હાર્ટ એટેક અને કસરત

December 1, 2016

હાર્ટ એટેક અને કસરત

બ્લોગ પર તા. 1-12-2016

પીયુષભાઈના ઈમેલમાંથી અંગ્રેજી પરથી

જો તમે ગુસ્સામાં હો તો ઝડપથી દોડવા જવા પહેલાં કે જીમમાં વર્કઆઉટ પહેલાં તમારો ગુસ્સો નરમ પડવા દેજો. મોટા પાયા પર કરવામાં આવેલા એક આંતરરાષ્ટ્રીય અભ્યાસમાં જાણવામાં આવ્યું છે કે સ્ટ્રેસ કે અતી ગુસ્સામાં હો અને જો સખત કસરત કરવામાં આવે તો એકાદ કલાકમાં જ હાર્ટ એટેકની શક્યતા ત્રણગણી થઈ જાય છે.

નીયમીત કસરત સ્ટ્રેસ અને હૃદયરોગ સામે રક્ષણ આપવામાં ઉત્તમ છે – સૌથી મોટી સમસ્યા એ છે કે મોટા ભાગના લોકો બહુ જ જુજ પ્રમાણમાં કસરત કરે છે. પણ નવું સંશોધન જણાવે છે કે કસરત કરવાના લાભકારક અને નુકસાનકારક સમય હોય છે, અને એમાં આત્યંતીક નુકસાન થવાની શક્યતા રહેલી છે.

આ અભ્યાસમાં મન અને શરીર વચ્ચેના સંબંધના વધુ પુરાવા પણ જોવા મળ્યા છે. જો તમે ગુસ્સામાં હો તો બહાર જઈ લાકડાં ફાડવામાં તમારો ગુસ્સો ઉતારવો ઠીક નહીં. એવું એક માનસશાસ્ત્રીનું કહેવું છે.

પહેલાં પણ ગુસ્સો અને સખત કસરત હાર્ટ એટેક તરફ દોરી જાય છે એવું તારણ અમુક અભ્યાસમાં જોવા મળ્યું હતું, પણ એ નાના પ્રમાણમાં કે એકાદ દેશમાં જોવા મળ્યું હતું. એક નવા અભ્યાસમાં 52 દેશોમાં 12461 લોકો કે જેને પહેલી જ વખત હાર્ટએટેક થયો હોય તેમનો આ અભ્યાસમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. એમાં ત્રણચતુર્થાંશ પુરુષો હતા. તેમને પુછવામાં આવ્યું હતું કે હાર્ટ એટેકના એક કલાક પહેલાં તેઓ ગુસ્સામાં હતા કે અપસેટ હતા, અથવા ભારે કસરત કરી હતી, અથવા એ જ સમયગાળામાં આગલા દીવસે? આ રીતે સંશોધનકર્તાઓએ હાર્ટ એટેકનાં જોખમોની સરખામણી કરી હતી.

ગુસ્સામાં હો કે અપસેટ હો તો હાર્ટએટેકનું જોખમ એક કલાકમાં બમણું થઈ જાય છે. સખત કસરત પણ એ જ રીતે જોખમકારક હોય છે. આ બંને એકી સાથે હોય તો હાર્ટ એટેકનું જોખમ ત્રણગણાથી પણ ઘણું વધી જાય છે. આ જોખમ સાંજે 6થી મધરાત સુધી સૌથી વધુ હોય છે, અને એમાં બીજી બાબતો જેવી કે ધુમ્રપાન, વધારે ઉંચું બ્લડપ્રેસર, શરીરનું વધુ પડતું વજન વગેરેનો સમાવેશ કર્યો નથી.

જે દર્દીઓએ જણાવ્યું હતું કે તેમને સ્ટ્રેસ હતો કે તેઓ ગુસ્સે ભરાયા હતા, તેઓ એવું માનવાને પ્રરાય કે આને લીધે હાર્ટ એટેક થયેલો. વળી વધુ પડતો શારીરીક શ્રમ બધાંને માટે સરખો નથી હોતો. કોઈકને માત્ર દાદરા ચડવાનો શ્રમ પણ વધુ પડતો હોય તો કોઈને મરેથોન દોડ.

વળી આ અભ્યાસ માત્ર નીરીક્ષણ આધારીત હતો, આથી એનાથી આને કારણે આમ થયું એવું સાબીત કરી ન શકાય. પણ શક્યતા ખરી જ કે આ અભ્યાસ સારી જાતની માહીતી પુરી પાડે છે. લોકોને અવીધીસર રીતે પસંદ કરી, તેમને ગુસ્સો અને વધુ પડતો શારીરીક શ્રમ આપવાનો પ્રયોગ કરી કેટલાને હાર્ટ એટેક થયો એવું તો ચકાસી ન શકાય.

આપણે બધાએ જ આપણી લાગણીઓને સંભાળી લેવાની જરુર હોય છે, અને વધુ પડતા ગુસ્સા પર કાબુ રાખવાની જરુર છે જ. વધુ પડતી સ્ટ્રેસની પરીસ્થીતીથી દુર રહેવું, એને જરા જુદા દૃષ્ટીકોણથી જોવાની ટેવ પાડવી, વાતચીત દ્વારા નીકાલ લાવવો, અને જરુર જણાય તેની મદદ લેવી.

આ અભ્યાસનાં તારણો શરીરવીજ્ઞાનને પણ લાગુ પડવાની સંભાવના છે. સ્ટ્રેસ અને શ્રમ બ્લડપ્રેસર અને હૃદયના ધબકારા વધારી શકે છે, રક્તવાહીનીઓમાં લોહીનો પ્રવાહ બદલી શકે છે, અને હૃદયને પહોંચતા લોહીનો પુરવઠો ઘટાડી દે છે. હૃદયની ધમની જો પહેલેથી જ સાંકડી થઈ ગયેલી હોય તો આવા કારણને લઈને હૃદયને મળતું લોહી બંધ થઈ શકે અને હાર્ટ એટેક થઈ શકે.

મહત્ત્વ શાનું?

November 26, 2016

મહત્ત્વ શાનું?

બ્લોગ પર તા. 26-11-2016

પીયુષભાઈના ઈમેલમાંથી અંગ્રેજીમાંથી

ચાર વસ્તુ પાછી મળી શકતી નથી. કોઈના પર ફેંકાઈ ચુકેલો પથ્થર, બોલાઈ ચુકેલો શબ્દ, ચુકી ગયેલ પ્રસંગ ને વીતેલો સમય.

જેને હું બદલી ન શકું તેનો સ્વીકાર કરવાની સ્વસ્થતા પ્રાપ્ત થાઓ, જેને બદલી શકું તેમ હોય તેને બદલવાની હીંમત પ્રાપ્ત થાઓ, અને એ બે વચ્ચેનો ભેદ સમજવાની શક્તી પ્રાપ્ત થાઓ.

અગત્યનું શું છે?

તમે તૈયાર હશો કે નહીં, એક દીવસ બધાંનો અંત આવશે. બધું જ જે તમે મેળવ્યું હશે – તે પછી કીમતી ખજાનો હોય કે માત્ર શોભાની વસ્તુ, તે બીજાંની બની જશે. એમાં કોઈ શંકા નહીં, ન તો મીનીટો, કલાકો કે દીવસોની રાહ જોવાશે. તમારી સંપત્તી, પ્રતીષ્ઠા અને દુન્યવી શક્તી અર્થહીન બનીને અદૃશ્ય થઈ જશે. તમારી મીલકત કે દેવાનો-ઋણનો પણ કોઈ અર્થ રહેશે નહીં.

તમારો વેરભાવ, ગમો-અણગમો, નીરાશા અને ઈર્ષ્યા છેવટે અદૃશ્ય થઈ જશે.  સાથે જ તમારી આશાઓ, મહત્વાકાંક્ષા, યોજનાઓ અને કરવા ધારેલાં કામોનું લીસ્ટ પણ ખોવાઈ જશે.

જે વીજય અને પરાજય એક સમયે ખુબ જ મહત્ત્વ ધરાવતા હતા તે વ્યર્થ થઈ જશે. અંતે તો તમે શું છો, ક્યાંથી આવ્યા છો, કે કયા પક્ષે રહ્યા છો તેનો કશો અર્થ રહેશે નહીં.

તો મહત્ત્વ શાનું?

મહત્ત્વ તમે શું ખરીદી શક્યા હતા તેનું નહીં, તમે તમારી જાતે શું બનાવી શક્યા હતા, પેદા કરી શક્યા હતા તેનું હશે. તમે શું મેળવ્યું તેનું નહીં, પણ તમે શું આપ્યું તેનું મહત્ત્વ હશે. મહત્ત્વ તમે મેળવેલ સફળતાનું નહીં, પણ તમે કેટલું અર્થપુર્ણ જીવ્યા તેનું હશે. મહત્ત્વ તમે જે શીખ્યા હશો તેનું નહીં, પણ તમે જે શીખવ્યું હશે તેનું રહેશે.

મહત્ત્વનું હશે તમારા દરેક કાર્યમાં પ્રામાણીકતા, પવીત્રતા, સહાનુભુતી, અને ત્યાગ જેનાથી અન્યોને લાભ પહોંચે, શક્તી મળે, કે તમારું અનુકરણ કરવાની પ્રેરણા મળે તેનું હશે. મહત્ત્વ તમારી ક્ષમતાનું નહીં પણ તમારા ચારીત્ર્યનું હશે.

મહત્ત્વ તમે કેટલા બધા લોકોને જાણો છો તેનું નહીં, પણ તમારા ગયા પછી કેટલા લોકો તમારા કાયમી અભાવને અનુભવતા રહેશે તેનું હશે. બીજા લોકોને તમે કેટલી ઉત્કટતા અને નીકટતાથી ચાહ્યા છે, અને તેમના જીવનને ઉત્તમ  રીતે અસર કરી છે તેનું મહત્ત્વ હશે.

મહત્ત્વ તમારી યાદશક્તીનું નહીં હોય, પણ તમે જેને ચાહ્યા છે તેઓ તમને કેટલા યાદ કરે છે તેનું હશે. મહત્ત્વ તો એનું હશે કે તમને લોકો કેટલા સમય સુધી યાદ કરતા રહેશે, અને તે કયા લોકો અને શા માટે તેનું હશે. મહત્ત્વપુર્ણ જીવન જીવવું કોઈ અકસ્માત નથી. એ સંજોગોને આધીન નથી, પણ પોતાની પસંદગી છે.

તમને આના જેવું અત્યંત સુંદર કંઈક મળે તો તમારા મીત્રોને વહેંચવામાં સંકોચ રાખશો નહીં.

મને કુદરત તરફથી જે કંઈ પ્રાપ્ત થયું છે તે બદલ હું આભારની લાગણી વ્યક્ત કરું છું, વધુ માગવાની કોઈ ઈચ્છા વ્યક્ત કરતો નથી.

બીંગ અને અન્ય સ્રોતોમાથી મળેલું. ૨૦૧૫ માઈકલ જોસેફ્સનના સૌજન્યથી.

વધુ માહીતી માટે જુઓ : whatwillmatter.com

પાકાં કેળાં

November 10, 2016

પાકાં કેળાં

(બ્લોગ પર તા. 10-11-2016)

પાકાં કેળાંને ફરીથી તાજાં જેવાં  બનાવવા માટેનો નુસખો: એક ઈમેલમાંથી મળેલું.

http://www.hefty.co/no-more-brown-bananas/

પાકાં કેળાં જરા કાળાં પડી ગયાં હોય તો કેળાને સીલ કરી શકાય તેવી પ્લાસ્ટીક બેગમાં મુકી એમાં થોડા ચોખા નાખો જેથી કેળું એ ચોખાથી ઢંકાઈ જાય. એને હવા ન રહે એ રીતે સીલ કરીને એકાદ કલાક સુધી રહેવા દો. આ પછી કેળું બહાર કાઢી હેર ડ્રાયર વડે સામાન્ય ગરમીની સ્વીચ પર સેટ કરીને એને બધી બાજુથી સુકવો. કેળા પરની બધી કાળાશ દુર થશે અને કેળું એકદમ તાજા જેવું દેખાશે. આ રીતે વાસી નહીં પણ તાજું કેળું ખાવા મળશે.

dial-112-for-emergency

November 5, 2016

ભારતમાં જીવન-મરણ, આગ કે પોલીસની કટોકટીના સમયે (ઈમરજન્સીમાં) જરુર પડે તો 112 ડાયલ કરવો. તમારા ફોનમાં ક્રેડીટ (પૈસા) ન હોય તો પણ આ કૉલ કરી શકાય છે. વધુ માટે નીચેની લીન્ક પર ક્લીક કરો. ભારતમાાં વધુ ને વધુ લોકોને જાણ થાય એ માટે આ માહીતી મારા બ્લોગ પર મને મળેલા ભાઈશ્રી બી.જે. મિસ્ત્રીના ઈમેલમાંથી મુકી છે.

dial-112-for-emergency

જીવનને કેવી રીતે ઉજવશો

November 3, 2016

જીવનને કેવી રીતે ઉજવશો

Read the rest of this entry »

કબીર દોહો

October 18, 2016

કબીર દોહો

(બ્લોગ પર તા. ૧૯-૧૦-૨૦૧૬)

આનંદભાઈના સૌજન્યથી, એમની ઉદાર પરવાનગી માટે ઋણસ્વીકાર સહીત. આ રહ્યા એમના શબ્દો, “Yes, Ganadabhai … You have my permission with pleasure.”

कहत कबीर

बहुत जतन करी कीजीये, सब फल जाय नसाय |

कबीरा संचय सुम धन, अंत चोर ले जाय ||

ભાષાંતર અને સમજુતી – આનંદ રાવ

ગુજરાતી અનુવાદ

અરે ભાઈ! તું ગમે તેટલું સાચવ્યા કરીશ, ગમે તેટલું જતન કર્યા કરીશ, તો પણ અંતે તો દરેક ફળ પાકીને સડી (नसाय) જાય છે. દરેક વસ્તુનો નાશ થાય છે. ઓ કબીર! એજ રીતે લોભીયાએ ભેગું કરેલું ધન પણ પડ્યું પડ્યું સડે છે અને આખરે તો ચોર ચોરી જાય છે. (માનવદેહ પણ ફળ જ છે.)

English Interpretation

You may try very hard to protect and preserve a fruit, but eventually every fruit ripens, decays and everything disappears. Oh Kabir! In the same way, the wealth amassed by a miser finally also rots and gets stolen by a thief. (Human body is also a “Fruit” which detaches itself from the mother and continues to grow until slowly breaks down.)

સમજુતી

ફળ શબ્દ માનવશરીરને પણ લાગુ પડે છે.

થોડા દીવસ પહેલાં ૭૩ વર્ષની ઉમ્મરના એક મીત્રની ખબર જોવા હોસ્પીટલ જવાનું થયેલું. જાત જાતની ટ્યુબો લગાડેલી હતી. પરાણે આંખ ખોલી શકતા હતા. એક વખતનું કસાયેલું તંદુરસ્ત શરીર અત્યારે ચીમળાઈ ગયેલા ફળ જેવું પથારીમાં પડ્યું હતું. કોણ મળવા આવ્યું છે અને શું કહે છે એટલું પરાણે સમજી શકતા હતા. સહેજ હાથ હલાવીને કે આંખની પાંપણ ઉંચી કરીને રીસ્પોન્સ આપવા પ્રયત્ન કરતા હતા.

આ મીત્ર પોતાની તબીયત અંગે બહુ સજાગ હતા. વર્ષોથી અમેરીકામાં હતા. એટલે પુરા હેલ્થ કોન્સીઅસ પણ ખરા. ખાવાપીવામાં, કસરત કરવામાં, ચાલવા જવામાં, આ બધામાં બરાબર નીયમીત. કોઈ પ્રકારનું વ્યસન પણ નહીં. પુરા શાકાહારી. મેં એમને યાદ આપી કે ૪૦ વર્ષ પહેલાં આપણે મળતા ત્યારે કેવા દેખાતા હતા!! અને આજે! એ થોડું હસ્યા.

એમના પલંગ પાસે, બાજુમાં એમનાં પત્ની બેઠાં હતાં. સામાન્ય વાતચીત પછી બહેને મને કહ્યું,

“ભાઈ, એમને તમારા કબીરના દોહા બહુ ગમે છે. તમને વાંધો ના હોય તો એમને એકાદબે દોહા બોલીને સમજાવોને.”

મને તરત ઉપરનો દોહો યાદ આવ્યો. આ ક્ષણ માટે બહુ યોગ્ય લાગ્યો. દોહો બોલીને મેં એમને અર્થ સમજાવ્યો કે આ શરીર પણ એક ફળ છે. દરેક ફળને ડીંટું હોય છે. એનાથી એ વૃક્ષ કે વેલી સાથે અમુક સમય સુધી વળગેલું રહીને પોષણ મેળવે છે. સમય થતાં વૃક્ષથી છુટું પડી જાય છે. પછી થોડા જ દીવસોમાં એ ફળ પાકી જાય છે. કોઈ એનો ઉપયોગ કરે તો સારી વાત છે. કોઈની નજરે ન પડે તો અંતે પાકીને સડી જાય છે અને પાછું માટીમાં ભળી જાય છે.

એ જ રીતે આ શરીર ૯ મહીના સુધી માતાના ગર્ભમાં ડુંટી દ્વારા, નાળ દ્વારા પોષણ લઈને મોટું થાય છે. સમય થતાં નાળ તોડીને બહાર પડે છે. ધીમે ધીમે મોટું થાય છે. અંતે વૃદ્ધ થઈને ક્ષીણ થવા લાગે છે. વૃદ્ધ થવાની આ પ્રક્રીયાને, આ એજીંગ પ્રોસેસને કોઈ અટકાવી શકતું નથી. It’s a one-way process. માટે કબીર કહે છે કે આ શરીરનું ગમે એટલું જતન કર્યા કરશો તો પણ દરેક ફળની જેમ આ “દેહ-ફળ” પણ અંતે તો સડવાનું જ છે.

ક્યારેક કોઈક ફળને પાકતાં પહેલાં જ, અકાળે, સડો લાગી જાય છે, તેમ આ શરીરને પણ ક્યારેક અકાળે કેન્સર કે એવો કોઈ સડો લાગી જાય છે.

દોહો સાંભળીને મીત્ર સહેજ મલકી પડ્યા. મારી સાથે હાથ મીલાવવા એમણે એમનો હાથ સહેજ ઉંચો કર્યો. મારા બંને હાથે મેં એમનો હાથ પકડી લીધો. મીત્ર બહુ કંજુસ ન્હોતા. એટલે એમનું ધન ચોર લઈ જવાની શક્યતા ન્હોતી.

-આનંદ રાવ

અપવિત્રઃ પવિત્રો વા

October 14, 2016

અપવિત્રઃ  પવિત્રો  વા

(બ્લોગ પર તા. 14-10-2016)

હીન્દુ ધર્મની પુજાવીધીઓમાં બહોળા પ્રમાણમાં બોલાતા એક શ્લોકની વાત કરવી છે. એ શ્લોક છે:

अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थाંगतोऽिप  वा ।

यः स्मरेत्पुंडरीकाक्षं  स बाह्याभ्यंतरः शुचिः ॥

મેં જ્યારે હીન્દુ ધર્મની વીધીઓ કરવાનું શરુ કર્યું ત્યારે મને આ શ્લોકના सर्वावस्थाંगतोऽिप वा શબ્દોનો અર્થ સમજાતો ન હતો. આથી ઘણા લોકોને મેં એનો અર્થ જાણવા પુછેલું. આ શ્લોકના બાકીના બધા શબ્દો હું સમજી શકતો હતો.

આ શ્લોક બોલતી વખતે પાણીનો છંટકાવ કરવામાં આવે છે અને એને પવીત્રીકરણનો શ્લોક કહેવામાં આવે છે. મને લાગે છે કે એની પાછળનું કારણ એમાં સાથે સાથે આવતા પવિત્ર અને અપવિત્ર શબ્દોને કારણે અર્થ બરાબર ન જાણતા લોકોએ આવું ખોટું અર્થઘટન કર્યું હશે. જુદા જુદા લોકોને મેં એનો અર્થ જાણવા કરેલી પૃચ્છા પરથી પણ એવું જણાય છે.

સંસ્કૃત બરાબર જાણતા ન હોય તે લોકોને અર્થ પુછીએ તો મોટા ભાગના લોકો તરત જ કહેશે, જે અપવીત્ર હોય તે પવીત્ર થાય છે. પણ એ અર્થ તો અહીં નથી.

अपवित्रः पवित्रः वा સંસ્કૃત वा શબ્દનો અર્થ છે અથવા. એટલે અહીં તો કહ્યું છે કે અપવીત્ર હોય કે પવીત્ર હોય. અહીં સંસ્કૃત ભાષાનું અદ્ભુત સૌંદર્ય પણ જોવા મળે છે, કેટલી સચોટ રીતે અને સરળ શબ્દો વડે રજુઆત કરવામાં આવે છે. ઉપર કહ્યું તેમ મને મુશ્કેલી હતી માત્ર सर्वावस्थाંगतोऽिप वा સમજવામાં. આથી જ્યારે હું કોઈને  પુછતો ત્યારે હું કહેતો કે મને અમુક બાબત આ શ્લોકમાં સમજાતી નથી માટે જ તમને પુછું છું, કોઈ પરીક્ષા માટે નહીં, આથી તમને આ શ્લોકનો અર્થ ખબર હોય તો કહો. પણ મોટા ભાગના લોકોએ એમને ખબર નથી એમ કહ્યું નથી, અને પુછતાં જ કહેશે “જે અપવીત્ર હોય તે પવીત્ર થાય છે”. હા, એકવાર એક જણ જે એમ.એ.માં સંસ્કૃત વીષયમાં ફર્સ્ટ ક્લાસ ફર્સ્ટ લાવી સુરતની એમ.ટી.બી. કૉલેજમાં લેક્ચરર રહી ચુકેલ વ્યક્તીની સાથે વાત થયેલી, એમણે કહેલું કે આ શ્લોકનો અર્થ એમને ખબર નથી. નીખાલસતાથી કબુલ કરેલું કે “મને તો અમારા અભ્યાસક્રમમાં જે ભણવામાં આવેલું હોય તે જ આવડે છે.” જે વ્યક્તીએ આ કબુલાત કરેલી તેમની સાથે મારે ઘણો નીકટનો પરીચય છે.

એક વાર બ્રાહ્મણનો ઈન્ટર્વ્યુ લેવા માટે મને બોલાવેલો. એમને આ શ્લોક મેં પુછેલો, અને એમનો જવાબ પણ એવો જ હતો, ‘અપવીત્ર હોય તે પવીત્ર થાય.’ પણ એમણે પણ અર્થની ખબર નથી એવું કહ્યું ન હતું. આ વખતે તો મને અર્થની જાણ હતી, એની પરીક્ષા માટે જ મેં પુછેલું, જેમાં એ નીષ્ફળ નીવડ્યા હતા.

હું તો સંસ્કૃત માત્ર હાઈસ્કુલનાં ત્રણ વર્ષો દરમીયાન જ ભણ્યો છું. અને એ પણ ઘણાં  વર્ષો પહેલાં, (એ વર્ષો એટલે 1953થી 1956નાં વર્ષો) આથી અન્વય કરવાથી સંસ્કૃતના શ્લોકોનો અર્થ નીકળી શકે તે વાત હું ભુલી ગયો હતો. એ હકીકત મને અહીં વેલીંગ્ટનમાં જ રહેતા રમેશભાઈ જેમણે મુખ્ય વીષય ગુજરાતી અને પેટા વીષય સંસ્કૃત સાથે એમ.એ. કરેલું તેમણે યાદ અપાવી હતી. આથી મને જે સમજાતું ન હતું તે सर्वावस्थाંगतोऽिप वा સમજવા માટે એમણે મને કહેલું કે અન્વય કરતાં सर्व अपि अवस्थान् गतः वा અર્થ નીકળી શકે છે.  सर्व अपि એટલે કોઈ પણ. “અથવા કોઈ પણ અવસ્થામાં મુકાયા હો” એવો અર્થ આ શબ્દોનો છે. અહીં સંસ્કૃત કાવ્યમાં અંત્ય પ્રાસ માટે वा શબ્દ છેલ્લે છે તે આપણે ગુજરાતીમાં ગદ્ય લખાણમાં અર્થ સમજવા માટે પહેલાં લેવો પડે.

આ શ્લોકનો અર્થ ખુબ જ મહત્ત્વ ધરાવે છે, આથી એને દરેક પુજાની શરુઆતમાં બોલવામાં આવે છે. આ પહેલાં કહ્યું તેમ પુજાની શરુઆતમાં જ એ બોલાતો હોવાથી અને  અપવીત્ર તથા પવીત્ર શબ્દો પહેલા જ આવતા હોવાથી અજ્ઞાન લોકોએ એને પવીત્રીકરણનો શ્લોક કહી દીધો. જાણે કે પાણીનો છંટકાવ કરવાથી જ જે અપવીત્ર હોય તે પવીત્ર થઈ જાય છે. ખરેખર એમ નથી.

સંસ્કૃતનો वा શબ્દ તો મહાભારતમાં  પાંડવ-કૌરવોના યુદ્ધ વખતે યુધીષ્ઠીરે પોતે સત્યથી ચ્યુત નથી થતા એવું આશ્વાસન લેવા કહેલું नरो वा कुंजरो वा એના કારણે બહુ જ જાણીતો છે. એને લઈને જ આપણે કેટલીક વખત કહીએ છીએ કે ‘એ તો નરો વા કુંજરો વા’ જેવું કરે છે. સંસ્કૃત ભાષાની કમનીયતા અહીં પણ જોઈ શકાશે. ગુજરાતીમાં તો नरो वा कुंजरो वा એટલે ‘ક્યાં તો નર અથવા હાથી’.

આ શ્લોકનો સામાન્ય શબ્દાર્થ અને પછી એનો વધુ વીગતવાર અર્થ જોઈએ.

“(તમે) અપવીત્ર હો કે પવીત્ર હો, અથવા કોઈ પણ અવસ્થામાં મુકાયા હો, પણ જે ભગવાનનું સ્મરણ કરે છે, તેનું આંતર બાહ્ય બધું જ શુદ્ધ અને પવીત્ર થઈ જાય છે.”

અપવીત્ર અને પવીત્ર શબ્દો તો સમજવાના સહેલા છે, પણ તમે કોઈ પણ અવસ્થામાં હો (સંસ્કૃતમાં શબ્દ છે गतः એનો ધાતુ છે गम  એટલે જવું) એટલે કે જઈ પડ્યા હો. અહીં અવસ્થા એટલે બાલ્યાવસ્થા, યુવાવસ્થા, વૃદ્ધાવસ્થા, સ્વસ્થ અવસ્થા, અસ્વસ્થ અવસ્થા, સમૃદ્ધ અવસ્થા, ગરીબ અવસ્થા, સબળ અવસ્થા, નીર્બળ અવસ્થા વગેરે જે કંઈ તમે કલ્પી શકો તે અવસ્થા હોય, (પણ) જે પુંડીરીકાક્ષ એટલે ભગવાનનું સ્મરણ કરે છે, પણ ભગવાનનું સ્મરણ એટલે રામ, રામ, રામ જપવું તે? કે તમારા ઈષ્ટ દેવના નામનો જપ કરવો તે? મને નથી લાગતું કે એવા અર્થમાં અહીં સ્મરણ શબ્દ વપરાયો છે. હીન્દુ ધર્મની માન્યતા મુજબ જન્મ પહેલાં તો મનુષ્યને પોતે આત્મા છે અને પરમાત્માનો અંશ છે એનું સ્મરણ હોય છે, પણ જન્મતાંની સાથે જ એનું વીસ્મરણ થઈ જાય છે. ફરીથી જેને એનું સમરણ થાય છે તેનું આંતર-બાહ્ય બધું જ શુદ્ધ અને પવીત્ર થઈ જાય છે. સંસ્કૃત शुचि શબ્દમાં શુદ્ધ અને પવીત્ર એ બંને અર્થ રહેલા છે.

આમ અહીં પવીત્ર થવાની વાત તો છે, પણ પવીત્રીકરણ કરવાનો અર્થ તો નથી. પાણી છાંટીને કોઈ કોઈને પવીત્ર કરી શકતું નથી. માત્ર પાણી છાંટવાથી દેહ પણ શુદ્ધ થઈ જતો નથી. યોગ્ય રીતે સ્નાન કરવાથી દેહની શુદ્ધી થાય.

 

શું ગજબનું લખ્યું છે કોઈકે

October 10, 2016

શું ગજબનું લખ્યું છે કોઈકે

બ્લોગ પર તા. ૧૦-૧૦-૨૦૧૬

પીયુષભાઈના ઈમેલમાંથી મળેલું. નીચે મુળ હીન્દી પણ છે.

વરદાન દે છે પ્રભુ તેને જેનું નસીબ ખરાબ હોય છે,

તે કદી નહીં આપે તેને જેની દાનત ખરાબ હોય છે.

ન તો મારો એક હશે ન તો તારા લાખ હશે,

ન વખાણ તારાં થશે ન મારી મજાક થશે,

ગર્વ ન કર શરીરનો, મારું પણ ખાક થશે, તારું પણ ખાક થશે.

જીન્દગીભર બ્રાન્ડેડ બ્રાન્ડેડ કરનારાઓ

યાદ રાખજો કફની કોઈ બ્રાન્ડ નથી હોતી.

કોઈ રડીને દીલ બહેલાવે છે, કોઈ હસીને દર્દ છુપાવે છે.

શું કરામત છે કુદરતની જીવતો મનુષ્ય પાણીમાં ડુબી જાય છે

અને મડદું તરી બતાવે છે.

મોતને જોયું તો નથી, પણ કદાચ એ ખુબસુરત હશે,

કમબખ્ત જે પણ એને મળે છે, કે જીવવાનું છોડી દે છે.

ગજબની એક્તા જોવા મળી લોકોની આ દુનીયામાં

જીવતાને પછાડવામાં અને મરેલાને ઉંચકવામાં.

જીન્દગીમાં કોણ જાણે કઈ વાત આખરી હશે,

કઈ રાત આખરી હશે,

હળતાં મળતાં વાતો કરતા રહો યારો એકબીજા સાથે,

કોણ જાણે કઈ મુલાકાત આખરી હશે.

क्या खूब लीखा है किसीने

बख्श देता है खुदा उनको जिसकी किस्मत खराब होती है,

वह हरगीज नहीं बक्शे जाते हैं जिनकी नियत खराब होती है.

न मेरा एक होगा न तेरा लाख होगा न तारीफ़ तेरी होगी न मजाक मेरा होगा,

गूरूर न कर चाहे शरीर का मेरा भी खाक होगा तेरा भी खाक होगा.

जिन्दगीभर ब्रान्डेड ब्रान्डेड करनेवालों याद रखना कफ़न का कोई ब्रान्ड नहीं होता.

कोई रोकर दिल बहेलाता है कोई हंसके दर्द छुपाता है

क्या करामत है कुदरत का जिन्दा इन्सान पानी में डूब जाता है,

और मुर्दा तैरकर दिखाता है.

मौत को देखा तो नहीं, पर शायद वह खूबसूरत होगी,

कमबख्त जो भी उससे मीलता है जीना छोड देता है.

गजबकी एक्ता देखी लोगों की जमाने में,

जिन्दोंको गिरानेमें और मुर्दों को उठानेमें.

जिन्दगी में न जाने कौनसी बात आखरी होगी, न जाने कौनसी रात आखरी होगी,

मिलते जुलते बातें करते रहो यारो एकदूसरेसे, न जाने कौनसी मुलाकात आखरी होगी.

કક્કાવારી

September 18, 2016

કક્કાવારી

(બ્લોગ પર તા. ૧૮-૯-૨૦૧૬)

પીયુષભાઈના ઈ-મેલમાંથી મળેલું

ક – કંચન, કામીની ને કાયા એ ત્રણેય સંસારની માયા.

ખ – ખાતાં, ખરચતાં, ખીજાતાં શક્તીનો વીચાર કરજો.

ગ – ગધ્ધો, ગમાર અને ગરજુ એ ત્રણે સરખા સમજો.

ઘ – ઘર, ઘરેણાં ને ઘરવાળી, એમાં જીંદગી આખી બાળી.

ચ – ચોરી, ચુગલી અને ચાડી એ ત્રણેય દુર્ગતીની ખાડી.

છ – છકાય (છ જાતના) જીવનું રક્ષણ, એ બને મોક્ષનું લક્ષણ .

જ – જુવાની, જરા ને જમ, એ છે કુદરતનો ક્રમ.

ઝ – ઝગડાની ઝંઝટમાં ઝપડાય, એ અશાંતીની હોળીમાં સપડાય.

ટ – ટોળ, ટપ્પા ને ટીખળ કરે, એનાથી પુણ્ય ટળે ને પાપ ભરે.

ઠ – ઠાઠ, ઠઠારો ને ઠકુરાઈ, એમાં અભીમાન ને અક્કડાઈ.

ડ – ડ્રેસ, ડીગ્રી, ડીયર, ડાન્સમાં ગુલ એની જીંદગીના ડાંડીયા ડુલ.

ઢ – ઢોલ- નગારાં એમ ઢબકે છે કે ચેતો મોત નગારાં ગગડે છે.

ત – તૃષ્ણાથી તરસતો તાવ સંતોષની ગોળીથી જાય.

થ – થડની મજબુતાઈ ભલે જુઓ, પણ એના મુળને કદી ના ભુલો.

દ – દમી(ઈન્દ્રીયોનું દમન કરનાર એટલે કે વશમાં રાખનાર), દયાળુ ને દાતા, તે પામે સુખ ને શાતા.

ધ – ધર્મ ધ્યાનમાં ધોરી, એનાં કર્મની થાળે હોળી, એને વરે સીદ્ધી ગોરી.

ન – નીયમ, નેકદીલી, ન્યાય ને નીતી, એ સુખી થવાની રીતી.

પ – પાપને તજો, પુણ્ય ભરવા ધર્મને ભજો.

ફ – ફેશનનું ફારસ એમાં અનીતીનું માનસ.

બ – બાવળ, બોરડી ને બાયડી એ શસ્ત્ર વગરની શાયડી.

ભ – ભોગની ભવાઈમાં રમે, તે ચોરાશીના ચક્કરમાં ભમે.

મ – મોહ, મમતા ને માયા, એમાં રમે નહીં તે ડાહ્યા.

ય – યમ, નીયમને ધરજો, મોક્ષ સુખને વરજો .

ર – રામાને રામનો રાગ, એ મોહરાજાનો બાગ.

લ – લક્ષ્મી, લાડી ને લોભ, એ પરભવ મુકાવે પોક.

વ – વીનય, વીવેક ને વીરતી, એની કરજો તમે પ્રીતડી.

શ –શીયળનો સાચો શણગાર કરે તેને શીવસુંદરી વરે.

સ – સંસાર સાવ અધુરો છે, સંયમમાર્ગ મધુરો છે.

ષ – ષટ્ખંડનો રાજેસરી ત્યજે તો ઠીક નહીં તો નરકેસરી.

હ – હેમ, હીરા ને હાથી, એ પરભવના નહીં સાથી.

ક્ષ – ક્ષમાને મનમાં ધરે એ મોક્ષનાં સુખને વરે.

જ્ઞ – જ્ઞાન ભણજો, સમકીત(સાચી તત્ત્વજીજ્ઞાસા)માં ભળજો, ચારીત્રને વરજો.

August 17, 2016

એક પ્રસંગને કારણે નીચે જે થોડી પંક્તીઓ હું આપવા જઈ રહ્યો છું એમાંની એક પંક્તી ઈન્ટરનેટ પર શોધી જોઈ, પણ મળી નહીં. આથી હું અહીં મુકું છું. મને એના રચયીતાની જાણ નથી, આથી નામ આપી શકતો નથી તે બદલ દીલગીર છું. વર્ષો પહેલાંથી મારા સંગ્રહમાં આ પંક્તીઓ છે. એકાદ શબ્દનો ફેર કર્યો છે, જોડણી પહેલાં હતી તે સાર્થ જોડણીકોષ મુજબ જ રાખી છે. એક વ્યક્તી સાથે વાત કરતાં આ પંક્તીઓનો અર્થ સમજાવવાની જરુર છે, પણ અત્યારે તો એ મુલતવી રાખું છું.

જગતના જીવનારાઓ

 જગતના જીવનારાઓ સહન કરતાં શીખી લેજો

જીરવજો ઝેર દુનિયાનાં બીજાને આપજો અમૃત

કદી કોઈ શિષ કાપે તો

નમન કરતાં શીખી લેજો

નથી કંઈ સુખમાં શાંતિ નથી કંઈ દુઃખમાં શાંતિ

અહીં તો સુખ દુઃખ સરખાં

જીવન જીવતાં શીખી લેજો