સમયનું વહેણ

મે 26, 2018

સમયનું વહેણ

(બ્લોગ પર તા. 26-5-2018 )

સમયનું વહેણ? ખરેખર સમય વહે છે? સંસ્કૃતમાં ભર્તૃહરિ શતકમાં એક શ્લોક છે:

भोगो न भोक्ता वयमेव भोक्ता तपो न तप्ता वयमेव तप्ता ।

तृष्णा न जीर्णा वयमेव जीर्णा कालो न यातो वयमेव याता ॥

એમાં એમ કહે છે કે સમય પસાર થતો નથી, સમય વહી જતો નથી, આપણે જ પસાર થઈ જઈએ છીએ, આપણે જ વહી જઈએ છીએ.

कालो न यातो  સમય જતો નથી એટલે એનો અર્થ તો સમય જ્યાં છે ત્યાં ને ત્યાં જ હોય છે.

તો સમય શું છે? મહાન વૈજ્ઞાનીક આઈન્સ્ટાઈને એને ચોથું પરીમાણ કહ્યું છે.

સમય એટલે પરીવર્તનનો આપણને થતો બોધ, આપણને જે ફેરફારો થઈ રહ્યા હોય તેનું થતું ભાન. આપણે જોઈએ છીએ કે સતત પરીવર્તન થયા જ કરે છે – બધાંમાં જ બધે જ. આપણા પોતાનામાં, શારીરીક રીતે માનસીક રીતે, આપણી આસપાસ, સજીવમાં, નીર્જીવમાં, નજીક, દુર, સર્વત્ર એકેએક બાબતમાં પરીવર્તન થતું રહે છે. વીજ્ઞાન કહે છે કે નીર્જીવ વસ્તુના પરમાણુમાં પણ ઈલેક્ટ્રોન એના કેન્દ્રમાં રહેલા પ્રોટોનની ફરતે પ્રદક્ષીણા કરે છે. જો કે નરી આંખે તો આપણે એને જોઈ શકતા કે અનુભવી શકતા નથી. પણ આપણે આસપાસ નજર કરીએ તો બધું જ પરીવર્તીત થતું જોવા મળે છે, અનુભવવા મળે છે. સવારે સુર્ય ઉગે છે, માથે આવે છે, આથમી જાય છે. કશું જ સ્થીર નથી, બધું જ પરીવર્તનશીલ છે. આ પરીવર્તનનો બોધ થાય તેને આપણે સમય પસાર થાય છે એમ કહીએ છીએ.

મને એક ઓપરેશન કરવામાં આવ્યું હતું, ત્યારે સંપુર્ણ બેભાન કરવામાં આવ્યો હતો – ટોટલ એનેસ્થેશીયા આપવામાં આવ્યું હતું. તે વખતે મને જે અનુભવ થયો હતો તે પરથી મને લાગે છે કે ખરેખર સમય એટલે આપણને થતા પરીવર્તનનો બોધ. જ્યારે હું ભાનમાં આવ્યો ત્યારે મેં પુછ્યું હતું કે મને ઓપરેશન થીયેટરમાંથી અહીં કેટલા સમય પહેલાં લાવવામાં આવ્યો? પણ કોઈ કદાચ કહે કે તો પછી ઉંઘમાં પણ આપણને પરીવર્તનનો બોધ નથી હોતો છતાં સમયનો બોધ હોય છે. ના, ઉંઘમાં આપણે ભાન ગુમાવતા હોતા નથી. જુદા લેવલ પર પરીવર્તન અનુભવતા હોઈએ છીએ, જેમ કે સ્વપ્નો જોવાં. ગાઢ નીદ્રાનો પણ આપણે અનુભવ કરીએ છીએ. તેથી જ સવારે ઉઠ્યા પછી કહીએ છીએ કે રાત્રે ખુબ સરસ ગાઢ ઉંઘ આવી હતી.

 

Advertisements

આરોગ્ય ટુચકા 226. મોંની દુર્ગંધ

મે 23, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 226. મોંની દુર્ગંધ:

  • ફુદીનાનાં પાન કાચાં ચાવવાથી અથવા પાણીમાં ઉકાળીને પીવાથી મોંની દુર્ગંધ મટે છે.
  • વરીયાળી ખાવાથી ખોરાકનું પાચન સારી રીતે થાય છે, આથી મોંની દુર્ગંધ પણ મટે છે.
  • દાડમની છાલનો ઉકાળો કરીને હુંફાળો થયા પછી કોગળા કરવાથી મોંની દુર્ગંધ મટે છે.
  • મોંની દુર્ગંધ દુર કરવા વીટામીન ‘સી’યુક્ત આહારનું સેવન કરવું જોઈએ. એમાં નારંગી, લીંબુ, આમળાં, સફરજન જેવાં ફળ લઇ શકાય. વીટામીન ‘સી’ મોંની દુર્ગંધ માટે જવાબદાર બેક્ટેરિયાને દુર કરે છે.
  • ચા પીધા બાદ મોંમાંથી દુર્ગંધ આવતી હોય તો ચા બનાવતી વખતે તેમાં તજ નાખીને ઉકાળવી. તજના ઉપયોગથી દુર્ગંધથી રાહત મળી શકે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 225. દાંતની પીળાશ

મે 22, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 225. દાંતની પીળાશ

કેળાંની છાલ દાંતોને સફેદ કરવા માટે વાપરી શકાય. એ માટે કેળાની છાલના ટુકડાને એની અંદરની બાજુ દાંત પર રાખીને હળવા હાથે ઘસો. કેળાની છાલમાં રહેલાં પોટેશ્યમ, મેગનેશ્યમ અને મેંગેનીઝનાં રસાયણો દાંતમાં શોષાવાથી લાંબા ગાળે દાંત સફેદ થવાની શક્યતા છે.

આરોગ્ય ટુચકા 224. આંખ નીચેનાં કાળાં કુંડાળાં

મે 21, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 224. આંખ નીચેનાં કાળાં કુંડાળાં

ફુદીનાનાં તાજાં પાન તોડી તેને સારી રીતે છુંદી-ક્રશ કરી લુગદી બનાવો. એ લુગદીને આંખની નીચેના કાળાં કુંડાળાં પર લગાવો.  વીસેક મીનીટ સુધી રાખીને એને ચોખ્ખા પાણી વડે ધોઈ નાખો. આ પ્રમાણે અઠવાડીયામાં બે વખત ઉપાય કરવાથી આંખ નીચેનાં કાળાં કુંડાળાં દુર થવાની શક્યતા છે.

આરોગ્ય ટુચકા 223.  સાંધાના દુખાવાનો એક ઉપાય

મે 18, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 223.  સાંધાના દુખાવાનો એક ઉપાય: ૧૦૦ ગ્રામ મેથીના ચુર્ણમાં દોઢથી બે ચમચી દીવેલનું મોણ દઈને બે કલાક રહેવા દેવું. પછી લોખંડની તવી પર ધીમા તાપે બદામી રંગનું થાય ત્યાં સુધી શેકવું. ઠંડુ થાય પછી એમાં એક ચમચી હળદર, અડધી ચમચી સંચળ અને અડધી ચમચી અજમાનું ચુર્ણ ઉમેરી સારી રીતે મીક્સ કરી બોટલમાં ભરી લેવું. એમાંથી સવારે અને સાંજે અડધી-અડધી ચમચી ચુર્ણ નવશેકા ગરમ પાણી સાથે ફાકી જવું. વાયુકારક આહાર છોડી દેવો. ચાલવાની તથા બીજી અનુકુળ કસરત નીયમીત કરવી.

વૃદ્ધાવસ્થા વીશેની ભ્રમણાઓ

મે 17, 2018

વૃદ્ધાવસ્થા વીશેની ભ્રમણાઓ

(બ્લોગ પર તા. 17-5-2018)

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

૧. ઘરડા થતાં કાયમ માંદા રહી બીજાંઓને ભારરુપ થઈ જઈશું: આ માન્યતા બરાબર નથી. ઉંમર વધવાથી શારીરીક શક્તી ઘટે છે, પરંતું યોગ્ય પોષક તત્ત્વોવાળો પાચક આહાર પોતાની પાચનશક્તી અનુસાર લેવામાં આવે, કસરત અને યોગ કરવાનું ચાલુ રાખવામાં આવે તો માંદા પડવાની શક્યતા ઘટી જાય છે.

૨. ઘડપણમાં હાડકાં નબળાં પડી જાય છે: જો પુરતું ધ્યાન રાખી પચી શકે તેવા કેલ્શીયમયુક્ત પાદાર્થોનો યોગ્ય પ્રમાણમાં આહારમાં સમાવેશ કરતા રહેવામાં આવે તો હાડકાં બાબત ખાસ કોઈ સમસ્યાનો ડર રાખવાની જરુર નથી.

૩. ઉમ્મર વધતાં સાંધાઓમાં દુખાવો થાય જ: એ ખરું કે વધતી ઉમ્મર સાથે પાચનશક્તી નબળી પડે આથી વાયુવીકારની શક્યતા રહે. એનાથી દુખાવો થાય. પરંતુ જો ખાવાપીવામાં યોગ્ય કાળજી રાખવામાં આવે અને ઉપર જણાવ્યું તેમ યોગ્ય કસરત, ખાસ કરીને યોગાસનની કસરત કે ચાલવાની કસરત અથવા તમને અનુકુળ કોઈ પણ કસરત કરવાનું કે રમત રમવાનું ચાલુ હોય તો આ મુશ્કેલી પણ મોટા ભાગે નીવારી શકાય તેમ છે.

૪. ઘરડાં લોકોની ઉંઘ ઓછી થઈ જાય છે: આ પણ એક ભ્રમણા છે. કેમ કે ઉંઘનો આધાર માણસની માનસીક સ્થીતી પર રહે છે. જો કોઈ સમસ્યા સતાવતી ન હોય, કોઈ બાબત ચીંતા કરતા રહેવાની ટેવ ન રાખો તો ઉંઘની સમસ્યા રહેતી નથી. કેટલાક વૃદ્ધ લોકો પોતાની યુવાનીમાં જેટલી ઉંઘ લેતા હોય તેના કરતાં વધુ ઉંઘ પણ લેતા હોય છે. કેમ કે તેમને હવે નોકરીએ જવાનું, દુકાન ચલાવવાનું કે કોઈ પણ વ્યવસાયમાં રોકાવાનું ન હોવાથી વધુ સમય ઉંઘ માટે મળી રહે છે, જેનો લાભ તેઓ નીરાંતે ઉંઘવામાં લઈ શકે છે. હા, એ ખરું કે આઠ કલાકથી વધારે ઉંઘવાથી કોઈ વધુ ફાયદો થાય એમ માનવાની જરુર નથી. સીવાય કે કોઈ શારીરીક તકલીફને કારણે વધુ આરામની જરુર હોય.

૫. વૃદ્ધ લોકોને એકલતા પસંદ હોય છે: હવે તો ઘણા લોકો નીવૃત્ત થવાને બદલે નોકરી કે વ્યવસાયમાં ચાલુ  રહેવાનું અથવા તો કોઈ બીનવેતન સેવા કરવાનું પસંદ કરે છે. પ્રવૃત્તીમય રહેતા લોકોને જીવન જીવવાનું વધુ સરળ લાગે છે, અને તેઓ બીજાઓની સરખામણીમાં લાંબું જીવતા પણ જોવા મળે છે. કારણ કે એ રીતે વધુ ને વધુ મીત્રો મળી રહે અને મીત્રોના સંપર્કમાં રહેવાથી જીવન આનંદીત રહેતાં વધુ જીવવાની સંભાવના રહે છે.

૬. માનસીક શક્તીમાં ઘટાડો: બધા લોકોની બાબતમાં આમ બનતું નથી. કેટલાક લોકોનું મગજ વૃદ્ધાવસ્થામાં પણ ખુબ તેજ હોય છે. મગજને પોષણ આપનાર સુપાચ્ય આહારદ્રવ્યો લેવાનું ચાલુ રાખવાથી માનસીક શક્તીમાં ઘટાડો થવાની ચીંતા કરવાની જરુર રહેતી નથી. યાદ રાખવા માટેની કેટલીક ટ્રીક પણ હોય છે, જેનાથી સ્મરણશક્તી જાળવી રાખી શકાય. એક ટ્રીક હું વાપરું છું તે પતી-પત્નીના નામના આદ્યાક્ષરો જેમ કે દિન – દિલીપ અને નયના. આવી અન્ય જુદી જુદી ટ્રીક તમે તમારા માટે શોધીને, બનાવીને વાપરી શકો.

૭. વૃદ્ધ લોકોની કાર્યક્ષમતા નજીવી થઈ જાય છે: એવું નથી. ઘડપણમાં પણ દરેક પ્રકારની કાર્યક્ષમતા જાળવી શકાય છે. વૃદ્ધોએ બધી બાબતમાં બીજાઓ પર જ આધાર રાખવો પડે છે એમ માનવાની જરુર નથી. એથી ઉલટું ઘણી બાબતોમાં એમની સલાહ પોતાના વીશાળ અનુભવને લઈને બહુ જ કીમતી હોય છે.

૮. ખાવાપીવામાં ફેરફાર: આ બાબતનું ખાસ ધ્યાન વૃદ્ધ લોકોએ રાખવાનું રહે છે. જો શારીરીક અને માનસીક બધા પ્રકારનું સ્વાસ્થ્ય જાળવી રાખવું હોય તો યુવાનીમાં જે પ્રકારના અને જે પ્રમાણમાં આહાર અને વીહાર હતા તે ચાલુ રાખી શકાય નહીં. પહેલાં કરતાં હવે વૃદ્ધ થયા પછી આહાર-વીહારમાં પોતાને શું અને કેટલું અનુકુળ છે તેનો ખ્યાલ કરીને તે મુજબ જ પસંદગી કરવી જોઈએ.

૯. શરીર-મન પર ઉંમરની અસર દેખાવી સ્વાભાવીક છે: એમાં કોઈ તથ્ય નથી. અમુક બાબતો આપણે બદલી શકતા નથી, પણ આપણા વીચાર અને દૃષ્ટીકોણ પોતાને વીશે તેમ જ અન્ય લોકો બાબત, આપણી જીવનશૈલી વગેરે ઉપર ઉંમરની અસર દેખાવાનો આધાર રહેલો છે. આપણે જોઈએ છીએ કે કેટલાક લોકો પોતાની ઉંમર કરતાં ઘણા જ યુવાન દેખાતા હોય છે. જો આપણે પોતાને બધી રીતે સ્વસ્થ રાખી કાયમ યુવાન જોતા રહીએ તો શરીર-મન પર ઉંમરની કોઈ ખાસ અસર આપણે ધારીએ તેવી દેખાશે નહીં.

આરોગ્ય ટુચકા 222. શક્તી માટે

મે 16, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 222.  શક્તી માટે: ફોતરાં કાઢી નાખેલા જવ ૫૦ ગ્રામ અને ઉત્તમ પ્રકારના ચોખા ૫૦ ગ્રામ દળીને તેમાં ૫૦ ગ્રામ લીંડી પીપરનું ચુર્ણ ઉમેરવું. એને ૧૨૫ ગ્રામ ગાયના ઘીમાં ધીમા તાપે શેકી ૪૦૦ ગ્રામ ખાંડની બેતારી ચાસણીમાં નાખવું. ઘટ્ટ થાય ત્યારે ઉતારીને ઠરે એટલે ૫૦-૫૦ ગ્રામના લાડુ વાળવા. રોજ રાત્રે એક લાડુ ખાઈ ઉપર એક મોટો ગ્લાસ જાયફળવાળું દુધ પીવું. ખારા અને ખાટા પદાર્થો ન લેવા. આ પાકનું સેવન કરવાથી લાંબા સમય સુધી યૌવન અને શક્તી ટકી રહે છે. જેને ડાયાબીટીસ હોય તેને માટે આ પ્રયોગ કામનો નથી.

આરોગ્ય ટુચકા 221 લોહીની ઉણપ

મે 14, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 221  લોહીની ઉણપ: શરીરમાં લોહીની ઉણપ હોય તો બે ચમચી આમળાના રસમાં એક ચમચી મધ અને એક ચમચી લીંબુનો રસ ભેળવીને તેમાં એક કપ પાણી રેડી સવારે નરણા કોઠે પીવાથી દુર કરી શકાય. તાજાં આમળાં ન મળતાં હોય ત્યારે સુકાં આમળાં આખી રાત પલાળી રાખીને સવારે તેને મસળી ગાળીને ઉપયોગમાં લઈ શકાય.

જસ્ટીન ટ્રુડો – કેનેડાના વડાપ્રધાનના શબ્દો

મે 13, 2018

જસ્ટીન ટ્રુડો – કેનેડાના વડાપ્રધાનના શબ્દો

Justin Trudo

(મને મળેલ એક ઈમેલનું ગુજરાતી – સહુને જાણ કરવાની નોંધ સાથે)

મને ખબર છે કે પદ્વીદાન સમારંભનાં પ્રવચનો વીવીધ પ્રકારનાં મહાન લક્ષ્યો સીધ્ધ કરવાના મંત્રોનો બોધ આપનારાં હોય છે. અને તે મહત્ત્વનાં પણ હોય છે. છતાં મને લાગે છે કે એટલું જ મહત્ત્વ નાની નાની બાબતોને મહાન રીતે કરવાના વીચારનું પણ છે. જરા ધ્યાન આપજો. જીવન જીવવાનો એ સુંદર તરીકો છે. જુદા જુદા લોકો એનું અર્થઘટન જુદી જુદી રીતે કરશે.

હું તમને થોડાં ઉદાહરણો આપું છું – નાની બાબતોને મહાન રીતે કરવાનાં ઉદાહરણો. જો તમે ખરેખર દાન કરવામાં માનતા હો તો દર મહીને દસ ડૉલર કોઈ સેવાભાવી સંસ્થાને નીયમીત દાન કરવું. મધર્સ ડે સીવાય પણ તમારી મધરને પુષ્પગુચ્છ મોકલવું. તમારાથી સાવ ભીન્ન દેખાતી વ્યક્તી સાથે મીત્રતાપુર્ણ વાતચીત કરવી. તડકો હોય તે દીવસે કારને બદલે સાઈકલ વાપરવી. તમે જાણતા હો કે નહીં, પણ આ બાબતો ઘણી મહત્ત્વની છે.

પેલા દસ ડૉલર એક છોકરીને પાઠ્યપુસ્તક ખરીદવામાં કામ લાગશે, જે એ વીના કદાચ વધુ ભણી ન શકત. પુષ્પગુચ્છ કંઈ નહીં તોયે મધરને એક આખું વીક પ્રફુલ્લીત રાખશે. પેલા અજાણ્યા માણસની, તમારા નવા મીત્ર સાથેની વાત, તમને તમારી જાતને સાવ નવા જ પરીપ્રેક્ષ્યમાં સમજવામાં મદદગાર થશે. અને પેલી સાઈકલ? ખરેખર એ સાઈકલ આપણા આ ગ્રહને બચાવે છે.

તમારાં કર્મો, આજનાં અને આવતી કાલનાં, નાનાં અને મોટાં તત્કાલીન પરીણામકારી છે. આથી માયાળુ બનો, આભારવશ બનો, નમ્ર બનો અને દ્વાર ખુલ્લાં રાખો.

આરોગ્ય ટુચકા 220. આંખ માટે વરીયાળી

મે 12, 2018

ચેતવણી: ઉપચારો યોગ્ય આરોગ્ય ચીકીત્સકની સલાહ અને દેખરેખ હેઠળ પોતાની જવાબદારી પર પોતાને અનુકુળ હોય તો જ કરવા. આ માહીતી માત્ર શૈક્ષણીક હેતુસર આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય ટુચકા 220. આંખ માટે વરીયાળી: ઉમ્મર વધે તેમ આંખો નબળી પડે છે. વરીયાળી ખાતા રહેવાથી તેની સામે રક્ષણ મળે છે, આંખોનું તેજ વધે છે. આંખમાં બળતરા થાય, આંખ લાલ થઈ જાય કે આંખમાં થાક જણાતો હોય તો વરીયાળીના પાનનો રસ કે વરીયાળીનું પાણી પીવાથી ફાયદો થાય છે. રાત્રે સુતાં પહેલાં વરીયાળીનું અડધી ચમચી બારીક ચુર્ણ અને અડધી ચમચી સાકરનું ચુર્ણ દુધમાં ઉકાળી થોડા દીવસ પીવાથી આંખોનું તેજ વધે છે. વરીયાળી, ધાણા, એલચી અને સાકરનું બારીક ચુર્ણ સવાર-સાંજ હુંફાળા દુધમાં દરરોજ પીવાથી આંખોનું તેજ વધે છે, અને જો મોતીયો આવતો હોય તો તે પણ વધતો અટકી જાય છે.