને બીજા પણ લાભ થયેલા જોવા મળ્યા. એક જણનું 17 કીલોગ્રામ વજન ઘટ્યું, કોઈકના દમ(અસ્થમા)માં સુધારો થયો, અને ઈન્હેલર વાપરવાની જરુરત નહીં રહી. એક દર્દીએ જણાવ્યું કે 20 વર્ષની એની આધાશીશી(માઈગ્રેન)ની તકલીફ માત્ર ત્રણ દીવસમાં ગાયબ થઈ ગઈ. એક જણને ખાટા ઓડકાર આવતા તે જતા રહ્યા. બીજાં લોકો કહે છે તેમનાં હોજરીનાં ચાંદાં, સંધીવા, અનીદ્રા વગેરે વગેરે બધું સારું થયું, તેમની માનસીક સ્થીતી પણ સુધરી.

માત્ર ઘઉંમાં જ જોવામાં આવતું એમીલોપેક્ટીન નામે જે રસાયણ છે, તે હૃદયરોગ માટે પહેલા નંબરનું જવાબદાર કારણ ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલના પુશ્કળ કણના ઉત્પાદનની પરંપરા પેદા કરી દે છે. જ્યારે ઘઉં છોડી દેવામાં આવે છે ત્યારે આ કોલેસ્ટ્રોલના કણો  80થી 90 ટકા જેટલા ઘટી જાય છે.

ઘઉંમાં એક ગ્લાઈડીન નામનું પ્રોટીન ઘણા મોટા પ્રમાણમાં હોય છે. આ પ્રોટીન ભુખને સતેજ કરે છે. આથી ઘઉં લેવાથી સરેરાશ રોજની 400 કેલેરી જેટલો આહાર વધારે લેવામાં આવે છે. વળી આ પ્રોટીન લેવાની ટેવ પડી જાય એ પ્રકારની એની પ્રકૃતી છે. આહાર નીષ્ણાતોને આ માહીતીની જાણ લગભગ 20 વર્ષોથી હતી.

ઘઉં વીનાનો આહાર એટલે શું ગ્લુટીન (ઘઉંમાં રહેલું બીજા એક પ્રકારનું પ્રોટીન, જેની કેટલાકને એલર્જી હોય છે) વીનાનો આહાર?

ગ્લુટીન ઘઉંમાં રહેલાં ઘણાં ઘટકો પૈકી એક છે. ઘઉંમાંથી ગ્લુટીન દુર કરવામાં આવે તો પણ એ ઘઉં નુકસાનકારક જ હશે, કેમ કે ઉપર જણાવ્યાં તે બે નુકસાનકર્તા એમીલોપેક્ટીન અને ગ્લાઈડીન અને તે સીવાયનાં પણ અનીચ્છનીય ઘટકો એમાં રહેશે. ગ્લુટીન વીનાનો આટો બનાવવામાં ચાર મુખ્ય ઘટકો જે વપરાય છે તે છે: મકાઈનો સ્ટાર્ચ, ચોખાનો સ્ટાર્ચ અને સાબુદાણાનો સ્ટાર્ચ અથવા બટાટાનો સ્ટાર્ચ. અને આ ચારેચાર સ્ટાર્ચ રક્તશર્કરામાં ઉલટો વધુ ઉમેરો કરે તેવા છે.

સારો, ઉપયોગી આહાર નીચે મુજબ હોવો જોઈએ:

ફળો, શાકભાજી, સુકો મેવો, પ્રક્રીયા કર્યા વીનાના દુધની ચીઝ, ઈંડાં-ચીકન અને માંસ-મચ્છી. (આ અભીપ્રાય એક એલોપથી ડૉક્ટરનો છે, આયુર્વેદનો નથી. આયુર્વેદ તથા કુદરતી ઉપચાર મુજબ ઈંડાં-ચીકન અને માંસ-મચ્છીને કદાચ સ્વાસ્થ્યપ્રદ ગણી ન શકાય. અને સ્વાસ્થ્ય માટે સારાં હોય તો પણ પર્યાવરણની જાળવણી માટે તો નુકસાનકારક છે.-ગાંડાભાઈ)

ઘઉંનું ઉત્પાદન વધારવા માટે 1970-1980ના દાયકામાં એને હાઈબ્રીડ કરીને બદલી નાખવામાં આવ્યો છે. દાણો વધુ મજબુત, ટુંકો અને ભુખને સતેજ કરનાર ઘટક ગ્લાઈડીનમાં વધારો કરે એવો બનાવવામાં આવ્યો છે. આજે આપણે જે ઘઉં ખાઈએ છીએ તે 100 વર્ષ પર આપણે ખાતા તે નથી.

જો ઘઉંની બધી જ બનાવટો ખાવામાં બંધ કરવામાં આવે અને એની જગ્યાએ ચોખાનો ઉપયોગ ચીકન અને શાકભાજી સાથે કરવામાં આવે તો પણ વજન ઘટાડી શકાય, કેમ કે ચોખાથી રક્તશર્કરા ઘઉંની જેમ વધતી નથી, ઉપરાંત એમાં ઘઉંનાં જેવાં હાનીકારક ઘટકો નથી. ઘઉં લેવાથી જે વધુ પડતી કેલરી લેવાય છે તે ચોખા લેવાથી અટકશે. જે દેશના લોકો ઘઉં વાપરતા નથી તેઓ સ્થુળકાય નથી હોતા એનું આ પણ એક કારણ છે.

દરેક જણે ઘઉં છોડી દેવા જોઈએ. જીવન બદલાઈ જાય એવી આ બાબતના મારા અંગત અનુભવના આધારે હું આ કહું છું. – ડૉ. વિલિયમ ડેવીસ

આરોગ્ય ટુચકા 231  ઉંઘ કઈ રીતે શરુ થાય

જૂન 12, 2018

આરોગ્ય ટુચકા 231  ઉંઘ કઈ રીતે શરુ થાય: આપણે ઉંઘમાં સરી જઈએ તે પહેલાં શું થાય છે? જાગૃત અવસ્થામાં આપણું મન અહીંતહીં ભટકતું રહેતું હોય છે, અનેક વીષયોમાં વહેંચાયેલું હોય છે. આ મન એક પછી એક વીષયોમાંથી પાછું ફરે છે, અને ક્યાંય જતું નથી, ઠરી જાય છે, પોતાનામાં સંકેલાઈ જાય છે. એ કુદરતી રીતે, બેધ્યાનપણે આપણા શરીરને ટકાવી રાખવાની જરુરીયાતને કારણે બને ત્યારે ઉંઘની શરુઆત થાય છે. મનની પોતાનામાં લીન થવાની પ્રક્રીયાની શરુઆત તે ઉંઘની શરુઆત. નીદ્રાવસ્થામાં મન નીર્વીષય બની જાય છે.

મનની આ નીર્વીષય અવસ્થા બેધ્યાનપણે આવે છે એને નીદ્રા કહેવામાં આવે છે. જ્યારે આ નીર્વીષય અવસ્થા સભાન રીતે લાવવામાં આવે છે ત્યારે એને સમાધી કહેવામાં આવે છે. કુદરત આપણને નીદ્રાવસ્થામાં આવરી લે છે, સમાધી અવસ્થા સભાનપણે પ્રાપ્ત કરવામાં આવે છે. ઉંઘ સંપુર્ણપણે તમોગુણની અવસ્થા છે, સમાધી ગુણાતીત અવસ્થા છે.

જો કોઈ કારણસર મનની સંકેલાઈ જવાની પ્રક્રીયા, પોતાનામાં લીન થવાની પ્રક્રીયા બની ન શકે તો જાગૃતાવસ્થામાંથી નીદ્રાવસ્થામાં પ્રવેશ થઈ શકતો નથી.

મૃત્યુ સમયે દીલગીરી

જૂન 8, 2018

મૃત્યુ સમયે દીલગીરી

(બ્લોગ પર તા. 8-6-2018 )

એક ઑસ્ટ્રેલીઅન નર્સે સેંકડો દર્દીઓની તેમના અંતીમ દીવસોમાં સંભાળ લીધી હતી. એ કહે છે કે જ્યારે દર્દી છેલ્લા શ્વાસ લેતો હોય છે ત્યારે એને સૌથી વધુ પસ્તાવો થતો હોય તે વીષે એ જણાવે છે. એમાં લોકોએ વધારેમાં વધારે જે પાંચ હકીકત કહી છે તે નીચે મુજબ છે.

  1. જે રીતનું જીવન જીવવાની મારી ઈચ્છા હતી તે મુજબ જીવવાની હીંમત મારાથી રાખી શકાઈ નહીં, પણ બીજાં લોકો જે ઈચ્છતાં હતાં તે મુજબ જીવન જીવાઈ ગયું. મારું જીવન મારી રીતે જીવી ન શકાયું એનો મને પસ્તાવો થાય છે.
  2. મને પસ્તાવો થાય છે કે મારા જીવનમાં મારે આટલી સખત મહેનત કરવી જોઈતી ન હતી.
  3. મને એ બાબત પસ્તાવો થાય છે કે મારી લાગણી મારાથી વ્યક્ત કરી ન શકાઈ. મારામાં એ જણાવવાની હીંમત હોત એમ હું ઈચ્છું છું.
  4. મને પસ્તાવો થાય છે કે મારાથી મારા મીત્રોના સંપર્કમાં રહી ન શકાયું.
  5. મને પસ્તાવો થાય છે કે મેં મારી જાતને આનંદ માણવા ન દીધો. મારાથી સતત આનંદમાં રહી ન શકાયું.

જીવન દરમીયાન આપણે ધન-વૈભવ પાછળ દોડીએ છીએ, અને સ્વાસ્થ્ય, પરીવાર કે નીતી-ધર્મની પરવા કરતાં નથી. કદાચ આમાં બદલાવ લાવવાનો સમય પાકી ગયો છે. આપણે સમયસર ચેતી જવું જોઈએ અને જીવનમાં યોગ્ય બાબતોને જ મહત્ત્વ આપવું જોઈએ.

આરોગ્ય ટુચકા 230. ગૅસ-હોજરીમાં

જૂન 5, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 230.  ગૅસ-હોજરીમાં: આખા શરીરના અણુએ અણુમાં વાયુનું અસ્તીત્વ છે. વાયુની હાજરીથી જ શરીરની બધી ક્રીયાઓ ચાલે છે. વાયુ જીવન આપે છે અને બગડે તો હેરાન કરી મુકે છે. વાયુનો પ્રકોપ હોજરીમાં કે આંતરડામાં થાય અને ઉપર કે નીચેથી બહાર નીકળી ન જાય તો દર્દીનું પેટ ફુલે છે, પેટમાં દુઃખાવો થાય છે. ઉપર તરફ દબાણ વધે તો છાતીમાં ભીંસ વધે છે. કોઈ વાર હૃદયની ગતી બંધ થઈ જશે કે હૃદયરોગનો હુમલો આવશે એવો ડર પેદા થાય છે. કેટલીક વાર ઓડકાર આવે, ચક્કર આવે, ઉબકા-ઉલટી કે અરુચી થાય.

જો ગૅસનું કારણ મંદાગ્ની હોય તો હીંગવાષ્ટક, લવણભાસ્કર, ચીત્રકાદીવટી, અગ્નીકુમારરસ જેવાં ઉષ્ણ અને વાતહર ઔષધો પૈકી પોતાની પ્રકૃતીને માફક આવે તે લેવાથી લાભ થાય છે. પણ જો કારણ  એસીડીટી, અલ્સર કે હોજરીનો સોજો હોય તો આ ઔષધોથી લાભને બદલે નુકશાન થાય છે. પીત્તવાતજન્ય વીકારમાં પ્રવાલપંચામૃત, સુતશેખરરસ, મુક્તાભસ્મ, અવીપત્તીકરચુર્ણ વગેરે ઔષધો સારી અસર કરે છે. વળી સવાર-સાંજ શતપત્રાદી ચુર્ણ અને જમ્યા પછી કાંકાયનવટી લેવાથી સારું પરીણામ આવે છે.

આ ઉપરાંત ઉંમરને કારણે હોજરી ઢીલી પડી મોટી થવાથી ખોરાક લાંબો સમય હોજરીમાં પડ્યો રહી ફર્મેન્ટેશન થઈ ગૅસ ઉત્પન્ન થાય છે. હોજરીમાં કેન્સરની ગાંઠ થવાથી, હાઈટસ હર્નીયા થવાથી પણ ગૅસ થાય છે. આમાં મુળ રોગની ચીકીત્સા કરવી જોઈએ.

આરતી અને રાકેશ

જૂન 4, 2018

આરતી અને રાકેશ

(બ્લોગ પર તા. 4-6-2018 )

(નોંધ: કેટલાંક વર્ષ પહેલાં એક લગ્ન વખતે મેં કહેલા આ શબ્દો અહીં રજુ કરું છું. વર-વધુનાં આ બંને નામ સાચાં છે. એ નામોના અર્થનો વીચાર કરતાં મને બહુ સુખદ આશ્ચર્ય થયેલું, આથી જ આ સરસ યુગલ વીશે અહીં મુકવાની ઈચ્છા થઈ.)

આરતી અને રાકેશ આજે લગ્નગ્રંથી વડે જોડાયાં. ગ્રંથી એટલે ગાંઠ. આ બંને નામોનો કેવો સરસ મેળ છે એ વીશે અને આ ગાંઠ બાબત પણ જરા વીચારવા જેવું છે, તેના વીશે થોડી વાત જોઈએ. લગ્નની ગાંઠ એ બીજી ગાંઠ જેવી સ્થુળ નથી, સુક્ષ્મ છે. સ્થુળ ગાંઠ તો કઠે, ખુંચે, દેખાયા કરે, પણ આ ગાંઠ એવી નથી. જેમણે સુતર કાંત્યું હશે (આપણા દેશ ભારતમાં ઘણા સમય સુધી મેં જાતે કાંતેલા સુતરની ખાદીનાં કપડાં પહેર્યાં હતાં.) તેમને ખ્યાલ હશે કે કાંતતી વખતે તાર તુટી જાય તેને સાંધીએ ત્યારે ગાંઠ દેખાતી હોતી નથી, જોડવા છતાં. આ ગાંઠ તેવી છે. આ જોડાણ તેવું છે.

બીજી એક વાત કહું? આપણા ભારતીય સમાજમાં બે પ્રકારે સંબંધો બને છે, જન્મથી અને સગાઈથી. માબાપ અને સંતાન, ભાઈ અને બહેન, કાકા અને ભત્રીજા વગેરે ઘણા બધા સંબંધો જન્મથી બને છે. અને અરસપરસ પ્રેમ, લાગણી જન્મે છે. પણ લગ્નનો સંબંધ સગાઈથી બને છે. પહેલાં તો એની વીધી કરવામાં આવતી, આજે પણ કેટલાક લોકો પરંપરાને અનુસરી એ સગાઈની વીધી કરે છે, પણ આજે ખરેખર આ સંબંધ સગાઈથી નહીં પ્રેમ વડે બને છે. બે વ્યક્તી પહેલાં તો એકબીજાથી અજાણ હોય છે, પછી પરીચયમાં આવે છે અને એકબીજા પ્રત્યે પ્રેમ જન્મે છે. પછી સગાઈ થાય છે. પહેલાં સગાઈ થતી અને પછી પ્રેમ. કેમ કે પહેલાં લગ્નો ગોઠવવામાં આવતાં અને પછી સગાઈ કરવામાં આવતી.

હવે જોઈએ આરતીની વાત. આરતી શબ્દનો એક અર્થ છે ઈચ્છા, હોંસ. પણ આરતીનો બીજો પણ બહુ અગત્યનો અર્થ છે અને તે છે શાંતી, વીરામ. હવે આપણે જાણીએ છીએ કે ઈચ્છા, હોંસ પુરી થયા પછી શાંતી થાય, વીરામ આવે. આમ આ બે અર્થ એક જ શબ્દમાં છે. કેવું સરસ ચમત્કારી નામ છે!! પણ થોભો, હજુ વધુ આશ્ચર્ય છે આ નામના અર્થમાં. આરતી શબ્દનો ત્રીજો અર્થ છે વૈરાગ્ય, ત્યાગવૃત્તી, નીવૃત્તી. છે ને અદ્ભુત મેળ!!! શાંતી મળ્યા પછી, વીરામ કર્યા પછી ત્યાગવૃત્તી, વૈરાગ્ય જન્મે. અને પછી આપોઆપ નીવૃત્તી આવે.

અને રાકેશ એટલે? રાકેશ શબ્દનો અર્થ જાણો છો? હા, એ અર્થ પણ બહુ મઝાનો છે. રાકેશ શબ્દ બન્યો છે રાકા અને ઈશ વડે. રાકા એટલે પુર્ણીમા, ઈશ એટલે સ્વામી. પુર્ણીમાનો સ્વામી કોણ? ચંદ્રમા. આમ રાકેશ એટલે પુર્ણીમાનો ચંદ્રમા. પણ આ ચંદ્રને ભગવાન શંકરે ધારણ કર્યો છે. આથી રાકેશનો બીજો અર્થ શંકર ભગવાનનું નામ પણ છે. અને શંકર ભગવાન અને વૈરાગ્યના ગાઢ સંબંધ વીશે તો બધા જાણે જ છે. છે ને સુંદર મેળ આરતી અને રાકેશ!!

આરોગ્ય ટુચકા 229.  આફરો થવાનાં કારણો

જૂન 2, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 229.  આફરો થવાનાં કારણો: વાયુ કરે એવો ખોરાક જેમ કે વાલ, વટાણા, ચોળા, પાપડી, ગુવાર, બટાટા, શક્કરીયાં, ચણા, વાલોડ, કોદરી, જાંબુ, મકાઈ વગેરે વારંવાર અને વધુ પ્રમાણમાં ખાવામાં આવે તો આંતરડામાં વાયુની વૃદ્ધી થાય છે. જો આ વાયુ પ્રકુપીત થાય તો એકધારા ઓડકાર, વધુ પડતી વાછુટ અને ક્યારેક આફરો થાય છે. અતીશય ઠંડા પદાર્થો, ઠંડા પીણાં કે કબજીયાત કરે તેવા પદાર્થો પણ પેટમાં ગૅસ ઉત્પન્ન કરે છે. લુખો, કોરો-તેલ, ઘી વીનાનો બાફેલો ખોરાક લાંબા ગાળે વાયુની વૃદ્ધી કરે છે.

હીંગ, લસણ, મેથી, રાઈ, મરચું, મરી, તજ, લવીંગ, મીઠો લીમડો જેવા વઘારના પદાર્થો તથા તેલ, ઘી, ગોળ, આદુ, હળદર જેવા પદાર્થો વાયુનાશક છે. વઘારમાં મોટે ભાગે છએ છ રસનો અને જરુરી સ્નીગ્ધ પદાર્થોનો સમાવેશ થઈ જાય છે. આથી આપણો ખોરાક સંતુલીત બને છે.

ધાણા

મે 31, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

ધાણા

(બ્લોગ પર તા. 31-5-2018)

ધાણા સ્નીગ્ધ, કડવા, તીખા, હલકા, પાચક, ભુખ લગાડનાર, રુચી ઉત્પન્ન કરનાર, મુત્ર ઉત્પન્ન કરનાર, મળ રોકનાર અને જ્વર-તાવ મટાડનાર છે.

લીલા ધાણામાં વીટામીન એ, સી અને લોહ સારા પ્રમાણમાં હોય છે. 40થી 50 ગ્રામ લીલા ધાણા દાળ, શાક, ચટણી કે અન્ય રીતે લેવામાં આવે તો રોજના વીટામીન ‘એ’ની જરુરીયાત પુરી પડી રહે છે. વધારે પ્રમાણમાં ધાણા ખાવાથી વધારાના વીટામીન ‘એ’નો યકૃત(લીવર)માં સંગ્રહ થાય છે જે જરુરીયાતના સમયે ઉપયોગમાં લઈ શકાય. 40થી 50 ગ્રામ લીલા ધાણામાંથી વીટામીન ‘સી’ રોજની જરુરીયાત કરતાં પણ વધુ મળી રહે. જો કે  એનો શરીર સંગ્રહ કરી શકતું નથી, કેમ કે વીટામીન ‘સી’ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે.

લીલા ધાણામાં કેલ્શ્યમ અને ફોસ્ફરસ તથા પ્રોટીન અને ફાઈબર પણ ઘણા સારા પ્રમાણમાં હોય છે. જો કે લીલા ધાણા કરતાં ધાણાનાં બીમાં-સુકા ધાણામાં ફાઈબરનું પ્રમાણ વધુ હોય છે. ફાઈબરથી પાચનતંત્ર સુધરે છે, કબજીયાત મટે છે અને મેદ ઘટે છે.

  1. લીલા ધાણા, ફુદીનો, કાળાં મરી, સીંધવ અને સુકી દ્રાક્ષને પીસીને ચટણી બનાવી લીંબુનો રસ નાખી ખાવાથી પાચનક્રીયા સુધરે છે.
  2. પાંચ ચમચી સુકા ધાણા એક ગ્લાસ પાણીમાં ઉકાળી ગાળીને સવાર-સાંજ પીવાથી થાઈરોઈડના રોગમાં લાભ થાય છે.
  3. જમ્યા પછી ઝાડા થવાની સમસ્યા હોય તો એક ચમચી સુકા ધાણા સંચળ સાથે ચાવીને જમ્યા પછી તરત ખાવા. સંચળ અનુકુળ ન હોય તો એકલા ધાણા પણ ખાઈ શકાય.
  4. ગરમીને કારણે ગળામાં દુખાવો કે બળતરા થતી હોય તો દર ત્રણ કલાકે બે ચમચી સુકા ધાણા ચાવીને ખાતા રહેવું.
  5. રાત્રે ચાર ચમચી સુકા ધાણા પાણીમાં પલાળી, સવારે સાકર સાથે પીસીને ગાળીને પીવાથી શરીરની ગરમી અને પેટની બળતરા મટે છે. એનાથી તીવ્ર તરસ અને પેશાબની બળતરા પણ મટે છે.
  6. 200 ગ્રામ પાણીમાં 20 ગ્રામ સુકા ધાણા નાખી ઉકાળવા. 50 ગ્રામ પાણી બાકી રહે ત્યારે ગાળી સાકર નાખી પીવાથી બહેનોની વધારે પડતું માસીક આવવાની સમસ્યા દુર થાય છે. આ પ્રકારની ફરીયાદમાં ધાણાનું ચુર્ણ, બુરુ ખાંડ અને ઘી મીક્સ કરીને લેવાથી પણ લાભ થાય છે.
  7. લીલા ધાણાનો 30 ગ્રામ રસ દરરોજ લેવાથી ભુખ ઉઘડે છે.
  8. બે ચમચી સુકા ધાણા એક ગ્લાસ પાણીમાં ઉકાળી ગાળીને દીવસમાં ત્રણ વાર પીવાથી ગેસની ફરીયાદ મટે છે.
  9. લીલા ધાણાની ચટણી દરરોજ ખાવાથી સારી ઉંઘ આવે છે.
  10. લીલા ધાણા પીસીને ખાવાથી આંખોનું તેજ વધે છે. મળી શકે તો એની સાથે આમળાં પણ મેળવી શકાય.
  11. 250 ગ્રામ દુધમાં 4 ચમચી ધાણા ઉકાળી ગાળીને સાકર નાખી પીવાથી હરસ-મસામાં લાભ થાય છે.

આરોગ્ય ટુચકા 228. યકૃત (લીવર)ની સંભાળ

મે 30, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 228. યકૃત (લીવર)ની સંભાળ

  • યકૃત ખાંડને ચરબીમાં બદલવાનું કામ કરે છે. વધુ પડતી ખાંડ ખાવાથી યકૃત પર કામનો બોજ વધશે અને વધારાની ચરબી યકૃતમાં જમા થવા લાગશે. તેનાથી યકૃતને નુકસાન થઈ શકે છે.
  • વધુ પ્રમાણમાં અથવા લાંબા સમય સુધી પેરાસીટામોલ અથવા એવી કોઈ દર્દશામક દવા લેવાથી યકૃત ખરાબ થઈ શકે છે.
  • વધુ દારુ(આલ્કોહોલ) પીવાથી શરીરમાં હાનીકારક તત્ત્વોની માત્રા વધે છે, જે યકૃતમાં જમા થઈને તેને નુકસાન પહોંચાડે છે.
  • ડોક્ટરની સલાહ વીના પુરક આહારતત્ત્વો, ખાસ કરીને વધુ માત્રામાં વીટામીન ‘એ’ લેવાથી લીવરને નુકસાન થઈ શકે છે.
  • રોજ 7 કલાક કરતાં ઓછી ઉંઘ લેવાથી યકૃત ચરબીને યોગ્ય રીતે પ્રોસેસ નથી કરી શકતું. તેનાથી એમાં ચરબી જમા થવા લાગે છે જે તેના ડેમેજનું કારણ બની શકે છે.
  • ઠંડાં પીણામાં આર્ટીફીશીયલ ખાંડ અને રંગોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ઉપર જોયું તેમ ખાંડથી લીવરમાં ચરબી જમા થવા લાગે છે. રંગોનાં રસાયણો પણ યકૃતને નુકસાન પહોંચાડે છે.
  • બજારુ બર્ગર, સેન્ડવીચ જેવા જંકફુડ ખાવાથી યકૃતમાં ચરબી જમા થવા લાગે છે. તેનાથી યકૃતની કાર્યશક્તી પર ખરાબ અસર થાય છે.

(8) ધુમ્રપાન યકૃતને આડકતરી રીતે નુકસાન પહોંચાડે છે. સીગરેટમાં અનેક નુકસાનકારક રસાયણો હોય છે, જે યકૃતમાં પહોંચીને તેના કોષોને નુકસાન કરી શકે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 227. સાંધાનો દુખાવો

મે 28, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 227. સાંધાનો દુખાવો:
1. સાંધાનો દુખાવો દુર કરવા રોજ 2થી 3 અખરોટ ખાલી પેટે ખાવી.
2. એક ચમચી અશ્વગંધા ચુર્ણ અને એક ચમચી મધ હુંફાળા દુધમાં પીવાથી સાંધાના દુખાવામાં રાહત થાય છે.
3. એક ચમચી અળસીનાં બી ભોજન પછી ચાવીને ખાવાથી સાંધાના દુખાવામાં આરામ થાય છે.
4. એક ચમચી બેકીંગ સોડા એક ગ્લાસ પાણીમાં ભેળવી પીવાથી સાંધાના દુખાવામાં રાહત થાય છે.
5. આમળાનો રસ અને એલોવેરાના રસને મીક્સ કરીને પીવાથી સાંધાનો દુખાવો મટે છે.
6. નાળીયેરનું પાણી સાંધાના દુખાવામાં લાભ કરે છે.
7. ખાધા પછી અજમો અને ગોળ ખુબ ચાવીને ખાવાથી સાંધાના દુખાવામાં ફેર પડે છે.
8. બીટરુટ, સફરજન અને ગાજરનો રસ દરરોજ પીવાથી સાંધાનો દુખાવો મટે છે.
9. એક ગ્લાસ પાણીમાં 2-3 ચમચી એપલ સાઈડર વીનેગર દીવસમાં બે-ત્રણ વખત પીવાથી સાંધાના દુખાવામાં રાહત મળે છે.
10. દીવસ દરમીયાન પુરતા પ્રમાણમાં પાણી પીતા રહેવાથી સાંધાના દુખાવામાં ફાયદો થાય છે.
સાંધાનો દુખાવો હોય તો: (1) ઓછી ચરબીવાળું દુધ વાપરવું (2) તૈયાર પૅક કરેલો આહાર ન લેવો (3) આથાવાળી વાનગીઓ ન ખાવી. (4) જાંબુ, ચેરી અને સ્ટ્રોબેરી જેવાં ફળ ખાવાં. (5) વીટામીન ‘સી’ અને પાચક રેસાવાળો આહાર લેવો.